قارا جۇما: جەڭىلدىك پە, الداۋ ما؟

2010 جىلداردىڭ ورتاسىندا نەيروبيولوگ روبەرت ساپولسكي مايمىلدارمەن بىرقاتار ەكسپەريمەنت جۇرگىزدى. اۋەلى مايمىلدارعا  جارىق سيگنالىنان كەيىن 10 رەت باتىرمانى باسىپ,  سىيلىق رەتىندە ءدامدى نارسە الۋدى ۇيرەتتى.  قىزىعى - ەكسپەريمەنت بارىسىندا دوفامين تاماق العان ساتتە ەمەس, دابىلدان ماراپاتقا دەيىن ءبولىنىپ تۇرعانى بايقالعان. باسقاشا العاندا  مي ساتىپ الۋدان ەمەس, ونى كۇتۋدەن «كوڭىل كوتەرەدى», ساپاسىنا ەمەس, ونىڭ جيىلىگىنە نازار اۋدارادى. باسقاشا ايتقاندا, الگى مايمىلدىڭ تاڭدايى سۇيىكتى تاعامىنىڭ كەرمەك ءدامىن سەزگەن سايىن بەلسەندىلىگى دە ارتا تۇسكەن.   راسىن ايتقاندا, اعزاداعى ساتتىك وزگەرىستەردى قولمەن باسقارۋ تۋرالى ەجەلگى فيلوسوفتار دا ايتىپ كەتكەن. پسيحولوگتاردىڭ سوزىنشە  «قارا جۇما» جانە باسقا دا وسىنداي اكتسيالار - پسيحولوگيالىق مەحانيزمنىڭ شىرماۋىنداعى قۇمار ويىننىڭ ءبىر ءتۇرى. 

بيىل «قارا جۇما» 28 قاراشادا باستالىپ, ءۇش كۇنگە سوزىلادى

ياندەكس جارناما اگەنتتىكتەرىنىڭ دەرەكتەرىندە قاراشا مەن جەلتوقسان e-commerce ءۇشىن ساۋدا درايۆەرىنە اينالاتىنى ايتىلعان. بۇل كەزەڭدە جەڭiلدiكتەرگە, اكتسيالارعا جانە پروموكودتارعا iزدەستiرۋ قىزىعۋشىلىعى جىلدىڭ قالعان ايلارىمەن سالىستىرعاندا ورتا ەسەپپەن 34% -عا ارتادى.

2024 جىلى قازاقستاندا «قارا جۇما» ونلاين-بەلسەندىلىكتىڭ جوعارى وسۋىمەن قاتار ءجۇردى, الايدا بارلىق ءوڭىر ءۇشىن ساتۋدىڭ ناقتى جالپى ناتيجەلەرى جاريالانباعان. ادەتتەگىدەي ەلەكترونيكا, كيىم-كەشەك جانە ۇيگە ارنالعان تاۋارلار ەڭ كوپ سۇرانىسقا يە بولدى, ال ەڭ ءىرى تاپسىرىستاردى الماتى, نۇر-سۇلتان جانە اتىراۋ تۇرعىندارى رەسىمدەپتى.

قازىر ونلاين-ساتىپ الۋلاردىڭ ۇلەسى ودان دا جوعارى: «ياندەكستىڭ» باعالاۋى بويىنشا ءاربىر ەكىنشى قازاقستاندىق ينتەرنەتتەن ايىنا كەمىندە ءبىر رەت ساتىپ الادى, ال پايدالانۋشىلاردىڭ 61% ساتۋ كەزەڭىندە تاۋارلاردى ونلاين ساتىپ الۋدى ءجون كورەدى.  

ورتاشا چەك: قانشا جۇمسايدى,  قالاي وزگەرەدى

وسىدان بىرنەشە جىل بۇرىن ساراپشىلار Black Friday كۇندەرىندە وتباسىلىق شىعىستاردىڭ ەسەلەپ ءوسىپ كەتەتىنىن ايتقان. 

2017 جىلعى 24 قاراشادا قازاقستاندىقتاردىڭ شىعىنى ادەتتەگى كۇنمەن سالىستىرعاندا 1675% -عا ءوستى, ال ورتاشا چەك شامامەن 17 516 تەڭگەنى قۇرادى.

جىل سايىن بۇل سوما ءوسىپ كەلەدى. 2020 جىلعا قاراي ورتاشا بيۋدجەت 34 مىڭ تەڭگەگە دەيىن كوتەرىلدى, ال 2021 جىلى ءبىر ادامعا 37 500 تەڭگەگە جەتتى.

2024 جىلى ءبىر ادامنىڭ ساتىپ الۋ بيۋدجەتى 50 مىڭ تەڭگەگە دەيىن كوتەرىلدى.

وسىلايشا, پاندەميالىق جىلدا قاجەتتى شىعىندار شامامەن 10% -عا ءوستى. مۇنىڭ سەبەبى  كەيىنگە قالدىرىلعان سۇرانىس پەن تاۋارلاردىڭ قىمباتتاۋىنان بولۋى ابدەن مۇمكىن.

ەرلەر ايەلدەردەن كوپ جۇمسايدى

 ساراپشىلار قىمبات ەلەكترونيكا ساتىپ الۋمەن بايلانىستى ەرلەردىڭ پايداسىنا شامامەن 30% ايىرماشىلىقتى اتاپ وتەدى. بۇل رەتتە ەڭ جوعارى ورتاشا چەك ءداستۇرلى تۇردە ەلەكترونيكا جانە تۇرمىستىق تەحنيكا ساناتىندا تىركەلەدى. بۇل رەتتە ءبولىپ-ءبولىپ تولەۋ ساتىپ الۋ سوماسىن ايتارلىقتاي ارتتىرادى. قازاقستاندىق تاجىريبە مۇنى راستايدى - كوپتەگەن قىمبات تاۋارلار (تۇرمىستىق تەحنيكا, ەلەكترونيكا, جيھاز) ءبولىپ-ءبولىپ تولەۋگە الىنادى جانە قورىتىندى چەك بىردەن تولەۋگە قاراعاندا جوعارى بولادى, سەبەبى تۇتىنۋشى وزىنە قىمبات مودەل نەمەسە قوسىمشا تاۋارلار الۋعا مۇمكىندىك بەرەدى.

تۇتاستاي العاندا, سوڭعى جىلدارداعى ترانزاكتسيالاردىڭ دەرەكتەرى بويىنشا قازاقستاندىق ايەلدەردەن ءبىر ونلاين ساتىپ الۋدىڭ ورتاشا چەگى 14-تەن 18 مىڭ تەڭگەگە دەيىن قۇرايدى. بۇل ساندار بازارلاردا قىمبات ەمەس تاۋارلاردىڭ كوپتىگىن ەسكەرەدى.

ريتەيلەرلەر ءۇشىن باستى سۇراق - قازاقستاندىقتار Black Friday كەزەڭىندە قانداي تاۋارلارعا كوپ جۇمسايدى دەگەن سۇراققا جاۋاپ بەرۋ ءۇشىن   2024 جىلى قارا جۇما كۇنى نە ساتىپ العانىنا نازار اۋدارايىق.

 2024 جىلى كيىم ساتۋ قاراشا ايىندا 2 ەسەدەن اسقان, الايدا تاپسىرىستار سانى «بار بولعانى» 112% -عا ءوستى. بۇل وسى ساناتتاعى ورتاشا چەكتىڭ ۇلعايۋىن بىلدىرەدى: ساتىپ الۋشىلار ءبىر ترانزاكتسياعا كوبىرەك جۇمساي باستادى, بالكىم, قىمبات برەندتەردى تاڭداپ نەمەسە سەبەتكە قوسىمشا تاۋارلار بەرگەن. تۇرمىستىق تەحنيكا مەن ەلەكترونيكا – كەرىسىنشە, ساتىپ الۋلار كوبىنەسە ءىرى, بىراق بىرجولعى سانات. مۇندا سۇرانىس نەعۇرلىم تۇراقتى: مىسالى, Black Friday 2024-تە ەلەكترونيكا ءبىر جىل بۇرىنعىعا قاراعاندا بەلسەندىرەك ساتىپ الىنعان, بىراق جارىلىس ءوسىمىنسىز, شامامەن +30%. ونىڭ ۇستىنە ەلەكترونيكانى كوبىنەسە نەسيەگە نەمەسە ءبولىپ تولەۋگە الادى, بۇل تەڭگەمەن جيىنتىق ساتۋدى ارتتىرادى.

كوسمەتيكا مەن پارفيۋم ءداستۇرلى تۇردە ايەلدەردىڭ تابىسىنا يە. برەندتىك پارفيۋمەرياعا 20-30% جەڭىلدىكتەر قاراشانى دۋحي ساتىپ الۋ ءۇشىن جاقسى ۋاقىت ەتەدى - 2024 جىلى ەرلەردىڭ حوش يىستەرى تۋرالى ىزدەۋ سۇراۋلارىنىڭ سانى 16% -عا, ايەلدەردىڭ حوش يىستەرى تۋرالى - 11% -عا ارتتى. مۇندا ورتاشا چەك ونشا ۇلكەن ەمەس (بىرنەشە ونداعان مىڭ تەڭگە), بىراق ساتىپ الۋشىلار سانى كوپ: كوسمەتيكاعا ونلاين-اۋديتوريانىڭ ۇشتەن ءبىرى قىزىعۋشىلىق تانىتادى.

تۇتاستاي العاندا, 2024-2025 جىلدارى قازاقستاندىق ساتىپ الۋشىنىڭ ساتۋداعى بەينەسى بىلاي كورىنەدى: بۇل ءساندى, ەلەكترونيكانى, بالالارعا ارنالعان تاۋارلاردى جانە دەنساۋلىقتى قىزىقتىراتىن ورتاشا تابىسى بار 25-تەن 44 جاسقا دەيىنگى ايەل. ول اكتسيالاردى الدىن الا قاراپ شىعادى, قالاعان ساتىپ الۋلاردىڭ ءتىزىمىن جاساي الادى, بىراق جاقسى جەڭىلدىك كورسە, ءجيى ءبىر نارسەنى ءيمپۋلسيۆتى تۇردە ساتىپ الادى. ەرلەر سيرەك قاتىسسا دا, ادەتتە تەحنيكاعا, اۆتو- جانە سپورت تاۋارلارىنا كوپ قاراجات جۇمسايدى.

2024 جىلعى مىنەز-ق ۇلىق ۇردىستەرىنىڭ اراسىندا ساراپشىلار جوسپارلاۋدىڭ ءوسۋىن اتاپ ءوتتى: كوپشىلىگى قاراشا ايىنداعى اكتسيالارعا الدىن الا دايىندالا باستادى. مامانداردىڭ كەڭەسi بويىنشا «شابۋىل جوسپارىن» (قاجەتتi زاتتاردىڭ تiزiمiن) جاساپ, باعانى ساتۋعا دەيiن بiر اي بۇرىن باقىلاپ وتىرۋدىڭ ماڭىزى بار. ساراپشىلاردىڭ پىكىرىنشە, قازاقستانداعى «قارا جۇما» ساتۋ كولەمىن ەداۋىر ارتتىرادى جانە برەندتەردىڭ تانىمالدىعىن ارتتىرادى, بىراق ونىڭ ناقتى پايداسى ءتۇرلى فاكتورلارعا بايلانىستى وزگەرۋى مۇمكىن. ءبىر جاعىنان, بۇل ءىرى ساتىلىمدار مەن تانىمال تاۋارلارعا سۇرانىستىڭ رەكوردتىق ۋاقىتى, ال ەكىنشى جاعىنان, بيزنەس كليەنتتەردى تارتۋ جانە ەلەۋلى جەڭىلدىكتەر ۇسىنۋ قاجەتتىلىگىنە تاپ بولادى.

«قارا جۇمانىڭ» تابىستىلىعى ونىڭ دايىندىق ستراتەگياسىنا بايلانىستى

برەندتەرگە دەگەن قىزىعۋشىلىق تا ءوستى: ادامدار ناقتى برەندتىك تاۋارلاردى «جەڭىلدىكپەن كروسسوۆكالار» ەمەس, اسىرەسە سپورت سەگمەنتىنەن ىزدەيدى. بۇل اناعۇرلىم سانالى تۇتىنۋدى بىلدىرەدى: ساتىپ الۋشى وزىنە نە قاجەت ەكەنىن بىلەدى جانە ناقتى تاۋارعا جەڭىلدىكتەر كۇتەدى.

ماركەتولوگ, بيزنەس-كونسۋلتانت يۋليا ساكوۆانىڭ ايتۋىنشا, بىزدەگى  «قارا جۇما» ءبىر كۇندىك سۇرانىسقا نەگىزدەلگەن. 

«ماقسات  «بۇگىن عانا», «ەرتەڭگە دەيىن ۇلگەرىڭىز» دەگەنگە باسىمدىق بەرەدى. بۇل جاعدايدى قيىنداتادى, ساتىپ الۋشىنىڭ پسيحولوگياسىنا كەرى اسەر ەتەدى. «قازاقستاندا ساتۋدى قۇرۋ ءپرينتسيپى قوسىمشا ساتىپ الۋشىلاردى تارتۋ ءۇشىن ماركەتينگتىك ەرەكشەلىكتەن باسقا ەشتەڭە ەمەس. دۇكەندەر مەن ساۋدا نۇكتەلەرى «قارا جۇما» قارساڭىندا باعانى كوتەرەدى دەگەن اقپارات شىندىققا جاناسا بەرمەيدى. بۇل ايدا ولار تاۋار قۇنىنان وزىندىك قۇنىنان بىرەر پايىزعا عانا جوعارى ساتىپ, بازادا جاتىپ قالعان تاۋارلارىن ساتۋعا مۇمكىندىك الادى, كەلەسى اينالىمىن قارجىلاندىرادى.    قوسىپ ساتۋ جەكەلەگەن سەگمەنتتەردە بولعانمەن, جالپى فورماتتا بايقالعان ەمەس», دەيدى دەپ اتاپ ءوتتى ماركەتولوگ يۋليا ساكوۆا.

«قارا جۇمانى» تەك ساۋدا نۇكتەلەرى ەمەس,  الاياقتار دا اسىعا كۇتەدى

 بۇل كەزەڭدە فيشينگتىك شابۋىلدار مەن الداۋ سحەمالارى شارىقتاۋ شەگىنە جەتەدى.

رەسەيلىك «نەيروينفورم» ساراپتامالىق ورتالىعىنىڭ ساراپشىلارى الاياقتار  تانىمال برەندتەردىڭ جالعان سايتتارى, الەۋمەتتىك جەلىلەردە جالعان اكتسيالاردى ىسكە قوسۋ جانە جەتكىزۋ تۋرالى جالعان حابارلامالاردى تاراتۋعا كىرىسىپ كەتەتىنىن ايتىپتى.

«جالعان سايتتار جاساۋ - وتە تانىمال سحەما, بىراق وعان قاراماستان, الەۋەتتى ساتىپ الۋشىلار ءالى كۇنگە دەيىن وسى تۇزاققا تۇسەدى. تەك بيىلعى جىلدىڭ قاراشا ايىندا اقپاراتتىق قاۋىپسىزدىك جونىندەگى ءتۇرلى ۇيىمداردىڭ دەرەكتەرى بويىنشا شابۋىلشىلار بەلگىلى دۇكەندەردى يميتاتسيالايتىن 700-دەن 1 مىڭعا دەيىن كلون-سايتتاردى ىسكە قوسىلعان. مۇنداي رەسۋرستار ساتىپ الۋشىلار اقشاسىنان عانا ەمەس, وزدەرىنىڭ بانك كارتالارىنىڭ دەرەكتەرىنەن ايىرادى»,  «تەحنلوگيانىڭ دامۋى مەن الاياقتاردىڭ مۇمكىندىگى ءارتاراپتاندىرىلىپ جاتىر. تەك رەسمي دۇكەندەردەن قوسىمشالاردى جۇكتەۋ جانە كۇدىكتى سىلتەمەلەر بويىنشا وتپەۋ, سونداي-اق سۇراۋ سالۋلار وتە سەنىمدى بولىپ كورىنسە دە, جەكە دەرەكتەرىن جاريا ەتپەۋگە نازار اۋدارىلۋ كەرەك. ساتۋ كەزىندە فيشينگتىك شابۋىلداردان ءوزىڭىزدى قورعاۋ ءۇشىن دۇكەندەردىڭ URL مەكەنجايلارىن مۇقيات تەكسەرىڭىز. جالعان سايتتاردا ارىپتەر اۋىستىرۋ كەزىندە ارتىق تاڭبالار قوسىلىپ كەتەدى. سوندىقتان بارىنشا ساق بولعان دۇرىس», دەيدى ساراپشى.