مەملەكەت باسشىسى قاسىم-جومارت توقاەۆتىڭ قاتىسۋىمەن اۋىل اكىمدەرىنىڭ ديالوگ-پلاتفورماسى ءوتتى. العاش رەت 2,5 مىڭ اۋىل اكىمى استانادا باس قوستى. فورۋم بۇكىل باسقارۋ جۇيەسىن بىرىكتىردى.
جيىندا اشىق تا مازمۇندى اڭگىمە ءوربىدى. اۋىل اكىمدەرى ءوز ويلارى مەن ۇسىنىستارىن پرەزيدەنتكە تىكەلەي جەتكىزۋگە مۇمكىندىك الدى. اۋىلدىڭ كەلەشەگىنە قاتىستى حالىقتى تولعاندىراتىن ەڭ وزەكتى ماسەلەلەر قوزعالدى. كوتەرىلگەن تاقىرىپتاردىڭ دەنى بۇعان دەيىن دە دەپۋتاتتاردىڭ وڭىرلەرگە ساپارى كەزىندە قوزعالعان ەدى. مەملەكەت باسشىسى بۇگىن سولارعا ناقتى جاۋاپ قاتىپ, ءتيىستى مەملەكەتتىك ورگاندارعا تاپسىرما بەردى.
اۋىل اكىمدەرىن تىكەلەي سايلاۋ – ساياسي رەفورمالاردىڭ اجىراماس ءبىر بولىگى. بيىل پرەزيدەنتتىڭ وسى ستراتەگيالىق باستاماسىنا بەس جىل تولىپ وتىر.
از ۋاقىت ىشىندە سايلاۋلار ەلىمىزدەگى ساياسي ءومىردىڭ ماڭىزدى, قالىپتى ەلەمەنتىنە اينالدى. بۇل – جاي عانا ينستيتۋتسيونالدى شەشىم ەمەس. بۇل جەرگىلىكتى باسقارۋ جۇيەسىن تولىقتاي جاڭارتقان قادام بولدى. مەملەكەتتىك قىزمەتكە جاڭا ادامداردىڭ كەلۋىنە جول اشىلدى. جاڭا تولقىن الدىڭعى شەپكە شىقتى.
ەلىمىزدەگى وڭ وزگەرىستەر قازىر اۋىل حالقىنىڭ كوزقاراسىن, تىنىس-تىرشىلىگىن دە وزگەرتىپ جاتىر. جاڭا ساياسي مادەنيەت قالىپتاسا باستادى. سايلاۋعا قاتىسۋ مىندەت نەمەسە ءداستۇر ەمەس, ءوز ءوڭىرىن, ءوز اۋىلىن وركەندەتۋدىڭ تىكەلەي مۇمكىندىگى ەكەنىن جۇرت سەزىنۋدە. بۇل كونستيتۋتسيالىق رەفورمانىڭ باستى قاعيداتى – ازاماتتاردىڭ ەل ومىرىنە ەركىن جانە بەلسەنە ارالاسىپ جاتقانىنىڭ كورىنىسى.
ءبىز ازاماتتاردىڭ مەملەكەت ىسىنە شىن پەيىلىمەن, جان-جاقتى اتسالىسىپ جاتقانىن كورىپ وتىرمىز. ياعني ەلدىڭ اكىمدىك ينستيتۋتىنا دەگەن سەنىمى نىعايىپ كەلەدى. حالىق پەن بيلىك اراسىنداعى وسىنداي بەكەم بايلانىس ۇزاق ۋاقىت قوردالانىپ قالعان ماسەلەلەردىڭ بىرتىندەپ شەشىلۋىنە مۇمكىندىك تۋعىزىپ وتىر. بۇل – «حالىق ۇنىنە قۇلاق اساتىن مەملەكەت» قاعيداتىنىڭ جەرگىلىكتى جەردەگى ناقتى دالەلى. وسىنىڭ ءبارى اۋىلدىڭ وركەندەۋىنە تىڭ سەرپىن بەرۋگە ءتيىس.
اۋىلدىڭ دامۋى پرەزيدەنتتىڭ ءاردايىم ەرەكشە نازارىندا. مەملەكەت باسشىسىنىڭ العاشقى جارلىعىنىڭ ءبىرى اۋىلدىق اۋماقتاردى دامىتۋ كونتسەپتسياسى بولعانى بەكەر ەمەس. سول تۇجىرىمدامانىڭ اياسىندا قىرۋار جۇمىس اتقارىلدى. مىڭداعان الەۋمەتتىك نىسان بوي كوتەرىپ, ينفراقۇرىلىم جاڭاردى. بۇل جۇمىس قارقىندى تۇردە جالعاسا بەرەدى.
اۋىل مەن قالا تۇرمىسى اراسىنداعى الشاقتىقتى جويىپ, اۋىل حالقىنىڭ ءومىر ءسۇرۋ ساپاسىن كوتەرۋ – بۇگىنگىنىڭ باستى تالابى. وسى ورايدا تسيفرلاندىرۋدىڭ ماڭىزى زور. الداعى ءۇش جىلدا تسيفرلىق مەملەكەتكە اينالۋ جوسپارى اۋىلداردى دا قامتيتىنى انىق. فورۋمدا وسى تۋرالى دا ايتىلدى.
قازىر جەرگىلىكتى ءوزىن-ءوزى باسقارۋداعى كەدەرگىلەر زاڭنامالىق تۇرعىدا بىرتىندەپ جويىلىپ كەلەدى. مەملەكەتتىك ساتىپ الۋ پروتسەدۋراسى جەڭىلدەتىلدى. اۋىل اكىمدەرى ءۇشىن ءبىر كوزدەن ساتىپ الۋ شەگى ۇلعايتىلدى. قارجىلىق دەربەستىگى ماسەلەسى دە كەزەڭ-كەزەڭىمەن شەشىلىپ جاتىر.
كەلەسى قادام – اۋىل اكىمدەرىنىڭ وكىلەتتىكتەرىن كۇشەيتۋ. بۇگىن ول تۋرالى پرەزيدەنت جەكە تاپسىرما بەردى. قازىرگى ۋاقىتتا ماجىلىستە «جەرگىلىكتى مەملەكەتتىك باسقارۋ جانە ءوزىن-ءوزى باسقارۋ تۋرالى» زاڭعا ەنگىزىلەتىن تۇزەتۋلەر قاراستىرىلىپ جاتىر.
پرەزيدەنت ايتقانداي, جەرگىلىكتى مەملەكەتتىك باسقارۋدىڭ ءتۇرلى دەڭگەيلەرى اراسىنداعى جاۋاپكەرشىلىك شەگى انىقتالماعان, بۇل وڭىرلەردەگى جاعدايعا كەرى اسەر ەتەدى. اۋىل اكىمدەرى ەركىن جۇمىس ىستەپ, جەرگىلىكتى پروبلەمالاردى ءوز بەتىنشە شەشۋى ءۇشىن ولاردىڭ وكىلەتتىگىن ناقتىلاۋىمىز كەرەك. سوندا اكىمدەردىڭ مۇمكىندىگى دە, جاۋاپكەرشىلىگى دە ارتادى. بۇل – مەملەكەت باسشىسىنىڭ بەرىك ۇستانىمى.
سونىمەن قاتار اۋىل اكىمدىكتەرى قىزمەتكەرلەرىنىڭ جۇمىس ىستەۋىنە, ولاردىڭ كاسىبي تۇرعىدان وسۋىنە دە جاعداي جاساۋعا ءتيىسپىز. حالىق پەن بيلىك اراسىندا ديالوگ ورناتىپ, جۇرتشىلىقپەن تىكەلەي جۇمىس ىستەيتىن دە – سولار. بۇل مىندەتتەردى اكىم جالعىز ءوزى ورىنداي المايدى. سوندىقتان مەملەكەتتىك قىزمەتشىلەردىڭ ساناتتارىن ناقتى بەلگىلەۋ بويىنشا جەكە تاپسىرما بەرىلدى.
مەملەكەت باسشىسى «Amanat» پارتياسىنىڭ جوبالارىنا جەكە توقتالىپ, وڭ باعا بەردى. «اۋىل اماناتى», «قارىزسىز قوعام», «جەر اماناتى» تۇرعىنداردىڭ سۇرانىسى مەن تالاپ-تىلەگىنە تولىق ساي كەلەدى. بۇل جوبالار اۋىل اكىمدەرى ءۇشىن حالىقتىڭ تۇرمىسىن كوتەرۋگە, كىرىسىن ارتتىرۋعا زور مۇمكىندىك تۋعىزىپ وتىر. پارتيانىڭ «اكىمدەر مەكتەبى» جوباسى دا ءوز تيىمدىلىگىن كورسەتتى. سوندىقتان پرەزيدەنت وسى باعىتتاعى جۇمىستاردى ءارى قاراي جالعاستىرىپ, كۇشەيتۋدى تاپسىردى.
اكىمدىك ينستيتۋتىن رەفورمالاۋ قازىرگى ۋاقىتتا وسىنداي ەرەكشە قارقىنمەن جۇرگىزىلۋدە. وزگەرىستەر جالعاسىپ كەلەدى. الدىمىزدا پارلامەنتتىك رەفورما كەزەڭى تۇر. ونى بۇكىل قازاقستان جۇرتشىلىعى قىزۋ تالقىلاپ جاتىر. بولاشاق پارلامەنتتىڭ قۇرىلىمىنا قاتىستى سۇراقتار دا از ەمەس. بۇگىن مەملەكەت باسشىسى سولاردىڭ ءبىرازىنا جاۋاپ بەردى. پرەزيدەنتتىڭ پىكىرىنشە, دەپۋتاتتاردىڭ سانىن تىم كوبەيتۋدىڭ قاجەتى جوق. «كەرىسىنشە, وڭتايلاندىرۋ كەرەك, پارلامەنتتىڭ جۇمىسىن جەتىلدىرۋ قاجەت», دەدى. ماسەلەن, ءبىر پالاتالى جاڭا پارلامەنتتە پرەزيدەنت كۆوتاسى بولمايدى. بارلىق دەپۋتات بىردەي تارتىپپەن سايلانادى. وندا جاڭا كوميتەتتەر اشۋدى دا ۇسىندى.
جالپى, بۇگىن ەلىمىزدىڭ كەلەشەگىنە قاتىستى ماڭىزدى پىكىرلەر, باستامالار ورتاعا سالىندى. فورۋمعا قاتىسقان بۇكىل بيلىك تارماقتارى ولاردى ىسكە اسىرۋ بويىنشا جۇمىلىپ جۇمىس اتقارادى.
مەن ءوز ويىمدى پرەزيدەنتىمىزدىڭ مىنا ءبىر سوزىمەن تۇيىندەگىم كەلىپ وتىر: «قازاقستاننىڭ ەگەمەندىگى, دەربەستىگى, تاۋەلسىزدىگى – بارىنەن قىمبات. بۇل – ۇلتىمىزدىڭ الدىندا تۇرعان ەڭ بيىك ماقسات». قازىرگى اتقارىلىپ جاتقان يگى ىستەر مەن رەفورمالاردىڭ تۇپكى ءمانى وسى دەپ بىلەمىن.
ەرلان قوشانوۆ,
ءماجىلىس توراعاسى