جەتىستىگى مول جاركەنت

جولىندا كىنارات جوق

جاركەنت ءوڭىرىن ايتساق, اۋەلى حالىقارالىق قورعاس شەكا­رالىق بەكەتىنىڭ ەسكە تۇسەتىنى انىق. مەملەكەت باسشىسى ءوز سوزىندە «ەلدەرىمىز اراسىنداعى ەكونوميكالىق ىقپالداستىققا «قورعاس» حالىقارالىق شەكارا ماڭى ىنتىماقتاستىق ورتالىعى تىڭ سەرپىن بەرەدى» دەگەن بولاتىن. وسى رەتتە «جاركەنت – قورعاس» رەسپۋبليكالىق جولى جوندەلىپ, بىلتىر پايدالانۋعا بەرىلدى. بيىل «سارىوزەك – كوك­تال» اۆتوماگيسترالىنىڭ جوندەۋ جۇمىستارى اياقتالدى, ونىڭ 83 شاقىرىمى پانفيلوۆ اۋدا­نى اۋماعىنان وتەدى. ەندى شە­كارالىق ايماققا بارۋ ءتىپتى جەڭىلدەگەندەي. ودان بولەك كونبە اسۋىنداعى كوپىردى, كوكتال اۋىلىنان «الماتى – قورعاس» جولىنا شىعاتىن 15 شاقىرىم جولدى جوندەۋ جۇمىستارى تولىق بىتكەن. سول سياقتى وبلىستىق ماڭىزى بار «جاركەنت – سارىبەل» جولىنىڭ 4 شاقىرىمىنا ورتاشا جوندەۋ جۇمىستارى اياقتالدى. ال باسقۇنشى اۋىلىندا كىرەبەرىس جولدىڭ كۇردەلى جوندەۋ جۇمىس­تارى ءجۇرىپ جاتىر.

«ىنتالى اۋىلىنىڭ 11,8 شاقىرىم كىرەبەرىس جولىنا كۇر­­دەلى جوندەۋ جۇمىستارىن باس­­تاعانبىز, بيىل اسفالت توسەۋ جۇمىسى اياقتالادى, كەلەسى جىلى اباتتاندىرىلىپ, قابىلدانادى. بۇدان بولەك جاركەنت, اۋليەاعاش, باسقۇنشى ەلدى مەكەندەرىنىڭ 8 كوشەسىندە جوندەۋ جۇمىستارى جۇرگىزىلىپ جاتىر. باسقۇنشى اۋىلىنداعى 2 كوشەسىنىڭ جوندەۋ جۇمىستارى اياقتالدى. جاركەنت قالاسى مەن اۋليەاعاش اۋىلىنىڭ ىشكى كوشەلەرىن تەگىستەۋ كەلەسى جىلى جالعاسادى», دەيدى جەتىسۋ وبلىسىنىڭ اكىمى بەيبىت يساباەۆ.

وبلىس اكىمى ءباسپاسوز قىز­مەتىنىڭ مالىمەتىنشە, كەيىنگى ءۇش جىلدا كەربۇلاق پەن پان­فيلوۆ اۋداندارىنىڭ اۋماعىن­داعى رەسپۋبليكالىق ماڭىزى بار جالپى ۇزىندىعى 241 شا­قىرىم جول جوندەلگەن. اتقا­رىلعان جۇمىس جول جابىنىن بەلگىلەنگەن نورماتيۆتىك تالاپقا ساي جاقسى تەحنيكالىق كۇيگە كەلتىرۋگە مۇمكىندىك بەردى.

جۇگەرىدەن ءتۇسىم مول

جەتىسۋ وڭىرىندەگى جۇگەرىنىڭ شامامەن 55%-ى پانفيلوۆ اۋدانىنا تيەسىلى. بيىل مۇندا 23,1 مىڭ گەكتار جەرگە سەبىلگەن داندىك جۇگەرى تولىق جينالىپ, 182,5 مىڭ توننا ءونىم الىندى. سونىمەن قاتار اۋداندا قۋاتى جىلىنا 33 مىڭ توننا بولاتىن جۇگەرى وڭدەيتىن ەكسپورتقا باعىتتالعان جاڭا كاسىپورىن ىسكە قوسىلدى.

«بىلتىر ۋادە ەتكەنىمدەي, جۇگەرىگە سۋبسيديا كولەمى 10 تەڭگەدەن 12 تەڭگەگە كوتەرىلدى. جالپى وبلىستاعى وسىرىلگەن جۇگەرىنى «جاركەنت كراحمال-سىرنە زاۋىتى», «ازيااگروفۋد», «ۋىز ماي ينداستري» جانە «استىق حالىق ەكسپو» جشس-لارى, ياعني 4 كاسىپورىن قابىلدايدى. بيىل وسى اۋداندا ورنالاسقان «جاركەنت كراحمال-سىرنە زاۋىتى» قۋاتىن 120 مىڭنان 150 مىڭ تونناعا دەيىن ۇلعايتتى. سونىمەن بىرگە جاركەنت قالاسىندا بيىل 1,8 ملرد تەڭگەگە كۇنىنە 120 توننا جۇگەرى وڭدەيتىن «Kazahstan Yuzheng Trading» زاۋىتى ىسكە قوسىلدى. ءونىم مال ازىعى رەتىندە قىتاي, وزبەكستان جانە يران مەملەكەتتەرىنە ەكسپورتتالادى», دەيدى اۋدان باسشىسى م.ساعىمبەك.

اۋداننىڭ تاعى ءبىر الەۋەتى – باۋ-باقشا شارۋاشىلىعى. وبلىس باقتارىنىڭ 44%-دان استام القابى, ياعني 2,3 مىڭ گەكتار پانفيلوۆ اۋدانىندا ورنالاسقان. وندىرىلگەن ءونىمدى ساقتايتىن جالپى سىيىمدىلىعى 8,5 مىڭ توننالىق 8 قويما بار. اۋدان­دا اۋماعى 1 گەكتار بولاتىن «قازگەوتەرم» جىلىجايى جۇمىس ىستەپ تۇر. جالپى, جىل باسىنان اۋداننىڭ اگروونەركا­سىپ سالاسىنا 1,9 ملرد تەڭگە ينۆەستيتسيا تارتىلىپ, 2024 جىلعا قاراعاندا 1,7 ەسە ارتقان.

دەگەنمەن وبلىس اكىمى اۋدا­ن باسشىلىعىنا وندىرىلگەن ءونىمدى قايتا وڭدەۋ ۇلەسىن كوتەرۋ كەرەك­تىگىن ايتىپ, تاۋارلى ءسۇت, ەت, قۇس فەر­مالارىن سالۋ مەن اۋىلشا­رۋا­شىلىق تاۋارلارىن وڭدەۋ كاسىپورىندارىن اشۋ باعىتىندا ناقتى شارا قابىلداۋدى تاپسىردى. سونىمەن قاتار «جاركەنت فرۋكت» جشس قىزمەتكەرلەرىنىڭ ەڭبەكاقىسىن تولەۋ ماسەلەسىن جاڭا جىلعا دەيىن شەشۋدى مىن­دەتتەدى.

«مەملەكەت تاراپىنان اگرار­لىق سەكتورعا قولداۋ كورسە­تىلىپ, سۋبسيديالار, جەڭىلدە­تىلگەن نەسيەلەر بەرىلىپ وتىر. ماسەلەن, اۋدان ديقاندارى وسىنداي مۇمكىندىكتەردى پايدالانىپ, ۇكىمەتتىڭ قولداۋى­مەن «قازاگروقارجى» اق 512 ملن تەڭگەگە 28 بىرلىك اۋىل شا­رۋاشىلىعى تەحنيكا­سىن ساتىپ الدى. ال «كەڭ دالا-2» باع­­دارلاماسى اياسىندا 31 ءوتى­نىم يەلەرىنە 394 ملن تەڭگەگە جەڭىل­دەتىلگەن نەسيەلەر بەرىلدى», دەيدى ب.يساباەۆ.

ال جەر ماسەلەسىنە كەلسەك, اۋداندا 2022–2025 جىلدارى پايدالانىلماي جاتقان 60 مىڭ گەكتار جەر مەملەكەت مەنشىگىنە قايتارىلىپ, سونىڭ 54 مىڭ گەكتارى اينالىمعا تارتىلعان. ونىڭ 22 مىڭ گەكتارى شارۋا قوجالىعىمەن اينالىسامىن دەگەن ازاماتتارعا ۇلەستىرىلسە, 32 مىڭ گەكتارى اۋداننىڭ بارلىق اۋىلدىق وكرۋگىنە قوعامدىق جايىلىم ەسەبىندە ءبولىندى. تاعى 6 مىڭ گەكتارى جەرمەن جۇمىس ىستەگىسى كەلەتىن ازاماتقا كونكۋرس ارقىلى كەلەسى جىلدىڭ ءى جارتىسىندا بەرىلەتىن بولادى.

جالپى, اۋداننىڭ اۋىل شارۋاشىلىعىندا بىلتىر جالپى ءونىم كولەمى 59,6 ملرد تەڭ­گەنى قۇراپ, وبلىستاعى ۇلەسى 13,7% بولعان ەدى. كەيىنگى ون ايدا 46,5 ملرد تەڭگەنىڭ ءونىمى, ياعني 21,5 ملرد تەڭگەسى مال شارۋا­شىلىعىندا, 25 ملرد تەڭگەسى وسىم­دىك شارۋاشىلىعىندا وندىرىلگەن.

قالا تابيعي گازدى تۇتىنادى

پانفيلوۆ اۋدانىندا 26 ەلدى مەكەن گازداندىرۋعا جاتادى. بۇگىندە جاركەنت قالاسى تو­لىق گازداندىرىلدى. قالعان 25 ەلدى مەكەندى گازداندىرۋ بويىنشا جۇمىس جۇرگىزىلۋدە, سونىڭ 12-سىندە قۇرىلىس جۇمىس­ى اياقتالدى. بۇل رەتتە تۇرعىن­دارىنىڭ سانى 1 900-دەن اساتىن اۆات, اقكەنت, نادەك اۋىلىنا كوگىلدىر وتىن بەرىلدى. جىل سوڭىنا دەيىن اۋدانداعى ەلدى مەكەندەردىڭ جارتىسى تابيعي گازعا قول جەتكىزبەك.

ءوڭىر باسشىسىنىڭ ايتۋىنشا, قالعان 13 ەلدى مەكەندە اۋىلعا دەيىنگى گاز قۇبىرىنىڭ قۇرىلىسى بيىل اياقتالىپ, كەلەسى جىلى اۋىلىشىلىك گاز تاراتۋ جەلىلەرى جۇرگىزىلەتىن بولادى. سونىڭ ناتي­جەسىندە كەلەسى جىلدىڭ سو­ڭىنا دەيىن اۋداننىڭ 114,3 مىڭ تۇرعىنى, ياعني 85%-ى تابيعي گازعا قول جەتكىزە الادى.

«الداعى جىلدارى حالىقتىڭ باسىم بولىگىن كوگىلدىر وتىنمەن قامتۋدى كوزدەپ وتىرمىز. ودان بولەك ساپالى اۋىزسۋمەن قامتاماسىز ەتۋ ماسەلەسى دە كۇن تارتىبىندە تۇر. وسى ورايدا اۋدانداعى 40 ەلدى مەكەننىڭ ءبارى ورتالىقتاندىرىلعان سۋمەن قامتاماسىز ەتىلدى, سونىڭ ىشىندە جيدەلى اۋىلىنا بيىل جەرگىلىكتى بيۋدجەتتەن قاراجات ءبولىنىپ, ساپالى اۋىزسۋ تارتىلدى», دەيدى م.ساعىمبەك.

ونىڭ ايتۋىنشا, حالىققا جىل سوڭىنا دەيىن 120 پاتەر مەن 200 جەكە تۇرعىن ءۇيدى تاپسىرۋ كوزدەلىپ وتىر. جەتىسۋدا كەزەككە قويۋ جانە تۇرعىن ءۇي بەرۋ فۋنكتسياسى جەرگىلىكتى اتقارۋشى ورگانداردان وتباسى بانكىنە وتكەن ەدى. ەندى تۇرعىن ۇيلەر وسى بانك ارقىلى بەرىلەدى. بىلتىر اتالعان اۋداندا 480 پاتەر مەن 140 جەكە تۇرعىن ءۇي قولدانىسقا بەرىلگەن. بيىل باسپانالار وتباسى بانكى ارقىلى كەزەڭ-كەزەڭىمەن بەرىلىپ, تۇرعىن ءۇي كەزەگى 4%-عا قىسقارادى دەگەن جوسپار بار. سونىمەن قاتار اۋىلدىق جەرلەردە تۇراتىن الەۋمەتتىك وسال وتباسىلاردى تۇرعىن ۇيمەن قامتۋ ءۇشىن شولاقاي اۋىلىندا 373 جەر ۋچاسكەسىنە ينجەنەرلىك جەلىلەر جۇرگىزىلۋدە.

«وتكەن جىلدىڭ قورىتىن­دىسىندا پانفيلوۆ اۋدانى وبلىستاعى ەڭ ۇزدىك اۋدان دەپ تانىلدى. بۇل – اۋدان حالقىنىڭ ورتاق ەڭبەگىنىڭ ناتيجەسى. ءبىز ءوز تاراپىمىزدان تۇرعىنداردىڭ ءومىر ساپاسىن ارتتىرۋ باعىتىندا ءتيىستى شارالاردى قابىلداپ جاتىرمىز. ەڭ ءبىرىنشى كەزەكتە ساپالى اۋىزسۋمەن قامتۋ, جول جوندەۋ, تۇرعىن ۇيلەر مەن الەۋمەتتىك نىساندار سالۋ ماسەلەلەرى شە­شىلىپ جاتىر. گازداندىرۋ جۇمىس­تارى دا جالعاسىپ جاتىر. جالپى, پانفيلوۆ اۋدانى – ەكو­نوميكالىق الەۋەتى جوعارى, اۋىل شارۋاشىلىعى, ونەركاسىپ, لوگيستيكا, تۋريزم سالالارىن دامىتۋعا جاقسى مۇمكىندىكتەرى بار, جەتىسۋ وبلىسىنىڭ دامۋىنا ەلەۋلى ۇلەس قوسىپ وتىرعان ءوڭىر», دەيدى وبلىس اكىمى بەيبىت يساباەۆ.

مەديتسينا مەكەمەلەرى كوپتەپ سالىنادى

كەيىنگى جىلدارى وبلىستا الىس اۋداندارعا كوڭىل كوبىرەك ءبولىندى. وعان دالەل شەكارالىق پانفيلوۆ اۋدانىندا الەۋمەتتىك سالا ينفراقۇرىلىمدارىن نىعايتۋ جۇمىستارىنىڭ بەلسەندى جۇرگىزىلۋى. ماسەلەن, دەنساۋلىق ساقتاۋ سالاسىندا كەيىنگى ەكى جىلدا 18 نىسان سالىنىپ, 3-ەۋى جوندەۋدەن وتكەن. سول سياقتى قيىرداعى ايماققا جۇمىس ىستەۋگە كەلگەن 17 دارىگەر مامانعا جالپى سوماسى 135 ملن تەڭگە كولەمىندە كوتەرمە جاردەماقى تولەنگەن. وسىنداي شارالاردىڭ ناتيجەسىندە جاس مامانداردى اۋىلدىق جەرلەرگە تارتۋعا, مەديتسينالىق قىزمەت كورسەتۋ ساپاسىن جاق­سارتۋعا مۇمكىندىك تۋىپ وتىر.

اتاپ ايتقاندا, كەيىنگى ەكى جىلدا شەجىن, نادەك, قىرىققۇدىق, ءالتىۇي, المالى, تۇرپان, اق­جازىق اۋىلدارىندا دارىگەر­لىك امبۋلاتوريا, اققۇدىق, ديحان­قايرات, سارى­توبە, سادىر, سۇپ­تاي, قورعاس اۋىلدارىندا فەلدشەرلىك اكۋشەرلىك پۋنكت, قىزىلجيدە, داربازاقۇم, كوكتال-اراسان, سارپىلداق, كەرىم­اعاش اۋىلدارىندا مەدي­تسينالىق پۋنكت سالىنىپ, اۋداندىق اۋرۋحانانىڭ كۇن­دىزگى ستاتسيونار عيماراتى مەن سارىبەل, ءۇشارال اۋىلدارىندا دارىگەرلىك امبۋلاتورياعا كۇردەلى جوندەۋ جۇرگىزىلگەن. ال اۋداندىق اۋرۋحانا عيماراتىن قالپىنا كەلتىرۋ مەن جاڭا بلوكتىڭ قۇ­رىلىسىن باستاۋعا قاراجات ءبولىندى. قۇرىلىس جۇمىستارى كەلەسى جىلى اياقتالادى دەپ جوسپارلانعان.

«بۇگىندە ءوڭىردىڭ الەۋەتى جىلداعىدان جوعارىلاپ كە­لەدى. بۇل رەتتە مەديتسينا نى­ساندارىنىڭ ماتەريالدىق-تەحنيكالىق بازاسىن جاقسارتۋ دا نازاردان تىس قالعان جوق. 2024–2025 جىلدارى اۋداندىق اۋرۋحاناعا, اۋليەاعاش, نۇركەنت, ءالتىۇي, سارىبەل, قوڭىرولەڭ اۋىلدارىنا جالپى سانى 6 سا­نيتارلىق اۆتوكولىك ساتىپ الىنىپ بەرىلدى. جىل اياعىنا دەيىن اۋداندىق اۋرۋحانا 13 قۇرال-جابدىقپەن قامتاماسىز ەتىلەدى. ودان بولىك ءبىز ءبىلىم سالاسىن دا باستى نازاردا ۇستاپ وتىرمىز. ماسەلەن, بىلتىر «كەلەشەك مەكتەپتەرى» ۇلتتىق جوباسى اياسىندا جاركەنت قالاسىندا 1 200 ورىندىق مەكتەپ سالىنسا, بيىلعى جاڭا وقۋ جىلىندا تالدى اۋىلىندا 300 ورىندىق جاڭا مەكتەپ قولدانىسقا بەرىلدى», دەيدى م.ساعىمبەك

ودان بولەك سۇپتاي اۋى­لىندا 120 ورىندىق مەكتەپ سالىنۋدا, كەلەسى وقۋ ماۋسىمىندا پايدالانۋعا بەرىلمەك. اۋليەاعاش اۋىلىنداعى ورتا مەكتەپكە كۇردەلى جوندەۋ جۇرگى­زىلگەن.

سونداي-اق مادەنيەت نىساندارىنان بيىل تۇرپان اۋىلدىق مادەنيەت ءۇيى كۇردەلى جوندەۋدەن وتكىزىلىپ, قولدانىسقا بەرىلسە, سپورت سالاسىندا وتكەن جىلى ءۇشارال اۋىلىندا 90 ورىندىق سپورتتىق كەشەن جانە كوكتال اۋىلىندا «قازاقستان حالقىنا» قوعامدىق قورى ەسەبىنەن سپورتتىق كەشەن قولدانىسقا بەرىلگەن.

جالپى العاندا, اۋداندا الەۋ­مەتتىك ينفراقۇرىلىمدى دامىتۋ ارقىلى ساپالى مەديتسي­نالىق كومەك الۋ, الاڭسىز وقۋ, بوس ۋاقىتتى ءتيىمدى وتكىزۋ مۇم­كىندىكتەرى ارتىپ كەلەدى. پرە­زيدەنت تاپسىرماسىنا ساي, شاعىن كاسىپورىندار اشىلىپ جاتىر. ءوڭدىرىس كولەمى دە تۇرلەنىپ كەلەدى. قازىر وڭىردە حالىق سانى دا وسكەن, قايتا سىرتتان كوشىپ كەلۋشىلەردىڭ قاتارى كوپ. بۇل ءوز كەزەگىندە تۇرعىنداردىڭ ءومىر ءسۇرۋ دەڭگەيىنىڭ جاقسارىپ جاتقانىن كورسەتەدى.

جەتىسۋ وبلىسى