ءورىسى كەڭەيىپ, ىرىسى مولايعان ءوڭىر

شىعىس قازاقستان وبلىسىنىڭ اكىمى لاۋازىمىنا بيىل اقپان ايىن­دا تاعايىندالعان نۇرىمبەت امان ۇلى ورتالىق كوممۋنيكا­تسيالىق قىز­مە­تىندەگى بريفينگكە «بەس قارۋىن سايلانىپ», ۇلكەن دايىندىقپەن كەلگەنىن اڭعارتتى. شىعىس قازاقستان وبلىسى تۇراقتى دامۋ ۇستىندە دەگەندى ناقتى دايەك, سۇبەلى تسيفرلاردى سويلەتۋگە تىرىستى.

– وڭىرىمىزدە جۇمىسسىزدىق كور­سەت­كىشى رەسپۋبليكالىق دەڭ­گەي­­­مەن بىردەي – 4,6%. 23 مىڭ جاڭا جۇ­­­مىس ورنى قۇرىلدى, ونىڭ ىشىندە 17 مىڭى – تۇراقتى. جىل سوڭىنا دە­يىن وبلىستىڭ جالپى وڭىرلىك ءونىمى 102%-عا ارتىپ, 5,5 ترلن تەڭگەگە جەتەدى دەپ باعامدايمىز. مۇنىڭ بارلىعى – جاي عانا ستاتيستيكا ەمەس. بۇل – شىعىسقازاقستاندىقتاردىڭ كۇندەلىكتى, ادال ەڭبەگىنىڭ جەمىسى. بيىل ءوڭىردىڭ اگرارلىق سەكتورى تۇراقتى وسۋدە وڭ ديناميكا كورسەتۋدە. استىق ءونىمى – 101,5%-عا, مايلى داقىلدار 107%-عا ارتتى. قايتا وڭدەلگەن ەكسپورتتىق ءونىم ۇلەسى 66%-دان 71%-عا جەتتى. تسيفرلىق جۇيەنى پايدالانۋ ارقىلى ەگىستىك جەرلەردىڭ 40%-ى ونىمدىلىكتى گەكتارىنا 30 تسەنتنەرگە دەيىن ارتتىرۋعا مۇمكىندىك بەردى. اگروونەركاسىپ كەشەنىندە سىرتقى ىنتىماقتاستىقتى نىعايتۋ ماقساتىمەن قىتاي, رەسەي جانە وزبەكستانمەن ءوزارا ءىس-قيمىل جول­عا قويىلدى. ءبىز ءىرى قىتايلىق ساۋ­دا كومپانيالارىمەن, جالپى قۇنى – 50 ملن دوللارعا ماي ونىمدەرىن جەتكىزۋگە كەلىسىمشارت جاساستىق. سونداي-اق مال شارۋاشىلىعى ءونىمىن قىتاي نارىعىنا شىعارۋدى ايقىن­­داۋ ماقساتىمەن الەمنىڭ 112 ەلىن­دە تانىلعان ارنايى سەرتيفيكات­تاۋ زەرتحاناسى قۇرىلدى. ءبىز­دىڭ جەر­لەستەر ەۋروكوميسسيا تىزىمى­­نە ەنگەن العاشقى وتاندىق كاسىپ­ورىن رەتىندە ەۋروپانىڭ 27 ەلىنە شىعىس­تىڭ بالىن جەتكىزۋ مۇمكىن­دىگىنە يە بولدى, – دەدى ءوڭىر باسشىسى.

مۇحيتقا قۇياتىن ەرتىس وزەنىنىڭ ەتەگىن جايلاپ جاتقان وبلىس بالىق شارۋا­شىلىعىندا دا كوش باستاپ تۇرعانعا ۇقسايدى. بيىلعى مەجە – 2,5 توننا تاۋارلى بالىق ءوندىرۋ. بالىق ءوسىرۋ ءىسى دە 2,5 ەسەگە ۇلعايعان. ءسىبىر بەكىرەسىن قالپىنا كەلتىرىپ, كوبەيتۋ ءۇشىن قارا ەرتىسكە 51 مىڭنان استام بالىق شاباقتارى جىبەرىلگەن.

152 مىڭ ادامعا «ەكى قولعا ءبىر كۇرەك تاۋىپ بەرىپ» ەڭبەكپەن باۋلىپ وتىرعان شاعىن جانە ورتا بيزنەستەگى جەتىستىكتەر دە ماقتانارلىق دەدى. جىلان جىلىنىڭ وزىندە بۇعان 92 ملرد تەڭگە بولىنگەن. الەۋمەتتىك سالا دا ارقاشان باستى نازاردا ەكەنىن ايتقان ن.ساقتاعانوۆ ءومىر سۇرۋگە قولايلى ورتا قالىپتاستىرۋ باعىتىندا باسى قايىرىلعان شارۋالارعا توقتالدى.

– «كەلەشەك مەكتەپتەرى» ۇلت­تىق جوباسى اياسىندا 3 مىڭ ورىندىق زاماناۋي 7 مەكتەپ سالىندى. ءوز بيۋد­جە­تىمىزدىڭ ەسەبىنەن 3 مىڭ ورىن­دىق 3 مەكتەپتىڭ قۇرىلىسىن اياق­تا­دىق. قوسىمشا 600 ورىندىق 7 شا­عىن مەكتەپ قۇرىلىسى جالعاسىپ جاتىر. الەۋمەتتىك ىنتىماقتاس­تىق اياسىندا «كازتسينك» ريددەردە 600 ورىندىق مەكتەپ قۇرىلىسىن جۇرگىزىپ كەلەدى. ۇلتتىق جوبا اياسىندا 36 اۋىلدا مەديتسينا نىسانى­نىڭ قۇرىلىسى اياقتالادى. ۇلان اۋدانىندا ءبىر اۋىسىمدا 150 ادام قابىلدايتىن زاماناۋي اۋدان­دىق ەمحانا اشىلدى. ريددەر­دە اۋرۋحانا كەشەنىنىڭ قۇرى­لىسى اياقتالۋ­عا جاقىن. وسكەمەن­دە انا مەن بالا ورتالىعى جانە گەما­تولوگيا ورتا­لى­عىن بىرىكتىرەتىن زامانعا ساي مەدي­تسينالىق كلاس­تەر قۇ­رىلىپ جاتىر. بۇعان 300 توسەك­تىك ورىندى كوپسا­لا­لى اۋرۋ­حانا دا قارايدى. مەملە­كەت­-جەكە­شەلىك ارىپتەستىك تەتىگى ارقىلى نەفرو­لوگيا ورتالىعىن قۇرۋ جوب­اسى قولعا الىنادى, – دەگەن ءوندىرىس­تى ءوڭىر اكىمى مەديتسينا قىزمەتكەر­لەرىنىڭ بىلىكتىلىگىن ارتتىرۋ ىسىنە دە توقتالدى. بيىل­عى ون ايدا 118 مامان بىلىكتىلىگىن شىڭداسا, ونىڭ ىشىندە 72 مامان تۇركيا, يزرايل, گەرمانيا, قىتاي جانە باسقا ەلدەردىڭ جەتەكشى مەديتسي­نالىق ورتالىقتارىندا وقىدى. شى­عىس­­تاعى ۋنيۆەرسيتەت عالىمدارى ۇلت­تىق تراۆماتولوگيا جانە ورتوپە­ديا ورتالىعىمەن بىرلەسىپ, يمپلانت­تىڭ التى ءتۇرىن جاساپ شىعاردى. ومىرتقاارالىق كەيدج جانە پلاس­تينا ورناتۋدا 137 وپەراتسيا جاسالدى. قازاق ونكولوگيا جانە راديولوگيا ينستيتۋتىمەن تىزە قوسىپ, ونكولوگيالىق اۋرۋلاردى ەمدەۋگە ارنالعان تيتان ۇنتاعىنان يمپلانت جاساۋ ءىسى دە جولعا قويىلعان.

– بۇقارالىق سپورتتى دامىتۋعا باسىمدىق بەرىلىپ, بيىل ءۇش مىڭعا جۋىق ءىس-شارا ءوتتى. 3,5 مىڭنان اسا سپورتشىمىز تابىستى ناتيجە كورسەتتى. «تورپەدو» حوككەي كلۋبى قازاقستان كۋبوگىندە جەڭىسكە جەتتى. ۆولەيبولدان ايەلدەر كومانداسى ۇلتتىق ليگادا كۇمىس جۇلدەگەر اتاندى. «التاي» فۋتبول كلۋبى ءبىرىنشى ليگانىڭ قولا جۇلدەسىن ولجالاپ, پرەمەر-ليگاعا شىقتى. بۇل  وڭىردە كاسىبي فۋتبولدىڭ قايتا جان­دانۋىنا سەرپىن بەردى. ەكولوگيا­لىق احۋالدى جاقسارتۋ باعىتىندا دا اۋقىمدى جۇمىس اتقارىلدى. وسكەمەندەگى اۋا ساپاسىنىڭ سىن كوتەرمەيتىنى بارىمىزگە بەلگىلى. قالانىڭ گەوگرافيالىق جاعى­نان تاۋلى ويپاتتا ورنالاسۋى مەن ەكى وزەننەن تۇماننىڭ پايدا بولۋى دا قولايسىز اۋا رايىنىڭ قالىپ­تاسۋىنا اسەرىن تيگىزىپ وتىر. اۋا ساپاسىنا ەكولوگيالىق مونيتو­رينگ جۇرگىزۋ باعدارلاماسى اياسىندا ەكو­لوگيالىق تاۋەكەلدى تومەندەتۋ ءۇشىن 25 باقىلاۋ بەكەتى جەلىسىن قۇرۋ جوباسى ىسكە اسىپ وتىر. ال­داعى ۋاقىتتا بۇل پلاتفورما كاسىپ­ورىنداردا ورنا­تىلعان تىر­كەۋ اس­پاپ­تارىن بىرىك­تىرۋ ارقىلى كەڭەي­­تىلمەك, – دەدى ءوڭىر باسشىسى.

مەملەكەت باسشىسىنىڭ ينۆەس­تيتسيا تارتۋ جونىندە جۇكتەگەن تاپسىرماسىن ورىنداۋدا دا كورسەتكىش كوڭىل كونشىتەرلىك. سوماسى 1 ترلن تەڭگەدەن اساتىن 81 جوبانىڭ 64-ءى – ىسكە اسىرىلۋ كەزەڭىندە. بيىل قۇنى 55 ملرد تەڭگە بولاتىن 15 جوبا ىسكە قوسىلادى, ناتيجەسىندە 400-دەن استام جاڭا جۇمىس ورنى اشىلادى. قىركۇيەكتە وتكەن «Altai Invest» فورۋمىنا 10 ەلدەن 300-دەن استام قاتىسۋشى جينالدى. 740 ملرد تەڭگەگە 40 مەموراندۋم جاسالدى.

ن.ساقتاعانوۆ تۇمسا تابيعاتى ءتۋريزمدى وركەندەتۋگە سۇرانىپ تۇرعان وڭىردە وركەن جايعان ىستەردى اتاپ ءوتتى. تۋريزم – شقو ەكو­نو­ميكاسىنىڭ نەگىزگى قاينارىنىڭ ءبىرى. كاتونقاراعايداعى Wellness-تۋريزم, مارقاكولدەگى ەكو­لوگيا­لىق تۋريزم, ريددەردەگى تاۋ شاڭ­­عى ءتۋريزمى, وسكەمەن مەن كورشى­لەس اۋداندارداعى دەمالىس تۋريزمى­نە باسا نازار اۋدارىلماق. كۋرورت­تار­دىڭ تيىمدىلىگىن ارتتىرۋ جوس­پارى اياسىندا ريددەر ماڭىندا «اناتاۋ» جىل بويى جۇمىس ىستەيتىن كەشەنى سالىنىپ جاتىر, ول تاۋ ءتۋريزمى مەن سپورتشىلاردى دايارلاۋ ورتالىعى بولادى. حالىقارالىق قوناقۇي كومپانياسى PanaAsia حالىقارالىق ستاندارتتارعا ساي زاماناۋي قوناقۇيلەر سالۋدا. مەدي­تسينالىق تۋريزم دە قارقىندى دامىپ كەلەدى. ونكولوگيا جانە حيرۋرگيا ورتالىعى بازاسىندا چەك-اپ قىزمەتتەرى كورسەتىلەدى. باعاسى دا قول­جەتىمدى. وسكەمەندە 500 دول­لار سوماسىنا ون ەكى مۇشە­ڭىزدى تەكسەرتىپ الاسىز. ال مۇنداي مەدي­تسي­نالىق قىزمەتتى وڭتۇستىك كورەيادان الامىن دەسەڭىز, 5–10 مىڭ دوللار مولشەرىندە قاراجاتىڭىزدى شىعىندايسىز.

شىعىس قازاقستان وبلىسىن دامىتۋ زاماناۋي ينفراقۇرىلىمسىز مۇمكىن ەمەس. ەكى جاڭا اۋەجاي سالىنىپ جاتىر, «مايقاپشاعاي» جانە ء«ۇبى» كەدەندىك وتكىزۋ پۋنكت­تەرى مەن بەس تەمىرجول ۆوكزالى جاڭارتىلۋدا. بىلتىر وسكەمەننەن ماسكەۋ مەن نوۆوسىبىرگە سىرتقى رەيستەر اشىلدى. كەلەسى جىلدان باستاپ قىتايعا وسكەمەننەن توتە ۇشاقپەن قاتىنايتىن مۇمكىندىك تۋادى. «وسكەمەن – الماتى» باعىتىندا تالگو تەمىرجول رەيسى ىسكە قوسىلادى. بيىل 856 شاقىرىم جول جوندەلىپ, 98 ملرد تەڭگە قاراجات جۇمسالدى. جىل سوڭىنا دەيىن 380 مىڭ شارشى مەتر تۇرعىن ءۇي پايدالانۋعا بەرىلەدى, ونىڭ ىشىندە كوپقاباتتى 29 ۇيدە 2,3 مىڭ پاتەر جانە ء«بىر قاباتتى شىعىس» باعدارلاماسى بويىنشا 350 پاتەر سالىنادى. سونداي-اق بيىل 8 جاڭا ورتالىقتاندىرىلعان سۋ قۇبىرى نىسانى پايدالانۋعا بەرىلىپ, وڭىردەگى 4 مىڭنان استام تۇرعىن سۋمەن قامتاماسىز ەتىلەدى. وسى جىلى جابدىقتار مەن جەلىلەردى جاڭعىرتۋعا بيۋدجەتتەن 10 ملرد تەڭگەدەن استام قاراجات ءبولىندى. ريددەر جەو-دا جۇر­­گىزىلگەن جوندەۋ جۇمىستارى كاسىپ­ورىندى «قاۋىپتىڭ قىزىل ايما­عى­نان» شىعارۋعا مۇمكىندىك بەردى, جاب­دىقتاردىڭ توزۋى 3%-عا, جىلۋ جەلى­لەرىنىڭ توزۋى 8%-عا ازايدى.

وبلىس اكىمى رەتىندە بريفينگكە العاش قاتىسقان نۇرىمبەت امان ۇلى رەگلامەنتتەن اۋىتقىماي 15 مينۋتتا بايانداماسىن وقىپ, جۋرناليستەردىڭ ساۋالىنا جاۋاپ بەردى. شىعىستاعى ەكى اۋداننىڭ اكىمى بولعان, وبلىس اكىمىنىڭ ءبىرىنشى ورىنباسارى لاۋازىمىن اتقارىپ, ءوڭىردىڭ تىنىس-تىرشىلىگىن جەتە بىلەتىنىن اڭعارتىپ, سۇراق­تارعا دايەكتى مىسال كەلتىرە جاۋاپ قاتتى. كەي شارۋانىڭ ءتۇيىنىن تار­قاتۋدا ماسەلە دە بار ەكەنىن جاسىرمادى.