ءدۇبىرلى دودا باستالدى

1924 جىلى فرانتسۋز ەجەن رۋبەن-الكاي باس بولىپ, العاش رەت ەستۋ قابىلەتىنە زاقىم كەلگەن سپورتشىلاردىڭ دۇنيەجۇزىلىك دوداسى وتكىزىلدى. ەجەننىڭ ەرەن ەرلىگى بۇل عانا ەمەس, ساڭىراۋلاردىڭ حالىقارالىق سپورت كوميتەتىن قۇرىپ, ءوزى توراعالىق ەتتى. ءجۇز جىلدان اسا مەرزىمدە جازعى سۋردليمپيادا ويىندارى جيىرما ءتورت رەت تۇڭلىگىن ءتۇردى.

ەكى اپتاعا جۋىق مەرزىم توكيونىڭ ءتورىن ءدۇبىرى كەرنەيتىن دودانىڭ سالتاناتتى اشىلۋ ءراسىمى بۇگىن توكيوداعى مەتروپوليتتىك گيمنازيادا وتەدى. ەلىمىزدەن اتتانعان 78 سپورتشى جەڭىل اتلەتيكا, ەركىن كۇرەس, گرەك-ريم كۇرەسى, بادمينتون, ۇستەل تەننيسى, ءجۇزۋ, دزيۋدو, تاەكۆوندودان سايىسقا تۇسەدى. تورتجىلدىق دوداسىنىڭ اشىلۋ سالتاناتىندا دزيۋدودان سپورت شەبەرى, سۋردليمپيادا ويىندارىنىڭ جۇلدەگەرلەرى ايدوس تۇگەلباەۆ پەن اننا كرا­موروۆا ەلىمىزدىڭ تۋىن ۇستاپ, دەلەگاتسياسىن باستاپ شىعادى. تۋدى تاپسىرۋ راسىمىندە تۋريزم جانە سپورت ءمينيسترى ەربول مىرزابوسىنوۆ بايراقتى الامانعا اتتانعان ساڭلاقتارعا ساتتىلىك تىلەپ, زور سەنىم ارتاتىنىن جەتكىزدى.

– بۇل الامان – ەلدىڭ سپورتتىق الەۋەتىن كورسەتەتىن ماڭىزدى دودا. سىزدەر­دىڭ ەرىك-جىگەرلەرىڭىز بەن قايسار مىنەزدەرىڭىز ادام مۇمكىندىگىنىڭ شەكسىز ەكەنىن دالەلدەيدى. ميل­ليونداعان ادام تاباندىلىقتارىڭىزدان شابىت الىپ, ءومىر سىناقتارىن ەڭسەرۋدى ۇيرەنەدى. حالىقارالىق ارەنادا ەلىمىزدىڭ ابىرويىن اسقاقتاتىپ, كوك بايراعىمىزدى بيىكتە جەلبىرە­تەتىنىڭىزگە سەنىمدىمىن, – دەدى مينيستر.

سالا باسشىسى سپورتشىلار­دىڭ تىڭعى­لىق­تى ازىرلىك وتكىزۋىنە مۇمكىندىك تۋدىرۋ ماق­سا­تىندا ينفراقۇرىلىمعا ايرىقشا ءمان بەرىلگەنىن دە اتاپ ءوتتى.

– سپورتشىلاردىڭ الاڭسىز شىڭدالۋى­نا بارلىق مۇمكىندىك جاسالعان. 2029 جىلعا دەيىن 113 جاڭا سپورت نىسانىن سالۋ, 26 نىسان­دى جاڭعىرتۋ جوسپارلانىپ وتىر. الماتى وبلى­سىنداعى وليمپيادالىق دايىندىقتىڭ زاماناۋي بازاسىندا 2 300 سپورتشى ءبىر مەزەتتە جاتتىعا الادى. سونىمەن قاتار وڭىرلەردە «100 جىلدام سالىناتىن سپورت نىسانى» جوباسى تابىستى ىسكە اسىرىلىپ, بىلتىردىڭ وزىندە 25 جاڭا كەشەن پايدالانۋعا بەرىلدى. ەلوردادا سالىنىپ جاتقان ۇلتتىق سپورت ۋنيۆەرسيتەتى بولاشاقتا سپورت سالاسىنداعى كادرلاردى ۇزدىك­سىز دايارلاۋ جۇيەسىن قالىپ­تاستىرۋعا مۇم­كىندىك بەرەدى, – دەدى ە.مىرزابوسىنوۆ.

جاپونياعا اتتانعان سپورت­شىلاردىڭ ىشىندە حايراتحاان شونكۋ ءتورتىنشى مارتە دوداعا قاتىسادى. ەكى بىردەي كۇرەس تۇرىنەن باق سىنايتىن بالۋان ءتورت جىل بۇرىنعى شىققان بيىگىنەن كورىنۋدى مەجەلەپ وتىر. برازيليادا وتكەن ءXXىV سۋردليمپيادا دوداسىندا شونكۋدىڭ بارلىق قارسىلاستارىنان شوقتىعى بيىك بولىپ, گرەك-ريم مەن ەركىن كۇرەستەن دە چەمپيون اتاندى. ءوزىنىڭ بيىگىندە قالۋدى ماقسات تۇتقان بالۋان ەل سەنىمىن اقتاۋعا بارىن سالاتىنىن ايتتى.

– ءتورتىنشى رەت سۋردليمپيادا ويىندارىنا قاتىسامىن. توكيو تورىنە توسەلگەن بوزكىلەمدە ەركىن كۇرەستەن 125 كگ, گرەك-ريم كۇ­رەسىنەن 130 كگ سالماقتا بەلدە­سەمىن. ءتورت جىلدا ءبىر اينالىپ سوعاتىن سايىستىڭ ءباسى بارىنشا جوعارى. دودا الدىندا ىشكى تولقۋ, قوبالجۋ بار. بىراق نامىس­تى قولدان بەرمەس ءۇشىن بارىمىزدى سالىپ, ايانباي تەر توكتىك. كۇندەلىكتى ەكى مەزگىل جاتتىعۋ وتكىزىپ بابىمىزعا ەندىك. تاڭەرتەڭ جالپى دەنە دايىندىعى بولسا, كەشكى جاتتىعۋدا كۇرەستەگى ءادىس-تاسىلدەر مەن تاكتيكالاردى جەتىلدىردىك. جارىستا باپ­كەر­لەرىمنىڭ كەڭەستەرى مەن ءوز تاجىريبەمە سۇيەنىپ, بار كۇشىمدى سالامىن. باستى ماقسات – توكيودان التىن مەدالمەن ورالۋ, – دەدى داڭقتى بالۋان.

سۋردليمپيادا ويىندارىنا ەلىمىزدەن ەڭ كوپ سپورتشى جەڭىل اتلەتيكادان قاتىسادى. سۋردو جەڭىل اتلەتيكادان ۇلتتىق قۇرامانىڭ باس جاتتىقتىرۋشى بوگدان ۆەسەلسكي سپورتشىلار بابىندا ەكەنىن العا تارتتى.

– جەڭىل اتلەتيكادان 19 اتلەت سىنعا تۇسەدى. وقۋ-جاتتىعۋ جيىندارى اياسىندا سپورتشىلار قىرعىزستاننىڭ ىستىقكولىندە, ودان كەيىن وسكەمەندە ازىرلىك وتكىزدى. الماتىدا قورىتىندى وقۋ-جاتتىعۋ جيىنى بولدى. برازيليادا ۇيىمداستىرىلعان سۋردليمپيادا ويىندارىندا جەڭىل اتلەتيكادان سپورتشىلارىمىز 5 مەدال جەڭىپ الدى. بۇل جولى ناتيجەمىزدى جاقسارتىپ, ولجالى ورالۋعا كۇش سالامىز, – دەيدى ب.ۆەسەلسكي.

دودانىڭ كورىگىن قىزدىراتىن سپورت­شىلارىمىزدىڭ اراسىندا جۇلدەلى ورالادى دەپ سەنىم ارتقان ساڭلاقتار شوعىرى قالىڭ. ولاردىڭ اراسىندا ەركىن كۇرەستەن 2013 جىلى سۋردليمپيادا ويىن­دارىنىڭ چەمپيونى اتان­عان عابيت ەسجانوۆ, 2022 جىلى كۇمىس مەدال ەنشىلەگەن عاسىر تۇرعىنباي, بەكسۇلتان مالايدار, رسالى سابىرجان, الەم چەمپيونى شاديار پەرنەش بار. ۇستەل تەننيسىنەن تورتجىلدىق سايىسىنىڭ قولا جۇلدەگەرلەرى ابىلاي بۇركىتباي, دانيار ەسكەندىروۆ, قانات قوڭقىباەۆ تا بابىندا. تاەكۆوندو سپورتىنان 2022 جىلى برازيليادا وتكەن الاماندا قولا مەدال ولجالاعان ۆيكتور فرۋندين, ولجاس رىسجانوۆ, ايان ءابدىراش, ايجامال ابدىقاتوۆا, الەم چەم­پيناتىنىڭ كۇمىس جۇلدەگەرى رۋسلان احمەتوۆ سىنعا تۇسەدى. سۋردو دزيۋدودان الەم چەمپيونى شاديار قۋاندىق, سۋردليمپيادا چەمپيونى ەركەبۇلان قانافين, 2022 جىلى برازيليادا وتكەن دودادا قولا مەدال ەنشىلەگەن ايدوس تۇگەلباەۆ, سابىرجان حاپيزوۆ, كۇمىس جۇلدەگەر اننا كراموروۆا دا توكيوعا تەككە اتتانباعانىن دالەلدەيتىن بولادى.

ەستۋ قابىلەتى زاقىمدانعان سپورتشىلاردىڭ جازعى ويىندارىندا ەلىمىزدىڭ ساڭلاقتارى بۇعان دەيىن 6 رەت قاتىسىپ, 42 مەدال ولجالادى. مەملەكەت قازىناسىنان سۋردليمپيادا ويىندارىنىڭ چەمپيونى اتانعان ساڭلاققا – 250 مىڭ, كۇمىس مەدال يەگەرىنە – 150 مىڭ, قولا جۇلدە العاندارعا – 75 مىڭ, ءتورتىنشى ورىنعا – 30 مىڭ, بەسىنشى ورىنعا – 10 مىڭ, التىنشى ساتىعا ورنىققان سپورتشىعا 5 مىڭ دوللار مولشەرىندە سىياقى تاعايىندالعان. مۇنىڭ سىرتىندا ءار ءوڭىر ءوزىنىڭ سپورتشىلارىنا سىي-سياپات كورسەتەدى. وكىنىشتىسى, سۋردو سپورتىنان ەل ابىرويىن اسقاقتاتىپ جۇرگەن تالانتتاردىڭ ناسيحاتى كەمشىن سوعىپ جاتادى.

سۋردو سپورتشىلارىمىز جازعى سۋردليم­پيادا ويىندارىنا 1997 جىلدان بەرى قاتىسىپ كەلەدى. سول جىلى دانيا استاناسى كوپەنگاگەندە وتكەن دوداعا سپورتشىلارىمىز جەڭىل اتلەتيكا, ۇستەل تەننيسى جانە كۇرەستەن قاتىستى. ءۇش اتتاپ سەكىرۋدەن ماكسيم روجكوۆ التىن مەدال ولجالاپ, ءانۇرانىمىزدى شىرقاتتى. 2001 جىلى يتاليا استاناسى ريمدە وتكەن تورتجىلدىق دوداسىنان سپورتشىلارىمىز قۇرالاقان قايتتى. ماكسيم روجكوۆ 2005 جىلى اۋستراليانىڭ مەلبۋرن قالاسىندا تۇڭلىگى تۇرىلگەن جازعى سۋردليمپيادا ويىندارىندا قولا مەدالدى قانجىعاسىنا بوكتەردى. 2009 جىلى تايبەيدە (تايۆان) حايراتحاان شونكۋ 96 كگ سالماق دارەجەسىندە قولا مەدال ەنشىلەدى. ءتورت جىلدان كەيىن ءدۇبىرلى دودانى بولگاريا مەملەكەتى سوفيا قالاسىندا ءسان-سالتاناتىن كەلىستىرە ۇيىم­داستىردى. ەل ءۇمىتىن ارقالاپ بارعان سپورتشىلاردىڭ اراسىنان تەك عابيت ەسجانوۆتىڭ عانا مەرەيى ۇستەم ءتۇستى. ەركىن كۇرەستەن 60 كگ سالماقتا بەلدەسكەن بالۋان بارلىق قارسىلاسىن ايقىن ەڭسەرىپ, سۋردليمپيادا چەمپيونى اتاندى. 2017 جىلى تۇركيانىڭ سامسۋن قالاسىندا جالاۋى جەلبىرەگەن سۋردليمپيادا دوداسىندا ايان ءابدىراش تاەكۆوندو سپورتىنان 58 كگ سالماقتا توپ جارسا, ايەلدەر اراسىندا ۆالەنتينا انتونەنكوعا (67 كگ) قولا مەدال بۇيىردى. دزيۋدو كۇرەسىنەن شاياحمەت قاناپيانوۆ 66 كگ سالماقتا كۇمىس الدى. حاي­رات­حاان شونكۋ گرەك-ريم كۇرە­سىنەن اسا اۋىر سالماقتا بەلدەسىپ, قولا مەدال ەنشىلەسە, اسىلجان تاجيەۆ ەركىن كۇرەستەن 97 كگ سالماق دارەجەسىندە قولا مەدالمەن ورالدى. ەلەنا سالمينا (كاراتە, 61 كگ) دا قولانى قاناعات تۇتتى.

2022 جىلعى مامىردا برازيليانىڭ كاشياس-دە-سۋل قالاسىندا وتكەن سۋردليمپيادا دوداسىنا 66 سپورتشىمىز اتتاندى. 73 مەملەكەتتەن 2000-نان اسا سپورتشى قاتىسقان سايىستا 3 التىن, 7 كۇمىس, 18 قولا مەدال بۇيىرىپ, جالپى نا­تي­جەدە 13-ساتىعا ورنىقتىق. حايراتحاان شونكۋ گرەك-ريم كۇرەسىنەن 130 كگ سالماقتا, ەركىن كۇ­رەس­تەن 125 كگ-دا سۋردليمپيادا چەمپيونى اتا­نىپ, قانجىعاسىنا قوس التىن مەدالدى بايلادى. گرەك-ريم كۇرەسىنەن الديار بالتاشەۆ (60 كگ) پەن نۇرجان اسان (77 كگ), ەركىن كۇرەستەن بەك­سۇل­تان مالايدار (92 كگ) قولا جۇلدەگە قول جەت­كىزدى. فارحاد قىستاۋباەۆ ونسايىستان چەمپيون اتانسا, كەدەرگىلەر ارقىلى جۇگىرۋدە (110 مەتر) قولا مەدال ولجالادى. ولگا حيجنياكوۆا يادرو لاقتىرۋدان كۇمىس, بالعا لاقتىرۋدان قولا ال­دى. اسىلجان تاجيەۆ گرەك-ريم كۇرەسىنەن ­97 كگ سالماقتا فينالدا ءسۇرىنىپ, كۇمىس جۇل­دەنى مىسە تۇتتى. ەركىن كۇرەستەن عابيت ەسجانوۆ ­(57 كگ), سابىرجان رسالى (70 كگ), عاسىر تۇرعىن­باي (74 كگ), دزيۋدودان نۇرمۇحاممەد الديبەك (60 كگ), اننا كراموروۆا (78 كگ) كۇمىس مەدال يەلەندى. دزيۋدو كۇرەسىنەن شاياحمەت قاناپيانوۆ (73 كگ), سابىرجان حافيزوۆ (100) كگ, فەريدە قاراوعلى (48 كگ), دينا ەرجانوۆا (52 كگ) قولا مەدال يەلەندى. وسى سپورت تۇرىنەن ەرلەر مەن ايەلدەر قۇراماسى كوماندالىق سايىستا دا قولا جۇلدە ەنشىلەدى. تاەكۆوندو سايىسىنان ول­جاس رىسجانوۆ (پۋمسە), ايان ءابدىراش (58 كگ), نۇر­داۋلەت جاقىپ (68 كگ), ۆيكتور فرۋندين (+80 كگ) قولا مەدال يەلەنسە, جۇپتىق پۋمسە تارتىسىنان ولجاس رىسجانوۆ پەن ايتجامال ابدىقا­توۆا قولا مەدالمەن ورالدى. ۇستەل تەننيسى­نەن ابىلاي بۇركىتباي, دانيار ەسكەندىروۆ, قانات قوڭقىباەۆ, ۆلاديمير نەستوروۆ باستاعان ساڭ­لاقتار كوماندالىق سايىس­تا قولا مەدال ەن­شىلەدى. سىرىقپەن سەكىرۋدەن راۋان بەيسەبايعا دا قولا مەدال بۇيىردى.