تۇلعالار تويى – يۋنەسكو تورىندە

القالى جيىن بارىسىندا ەلىمىز باس كونفەرەنتسيا بيۋروسىنا سايلانىپ, يۋنەسكو-نىڭ 2025–2029 جىلدارعا ارنالعان ۇكىمەتارالىق گيدرولوگيالىق باعدارلاماسى كەڭەسىنىڭ قۇرامىنا قايتا ەندى. سونداي-اق قازاقستان دۇنيەجۇزى­لىك مۇرا تۋرالى كونۆەن­تسيا­­عا قاتىسۋ­شى مەملەكەتتەردىڭ 25-ءشى باس اسسامبلەياسىنىڭ ۆيتسە-پرەزيدەنتى بولىپ سايلاندى (2023–2027 جىلدارى دۇنيەجۇزىلىك مۇرا كوميتەتى قۇرامىنداعى جۇمىسى جالعاسقان جاعدايدا). بۇل وقيعا ەلىمىزدىڭ يۋنەسكو جۇمىسىنا بەلسەندى قاتىسۋشى جانە سەنىمدى سەرىكتەس ەكەنىن ايقىندايدى.

بىرقاتار قارارلار مەن باستاما­لارعا اۆتورلىق جانە تەڭ اۆتورلىق جاساعان قازاقستان كونفەرەنتسيا­نىڭ ناتيجەلىلىگىنە ايتارلىقتاي ۇلەس قوستى. اسىرەسە ەلىمىزدىڭ باس­تاماسىمەن جانە 70 مەملەكەت تەڭ اۆتورلىق جاساعان «يۋنەسكو ىستەرى جونىندەگى ۇلتتىق كوميسسيالارمەن جانە ولاردىڭ اراسىنداعى ىنتىماقتاستىقتى نىعايتۋ تۋرالى» قاراردىڭ قابىلدانۋى باستى جەتىستىكتەردىڭ بىرىنە اينالدى.

ايتا كەتەيىك, باس كونفەرەن­تسيا­نىڭ 31 قازانداعى پلەنارلىق وتىرىسىندا قازاقستاننىڭ مەملەكەت­تىك كەڭەسشىسى, يۋنەسكو جانە يسەسكو ىستەرى جونىندەگى ۇلتتىق كوميسسيا توراعاسى ەرلان قارين ءسوز سويلەدى. ول پرەزيدەنت قاسىم-جومارت توقاەۆتىڭ «جاسان­دى ينتەللەكت داۋىرىندەگى قازاق­ستان: وزەكتى ماسەلەلەر جانە ونى تۇبەگەيلى تسيفرلىق وزگەرىستەر ارقىلى شەشۋ» اتتى قازاقستان حالقىنا جولداۋىندا ايقىندالعان مەملەكەتتىك ساياساتتىڭ نەگىزگى باسىم­دىقتارى تۋرالى ايتىپ, تسيفر­­لاندىرۋدىڭ, ءبىلىم مەن يننو­ۆا­تسيانىڭ ورنىقتى دامۋداعى ماڭىزىن اتاپ ءوتتى. يۋنەسكو-نىڭ جاساندى ينتەللەكتىنى قولدانۋ­دىڭ ەتيكالىق قاعيداتتارىن ىلگەرى­لەتۋ­دەگى جەتەكشى ءرولى جانە وسى تاقى­رىپ بويىنشا يۋنەسكو ادىستەمەسى («Readiness Assessment Methodology – دايىندىقتى باعالاۋ ادىستەمەسى») نەگىزىندە قازاقستاندا جۇرگىزىلىپ جاتقان كەشەندى زەرتتەۋ تۋرالى ەرەكشە ايتىلدى.

سونداي-اق ەرلان قارين يۋنەسكو باس ديرەكتورى ودرە ازۋلە­مەن كەزدەسىپ, وعان قازاقستان مەن ۇيىم اراسىنداعى كوپجىلعى ناتيجە­لى ىنتىماقتاستىق ءۇشىن العىس ءبىلدىردى. سەرىكتەستىكتى نىعاي­تۋ­عا قوسقان ۇلەسى ءۇشىن وعان قازاق­ستان پرەزيدەنتىنىڭ شەشىمىنە سايكەس بەرىلگەن ءىى دارەجەلى «دوستىق» وردەنىن تابىستادى.

ال 4 قاراشادا قازاقستان دەلەگاتسياسى تۇركى مادەنيەتى جانە مۇرا­سى قورىنىڭ جاڭا باسىلىمدارى­نىڭ, اتاپ ايتقاندا, «تۇركى الەمى­نىڭ مادەني كودى» كاتالوگى جانە «تۇركى فولكلورىنىڭ مۇراسى» انتولو­گياسىنىڭ باس كونفەرەنتسيا الا­ڭىندا وتكەن تۇساۋكەسەرىنە قاتىستى. ءىس-شارا شەڭبەرىندە يۋنەسكو-نىڭ 43-ءشى باس كونفەرەن­تسيا­سىنىڭ قارارىمەن دۇنيەجۇزى تۇركى تىلدەرى كۇنى 15 جەلتوقسانعا, كونە تۇركى جازۋىنىڭ ەجەلگى ەسكەرت­كىشى – ورحون جازباسى وقىلعان كۇنگە بەلگىلەندى. بۇل شەشىم تۇركى حالىقتارى­نىڭ الەمدىك مادەني جانە تىلدىك ارالۋاندىققا قوسقان ۇلەسىن مويىن­داۋدىڭ نىشانىنا اينالدى.

ودان بولەك, ەلىمىز باس كونفەرەن­تسيانىڭ «كوشپەلىلەر مۇراسىنىڭ حالىقارالىق كۇنىن جاريالاۋ تۋرالى» قارارىنىڭ تەڭ اۆتورى بولدى. ول كوشپەلى حالىقتاردىڭ الەمدىك مادەني مۇراعا قوسقان ەلەۋلى ۇلەسىنىڭ مويىندالعانى رەتىندە جىل سايىن 22 قىركۇيەكتە اتالىپ وتەتىن بولدى.

سونداي-اق باس كونفەرەنتسيا 2026–2027 جىلدارى يۋنەسكو-نىڭ قاتىسۋىمەن اتالىپ وتەتىن مەرەيتويلار ءتىزىمىن بەكىتتى. بۇل تىزىمگە ايگىلى وپەرا ءانشىسى ەرمەك سەركەباەۆتىڭ جانە كورنەكتى كينورەجيسسەر ابدوللا قارساقباەۆتىڭ 100 جىلدىق مەرەيتويلارى ەندى.

يۋنەسكو حاتشىلىعىنىڭ مالىمەتىنشە, ۇيىم 1956 جىلدان بەرى 1 234 اتاۋلى كۇندى مەرەكەلەۋگە اتسالىسقان. سونىڭ 31-ءى قازاقستاننىڭ ۇسىنىسىمەن ەنگىزىلگەن. اتاپ ايتقاندا, اباي قۇنانباي ۇلىنىڭ 150 جىلدىق, شىمكەنت قالاسىنىڭ 2200 جىلدىق, الماتى قالاسىنىڭ 1000 جىلدىق, مۇحتار اۋەزوۆتىڭ, قانىش ساتباەۆ­تىڭ, ءسابيت مۇقانوۆتىڭ 100 جىلدىق مەرەيتويلارى جانە باسقا دا اتاۋلى كۇندەر يۋنەسكو قولداۋىمەن حالىقارالىق دەڭگەيدە تويلاندى. وسى جىلى يۋنەسكو شتاب-پاتەرىندە ايگىلى كومپوزيتور ءارى ديريجەر نۇرعيسا تىلەنديەۆتىڭ 100 جىلدىعىنا ارنالعان مەرەكەلىك كونتسەرت ۇيىمداستىرىلدى.

باس كونفەرەنتسيا مىسىردىڭ بۇرىنعى تۋريزم جانە ەجەلگى مۇرا ءمينيسترى حالەد ءال-ەنانيدى يۋنەسكو-نىڭ جاڭا باس ديرەكتورى ەتىپ سايلاعانىن ايتا كەتەيىك. ال قازاقستاننىڭ يۋنەسكو جانىن­داعى تۇراقتى وكىلى اسقار ءابدىراح­مانوۆ ەلىمىزدىڭ باسشىلىعى اتىنان جولدانعان قۇتتىقتاۋ حاتتى تابىس ەتىپ, سىندارلى ىنتىماق­تاستىقتىڭ ودان ءارى نىعايا بەرەتىنىنە سەنىم ءبىلدىردى.