3 ميلليونعا جۋىق حالقى بار وڭتۇستىكتە تاعدىر-تالايىمەن قازاقستاننان ءدام بۇيىرعان 108 ەتنوستىڭ وكىلى تۇرادى. ەركىنەن تىس دەپورتاتسيالانىپ, ساياسي قۋعىن-سۇرگىن كورگەن ۇلتتار وكىلدەرى دوسقا قۇشاعى اشىق, كوڭىلى كەڭ قازاق حالقىنا باۋىر باسىپ, اعايىنىم, قورعانىم دەپ بىلەدى.
وسىنداعى يران ەتنومادەني ءبىرلەستىگىنىڭ توراعاسى كاپار پۋر: «وڭتۇستىك ءبىزدىڭ تاريحي وتباسىمىزعا اينالدى. بۇرىن يراندىقتار قازاقستان جايلى كوپ بىلمەيتىن ەدى. قازىر سارابدال ساياساتتىڭ ارقاسىندا قازاقستان الەمگە تانىمال بولعاندىقتان, قىزىعا قارايتىن بولدى. قيىن تاعدىر كەزىندە ءبىزدىڭ اتالارىمىزدى يران مەملەكەتىنەن اۋلاقتاتتى, بىرگە تۋعان اعايىندار شەكارانىڭ ەكى جاعىندا قالىپ كەتتى. ەس ءبىلىپ, ەتەگىمىزدى جيعان سوڭ, اكەلەرىمىزدىڭ اماناتىن ورىنداپ, يرانداعى اعايىن-تۋعاندى تاپتىق. قاتىسىپ تۇرامىز. يراننىڭ حالقى كوپ, جەرى تار. تاۋ-تاستى جەردى دە حالىنشە يگەرىپ, وتباسىن اسىراپ وتىرعاندار جەتكىلىكتى. بىردە اكەمنىڭ اتالاس تۋىستارىن قازاقستانعا شاقىردىم. استاناعا اپارۋ ءۇشىن ۇشاققا ەمەس, ادەيى پويىزعا بيلەت الدىم. ۇشى-قيىرى بىتپەيتىن كەڭ دالا. اكەمنىڭ ءىنىسى, بۇگىندە ۇلكەن اقساقال ەكى كوزىن تەرەزەدەن المايدى.
«قۇداي-اۋ, مىنانىڭ ءبارى قازاقستاننىڭ جەرى مە؟! اللا قازاققا مول نەسىبە بەرگەن ەكەن. ەستەرىڭ بولسا, بالا-شاعاڭا ايت, مىناداي قۇت-مەكەننەن ىرگە اۋدارماسىن», دەدى. رەسەيدە تۇراتىن قانداستارىمىز قازاقستاندا ءومىر سۇرگەن جاقسى عوي دەيدى. ونى ءوزىمىز دە بىلەمىز. جۇرەگى جىلى وڭتۇستىكتە ءبىزدى ەشكىم بوتەن كورمەيدى. قاي جەرگە بارساق تا جۇرەگى كەڭ قازاق حالقى باۋىرىم دەپ ارقادان قاعادى. ءبىز ءۇشىن قازاقستاننان ارتىق وتان جوق», – دەگەن. مۇنداي پىكىردى ەتنومادەني بىرلەستىكتەردىڭ وكىلدەرىنەن ءجيى ەستۋگە بولار ەدى. وبلىستا 20 ەتنومادەني بىرلەستىك جۇمىس جاساسا, ولاردىڭ اۋدان, قالالاردا 51 فيليالى بار. وبلىس اكىمدىگى ارقايسىسىنا جىل سايىن قارجىلاي كومەكتەسىپ, گرانت ءبولىپ تۇرادى. ۇلتارالىق قاتىناس, دوستىقتى نىعايتقانى ءۇشىن «باۋىرمال» سىيلىعى بەرىلەدى. وبلىستىق اسسامبلەيا جانىنان عىلىمي-ساراپشىلىق توپ قۇرىلعان. ونىڭ قۇرامىنا عالىمدار, ەتنومادەني بىرلەستىكتەردىڭ وكىلدەرى, ءبىلىم سالاسى, بۇقارالىق اقپارات قۇرالدارى جانە جەرگىلىكتى اتقارۋشى بيلىكتىڭ وكىلدەرى كىرگەن. وبلىستىق ءماسليحاتتىڭ ىشىنەن قوعامدىق تاتۋلىق, ۇلتارالىق قاتىناستى نىعايتۋعا قىزمەت ەتەتىن «ەل بىرلىگى» توبى جۇمىس جاسايدى. انالار كەڭەسى قۇرىلعان. م.اۋەزوۆ اتىنداعى ءوڭتۇستىك قازاقستان مەملەكەتتىك ۋنيۆەرسيتەتىندە جاڭا قازاقستاندىق پاتريوتيزم جانە ەتنوكونفەسسيالىق توزىمدىلىك رۋحىندا تاربيەلەيتىن «دوستىق» كلۋبى جاقسى جۇمىس جاساپ جاتىر. وبلىستىق اكىمدىكتىڭ ۇيىتقى بولۋىمەن بارلىق اۋدان, قالالاردى قامتىعان «ىرىس الدى – ىنتىماق» قوعامدىق فورۋمى تالاي كۇردەلى ماسەلەلەردىڭ ءتۇيىنىن تارقاتىپ كەلەدى. قۇرامىنا مەملەكەتتىك قۇرىلىم جانە ءماسليحات, ساياسي پارتيالار, ۇكىمەتتىك ەمەس ۇيىمدار, ءدىني بىرلەستىكتەر, باق وكىلدەرىمەن قاتار, ەتنومادەني بىرلەستىكتەر كىرەتىن فورۋم جىل سايىن ءىرى تاقىرىپتار بويىنشا جۇرتشىلىقتىڭ باسىن قوسىپ, احۋالدى وڭالتۋ باعىتىندا جۇمىس جاسايدى. سونىمەن قاتار, تەك ەتنوستار وكىلدەرىنە عانا ەمەس, بارلىق ۇلت- ۇلىستاردىڭ ورتاق يگىلىگىنە اينالىپ كەتكەن مەرەكەلەر بار. اتاپ ايتساق, «روجدەستۆو», «ماسلەنيتسا», مادەني ورتالىقتار كۇنى, «سابانتوي», «اسكيا», «وفورين» سياقتى مەرەكەلەر, باستاۋ بارىن مۇحيت تا بىلەدى دەمەكشى, «ناۋرىز» مەيرامىمەن استاسادى. اسسامبلەيانىڭ ەڭ باستى مىندەتى – مەملەكەتىمىزدەگى قوعامدىق كەلىسىم مەن ۇلتارالىق تاتۋلىقتى ساقتاۋ بولسا, وڭتۇستىكتەگى ەتنوبىرلەستىكتەر بۇعان حال-قادەرىنشە ەڭبەك ءسىڭىرىپ كەلەدى. اتا زاڭىمىز «ءبىز, قازاقستان حالقى» دەگەن سوزدەرمەن باستالادى. قازاقستاندىقتار بىرلىكتىڭ, ىنتىماق پەن كەلىسىمنىڭ, تاتۋلىقتىڭ ارقاسىندا تاۋەلسىز مەملەكەتتىڭ ىرگەتاسىن قالادى. ەل ەكونوميكاسى نىعايىپ, ازاماتتاردىڭ سەنىمدى بولاشاعى قامتاماسىز ەتىلدى. بيىلعى قازاقستان حالقى اسسامبلەياسىنىڭ 20 جىلدىعىنا وراي, ەلباسى ءوز قۇتتىقتاۋىندا: «اسسامبلەيا جىلى – بiزدiڭ وراسان ناقتى iستەر مەن جاڭا جەتiستiكتەردiڭ جىلى بولادى. اسسامبلەيا جىلى كونستيتۋتسيامىزدىڭ 20 جىلدىعى, قازاق حاندىعىنىڭ 550 جىلدىعى, ۇلى جەڭiستiڭ 70 جىلدىعى سەكiلدi ماڭىزدى وقيعالارعا باي. بيىلعى جىل تاريحي تاعدىرى ورتاق حالىق بiرلiگiنiڭ جارقىن كورiنiسiنە اينالۋى ءتيىس. قازاقستان – بiر ەل, بiر حالىق, بiر بولاشاق. سوندىقتان, اسسامبلەيا جىلىنىڭ باستى يدەياسى – «مەنiڭ ەلiم – ماڭگiلiك ەل!», – دەپ ناقتى ايتقان بولاتىن. وسى باعىتتا وڭتۇستىكتە باعدارلاما قابىلدانىپ, وبلىستىق ىشكى ساياسات جانە ءدىن ىستەرى باسقارماسىنىڭ ۇيىتقى بولۋىمەن ىرگەلى جۇمىستار اتقارىلىپ كەلەدى. وڭتۇستىكتە مەملەكەتتىك تىلگە دە قۇرمەت ۇلكەن. وسىندا 108 ەتنوس وكىلى تۇرادى دەسەك, دەنى قازاق ءتىلىن مەڭگەرگەن. ەركىن ءسويلەيدى. سونىڭ ءبىرى – وقو ءىىد ءتۇركىستان قىىب ۋچاسكەلىك ينسپەكتورى, پوليتسيا كاپيتانى ازيز راحيموۆ. «قازاق ءتىلى مەنىڭ دە انا ءتىلىم بولىپ كەتتى. كەز كەلگەن ورتادا قازاق تىلىندە ءمۇدىرمەي ەركىن سويلەي بەرەمىن. ءوزىم دارقان دالاداي مىنەزى بار قازاق باۋىرلارىمنىڭ اراسىندا وسكەنىمە قۋانامىن. قازاق ءتىلىن جەتىك مەڭگەرۋ – مەن ءۇشىن ۇلكەن جەتىستىك. وسى جەتىستىگىم مەنى ءوز ورتامدا ەرەكشەلەندىرىپ تۇرادى. بۇل مەنىڭ قىزمەتتىك جولىمدا دا كوپ پايداسىن تيگىزدى. جالپى, مەن قازاقپەن دە, وزبەكپەن دە, تاتارمەن دە, ورىسپەن دە كورشىمىن. جىل سايىن ناۋرىز مەيرامىن دۇركىرەتىپ تويلايمىز. كەرەك كەزدە ءبىر-ءبىرىمىزدىڭ جانىمىزدان تابىلامىز. جەر بەتىندە قازاقتارداي قوناقجاي, باۋىرمال حالىق وتە از. سوندىقتان, ۇلتىم وزبەك بولسا دا جانىم – قازاق», دەيدى ا.راحيموۆ. وڭتۇستىكتىڭ جايساڭ جىگىتتەرى وسىلاي سويلەيدى. مەملەكەتتىڭ نەگىزىن قالاعان ۇلتقا قۇرمەتىن وسىلاي بىلدىرەدى. ويتكەنى, دارقان قازاقتان قاعاجۋ كورىپ وتىرعانى جوق. جەرگىلىكتى گازەت, جۋرنالداردان بولەك, تەلەارنالاردا دا ەتنومادەني بىرلەستىكتەر باسشىلارىنىڭ قاتىسۋىمەن «قازاقستان – ورتاق ءۇيىمىز», «ستو ەتنوسوۆ», «يۋرتيميز جامولي» سياقتى ۇلتارالىق قاتىناستارعا نەگىزدەلگەن تەلەحابارلار تۇراقتى جۇرگىزىلەدى. ەتنومادەني بىرلەستىكتەردە ءوز انا ءتىلى مەن مەملەكەتتىك ءتىلدى ەركىن مەڭگەرۋگە ارنالعان جەكسەنبىلىك مەكتەپتەر جۇمىس ىستەيدى. وڭتۇستىكتە «دوستىق ءۇيى» ورتالىعى بار. مۇندا كەلسەڭىز, قايناعان ءومىردىڭ ۇستىنەن تۇسەسىز. ءتىلى باسقا بولسا دا جۇرەگى ءبىر جۇرت «مەنىڭ وتانىم – قازاقستان!» دەپ دوستىقتى, ۇلتارالىق كەلىسىمدى نىعايتۋعا كۇش سالىپ جاتادى.
باقتيار تايجان, «ەگەمەن قازاقستان».
وڭتۇستىك قازاقستان وبلىسى.