«لۋكويلداعى» قازاق ۇلەسى كىمنىڭ قانجىعاسىندا كەتەدى؟

رەسمي اقپارات بويىنشا اكتيۆتەردى ساتۋ قىزمەتتى توقتاتۋعا ارنالعان OFAC ليتسەنزياسىنا سايكەس جۇزەگە اسىرىلادى. قاجەت بولعان جاعدايدا كومپانيا ءوزىنىڭ شەتەلدىك اكتيۆتەرىنىڭ ۇزدىكسىز جۇمىسىن قامتاماسىز ەتۋ ءۇشىن ليتسەنزيانى ۇزارتۋعا ءوتىنىم بەرۋدى جوسپارلاپ وتىر.

قازاقستاندىق مەملەكەتتىك ورگاندار شەتەلدىك سەرىكتەستەرمەن ديالوگتا ساتۋ مۇمكىندىگىن قاراستىرىپ وتىر. ەنەرگەتيكا ۆيتسە-ءمينيسترى سانجار جاركەشوۆتىڭ ايتۋىنشا, ماسەلە ازىرگە ەرتە ساتىدا, ناقتى شەشىم جوق. مينيستر كەلىسسوزدەر رەسەيلىك كومپانيامەن جانە قازاقستاننىڭ ەنەرگەتيكا مينيسترلىگىمەن تىكەلەي ەمەس, تەك ءتيىستى حالىقارالىق كونسۋلتانتتار مەن «قازمۇنايگاز» ۇلتتىق كومپانياسى اراسىندا عانا جۇرگىزىلىپ جاتقانىن اتاپ ءوتتى. ساتىپ الۋشى كىم بولۋى مۇمكىن ەكەنى دە بەلگىسىز.

ەلىمىزدە «لۋكويل» بىرنەشە وتاندىق مۇناي ءوندىرۋشى كاسىپورىنداردا ۇلەسكە يە. وعان «تەڭىزشەۆرويل» اكتسيالارىنىڭ 5%-ى, «Karachaganak Petroleum Operating» اكتسيالارىنىڭ 13,5%-ى, «قالامقاس-تەڭىز-حازار» جوباسىنىڭ 50%-ى, «Al-Farabi Operating» جانە «كاسپي قۇبىر كونسورتسيۋمىنىڭ» 12,5%-ى تيەسىلى.

«قاراشىعاناق» كونسورتسيۋمىنداعى «لۋكويل» ۇلەسىنە باسقا زاڭدى تۇلعا – «لۋكويل وۆەرسيز قاراشىعاناق» يەلىك ەتەدى, سايكەسىنشە, ول مامىلە پەريمەترىنە كىرمەيدى. كەزىندە كاسپي قايراڭىنىڭ قازاقستاندىق سەكتورىندا جۇمىس ىستەۋ ءۇشىن قۇرىلعان 3 جشس سياقتى: «Kalamkas-Khazar Operating» جانە ء«ال-فارابي وپەرەيتينگ» «قازمۇنايگازدىڭ» سەرىكتەسى تىكەلەي «لۋكويل مۇناي كومپانياسى» جاق بولىپ سانالادى. ال «جەڭىس وپەريس» رەسەيلىك «لۋكويل كازاحستان اپستريم» كومپانياسىنىڭ ەنشىلەسى», دەپ جازادى ساراپشى ولەگ چەرۆينسكي.

ساراپشى ارمان بەيسەمباەۆ قازىرگى جاعدايدىڭ بەتالىسى قانداي دا ءبىر بولجام جاساۋعا مۇمكىندىك بەرمەيدى دەيدى.

«روسنەفتتىڭ» قازاقستانداعى نەگىزگى ءرولى مۇناي ەكسپورتىن قامتاماسىز ەتەتىن «كاسپي قۇبىر كونسورتسيۋمىنداعى» ۇلەسىمەن بايلانىستى. كومپانيا كتك-نىڭ 7,5% اكتسياسىنا يە. «لۋكويلدا» موسبيرجا ءتارىزدى وزىنە قاراستى كومپانيالاردىڭ بىرىنە ساتىپ جىبەرۋ مۇمكىندىگى شەكتەۋلى. «لۋكويل» ەلىمىزدىڭ مۇناي-گاز سالاسىنا 12 ملرد دوللاردان استام قارجى سالدى. 94 ملن توننا مۇناي جانە 60 ملرد تەكشە مەتر گاز ءوندىردى. دەگەنمەن, ءبىزدىڭ جاعدايدا بارلىق نارسەنىڭ كىلتىن تابۋعا مۇمكىن ەكەنىن ەستەن شىعارمايىق. مىسالى, 2022 جىلدارى رەسەيدەن قازاقستانعا كوشكەن كومپانيالار ۋاقىت وتە كەلە قازاقستاندىق كومپانيالار بولىپ تىركەلدى. ءبىزدىڭ ەلدە مۇناي سالاسىندا ءبىراز رەسەيلىك كومپانيا جۇمىس ىستەيدى. سولاردىڭ ءبىرى ۇلەسكە يە بولىپ, كۇنى ەرتەڭ قازاقستاندىق كومپانيا بولىپ قايتا تىركەلۋى, ءسويتىپ ءجىپتىڭ ءبىر ۇشىندا «لۋكويلدىڭ» تۇرۋى دا ابدەن مۇمكىن, بىراق بۇل – ءبىزدىڭ ەل ءۇشىن ويىن ەرەجەسىنىڭ ەڭ قاۋىپتى ءتۇرى. مەن تاۋەلسىز ساراپشى رەتىندە 5%-دىق ۇلەستى ۇكىمەتتىڭ ساتىپ العانىن قالار ەدىم. مۇنداي مامىلە قازاقستاننىڭ كومىرسۋتەك نارىعىنداعى مۇمكىندىكتەرىن ارتتىرۋى مۇمكىن», دەيدى ساراپشى.

«راسە Analytics» تالداۋ كومپانياسىنىڭ ديرەكتورى اسقار يسمايلوۆتىڭ ايتۋىنشا, قازاقستان ءۇشىن اعىمداعى جاعدايدا ىسكە اسىرۋ جوسپارلارى مۇناي ساتۋ مەن تاسىمالداۋدى قيىنداتۋى مۇمكىن.

«قالامقاس-تەڭىز حازار» – وتە كۇردەلى كەن ورنى. جوبانى ىسكە اسىرۋ كەزىندە قوسىمشا تاۋەكەلدەر ەنگىزەتىن كاسپيدىڭ تايىزدانۋ فاكتورىن ۇمىتپاۋ كەرەك. بۇل جوبالاردىڭ بارلىعى بارلاۋ ساتىسىندا جانە ءالى ونەركاسىپتىك وندىرۋگە شىقپاعان. سوندىقتان شەشىم قابىلدانعان جاعدايدا ولاردى ىسكە اسىرۋدى جالعاستىرۋ ءۇشىن «لۋكويل» مەن ونىڭ ىشكى تالاپتارىنىڭ ىقپالىنسىز جوبالاردىڭ بۇكىل ەكونوميكاسىن ەسەپتەۋ قاجەت. «قازمۇنايگاز» بۇل جوبالاردى جالعىز ءوزى ىسكە اسىرا المايدى. تاجىريبە جوق, بىلىكتى كادرلار جوق. سوندىقتان سەرىكتەستەر ىزدەۋگە تۋرا كەلەدى. ەگەر تەڭىز جوبالارىن ىسكە اسىرۋ تاجىريبەسى بار حالىقارالىق كومپانيامەن بىرگە وتاندىق جەكە كومپانيالار قاتىساتىن بولسا, وندا بۇل سىرتقى ينۆەستورلار ءۇشىن وتە جاقسى بەلگى بولادى. ەگەر قازاقستانعا جوبالارداعى ۇلەستى ساتىپ الۋ قاجەت بولسا, وندا بۇل – «تەڭىز», «قاراشىعاناق» جانە «كاسپي قۇبىر كونسورتسيۋمى» ەكەنى انىق. ەگەر «شاح-دەنيز» ء(ازىربايجان) جوباسى دا ساتۋعا قويىلسا, ونى دا مۇمكىندىك رەتىندە قاراستىرۋ كەرەك. بۇل قازاقستاندىق مۇنايدى ازەربايجان ارقىلى تاسىمالداۋ ماسەلەسىن جەڭىلدەتەدى», دەيدى ءا.يسمايلوۆ.