قازاقستانداعى قاۋىپسىز مەكتەپ: ميف پە, الدە شىندىق پا؟

ساراپشىلار كەلتىرگەن مالىمەتكە سۇيەنسەك, باس پروكۋراتۋرانىڭ قۇقىقتىق ستاتيستيكا جانە ارناۋلى ەسەپ كوميتەتىنىڭ دەرەكتەرىنە سايكەس, بيىل كامەلەتكە تولماعاندار اراسىندا 139 سۋيتسيد جانە 293 وزىنە-ءوزى قول جۇمساۋعا ارەكەتى تىركەلگەن. بۇل كورسەتكىش وتكەن جىلمەن سالىستىرعاندا وزگەرىسسىز قالىپ وتىر.

بالالار قۇقىقتارى جونىندەگى ۋاكىل دينارا زاكيەۆا كەلتىرگەن مالىمەتتەردە سۋيتسيد جاعدايلارىنىڭ 22 پايىزى مەكتەپتەگى بۋللينگپەن بايلانىستى. دسۇ-نىڭ ەۋروپالىق ايماقتىق بيۋروسى جۇرگىزگەن «مەكتەپ جاسىنداعى بالالاردىڭ دەنساۋلىققا قاتىستى مىنەز-قۇلقى» زەرتتەۋىندە قازاقستانداعى جاسوسپىرىمدەردىڭ 13 پايىزى (شامامەن ءاربىر 8-ءىنشى بالا) كيبەربۋللينگكە ۇشىراسا, 7 پايىزى مەكتەپتەگى بۋللينگ قۇربانى بولعان, ال ءاربىر ون ءۇشىنشى ءجاسوسپىرىم توبەلەسكە قاتىسقان. قاتىسقانداردىڭ 12 پايىزى ۇلدار بولسا, 4 پايىزىن قىزدار قۇرايدى. 2018 جىلدان بەرگى ارالىقتا ەلدە كيبەربۋللينگ بويىنشا كورسەتكىش ارتقان. دەنساۋلىق ساقتاۋ مينيسترلىگىنىڭ زەرتتەۋىنە سايكەس, بالالاردىڭ 17,5 پايىزى بۋللينگكە ۇشىراعان. بۇگىنگى تاڭدا, بالالار ءسۋيتسيدى مەن مەكتەپتەگى بۋللينگ ەلىمىز ءۇشىن تۇيتكىلدى ءارى شەشىمى قيىن  ماسەلە قاتارىندا تۇر.

 «وركەن»  بالالاردىڭ ءال-اۋقاتى جونىندەگى ۇلتتىق عىلىمي-پراكتيكالىق ينستيتۋتىنىڭ «بالالاردىڭ پسيحولوگيالىق ءال-اۋقاتىن زەرتتەۋ» زەرتحاناسىنىڭ جەتەكشىسى يرينا كالاچەۆا اتاپ وتكەندەي, ءبىلىم بەرۋ ۇيىمدارىندا بالالار اراسىنداعى قۋدالاۋدىڭ (بۋللينگتىڭ) الدىن الۋعا قاتىستى 2023–2025 وقۋ جىلدارىنا ارنالعان «دوسبولLIKE» باعدارلاماسى بالالاردى زورلىق-زومبىلىقتان قورعاۋ, ءسۋيتسيدتىڭ الدىن الۋ جانە ولاردىڭ قۇقىقتارى مەن ءال-اۋقاتىن قامتاماسىز ەتۋ جونىندەگى كەشەندى جوسپاردى ىسكە اسىرۋداعى ماڭىزدى قادام بولىپ وتىر. ويتكەنى باعدارلاما كەشەندى تاسىلگە نەگىزدەلگەن, سەبەبى بۋللينگتىڭ الدىن الۋعا ءبىلىم بەرۋ ۇردىسىنە قاتىسۋشىلاردىڭ بارلىعى, ياعني وقۋشىلار, پەداگوگتەر, قىزمەتكەرلەر جانە اتا-انالار قاتىستىرىلۋى ماسەلەنىڭ الدىن الۋعا مۇمكىندىك بەرەدى.  

 الماتى قالاسى ءبىلىم باسقارماسىنىڭ «پسيحولوگيالىق قولداۋ ورتالىعى» كمم ديرەكتورى, ۆەنەرا قوقانوۆانىڭ ايتۋىنشا, مەملەكەت باسشىسىنىڭ تاپسىرماسىن ورىنداۋ ماقساتىندا, بىلتىر 9 تامىزدا الماتى قالاسى اكىمدىگىنىڭ № 3/445 قاۋلىسىمەن «پسيحولوگيالىق قولداۋ ورتالىعى» قۇرىلدى. ونىڭ باستى ماقساتى – وقۋشىلاردىڭ, اتا-انالاردىڭ, پەداگوگتەردىڭ جانە مەكتەپ پسيحولوگتارىنىڭ, پسيحولوگيالىق ءال-اۋقاتىن ساقتاۋ مەن نىعايتۋعا باعىتتالعان بىرىڭعاي, قالالىق پسيحولوگيالىق قىزمەت جۇيەسىن قالىپتاستىرۋ. وسى ورايدا بيىل ورتالىق ماماندارى سەنىم تەلەفونى ارقىلى 3200-دەن استام ءوتىنىش قابىلداپ, 2800-دەن استام جەكە جانە وتباسىلىق كەڭەس وتكىزگەن. 120-دان استام وقىتۋ جانە الدىن الۋ ءىس-شارالارى ۇيىمداستىرىلىپ, 50 مىڭنان استام وقۋشى پسيحودياگنوستيكادان وتكەن.

وسى ورايدا پىكىرىن بىردىرگەن ءجانيا اۋباكىروۆا اۆتورلىق مەكتەبىنىڭ جەتەكشىسى الماس ساپارعاليەۆ مەكتەپ ديرەكتورلارى مەن مۇعالىمدەرگە بۋللينگتى انىقتاۋ وڭاي ەمەستىگىن العا تارتتى. ايتۋىنشا, بۇل ماسەلەنى شەشۋدە كاسىبيلىك, بالامەن جۇيەلى جۇمىس قاجەت ەكەنىن اتاپ وتسە,  №38 مەكتەپتىڭ پەداگوگ-پسيحولوگى يۋليا نەستەرەنكوۆا «دوسبولLIKE باعدارلاماسى مەكتەپتەر ءۇشىن وزەكتى ءارى ۋاقىتىلى قولعا الىنعان باستاما دەيدى. پسيحولوگتار تاراپىنان ونى جەتىلدىرۋ جانە تاجىريبەگە ەنگىزۋ بويىنشا ۇسىنىستار بار. ماڭىزدىسى – بۋللينگتى الدىن الۋ تەك پسيحولوگيالىق كومەكپەن شەكتەلمەيدى, ول – تەرەڭ تاربيەلىك ماڭىزى بار ءۇردىس. سوندىقتان وسى باعدارلاما قاتىسۋشىلارىنىڭ مىندەتتەرى مەن جاۋاپكەرشىلىگى ناقتى ايقىندالۋى ءتيىس. «Just Support» قورىنىڭ اتقارۋشى ديرەكتورى سۆەتلانا بوگاتىرەۆانىڭ ايتۋىنشا, قور مەملەكەت تاراپىنان جۇزەگە اسىپ جاتقان شارالارعا مونيتورينگ جۇرگىزگەن. «قازىرگى كەزدە ەلىمىزدە بالالار مەن اتا-انالارعا پسيحولوگيالىق كومەك كورسەتۋ جۇيەسى قالىپتاسىپ كەلەدى. ول مەكتەپ پسيحولوگتارى مەن پسيحولوگيالىق قولداۋ ورتالىقتارىنىڭ جۇمىسىمەن بايلانىستى. بۋللينگ جانە زورلىق-زومبىلىقپەن جۇمىس ىستەۋگە ارنالعان نورماتيۆتىك-قۇقىقتىق بازا قابىلداندى. دەگەنمەن ونى جەتىلدىرە ءتۇسۋ قاجەت.  پسيحولوگتاردىڭ بىلىكتىلىگىن ارتتىرۋدا ساپاعا ءمان بەرۋ قاجەت. سوندا عانا ماماندارعا قوعام سەنىمى ارتادى ءارى ساپالى كومەك الاتىن بولادى. مەكتەپ پسيحولوگتارىنىڭ قىزمەتى ناقتى, تۇسىنىكتى ءارى ىسكە اساتىنداي بولۋى قاجەت» دەيدى ساراپشى. قازىرگى كەزدە «وركەن» ينستيتۋتىمەن ءوزارا ىنتىماقتاستىق تۋرالى مەموراندۋمعا قول قويعان قور ماماندارى «قازاقستان بالالارى» باعدارلاماسىنا ۇسىنىستار ەنگىزگەن. وسى ورايدا ساراپشى ازاماتتىق قوعامنىڭ ۇسىنىستارى ەسكەرىلىپ, جۇزەگە اسۋى ءۇشىن بالالارمەن جۇمىس ىستەيتىن ءبىلىم مەكەمەلەرى, ورتالىقتاردىڭ بىرلەسكەن ءىس-قيمىلى قاجەت.  

 الماتى