ەلىمىزدە تاۋ ءتۋريزمىنىڭ جۇمىسىن جۇيەلەپ, قارقىندى دامىتا الساق, تابىستىڭ كوزىنە اينالارى انىق. يت تۇمسىعى وتپەس قالىڭ ورمانى مەن شىرىشتى وسىمدىگى كومكەرگەن بارقىت بەلدەرى مەن جازيرالى جوندارى, اق قار باسقان اسقاق شىڭدارى دەمالىس ايماعىنا سۇرانىپ-اق تۇر. مۇندا ءبىر عانا كىلتيپان بار. تابىستىڭ كوزى ەكەن دەپ تابيعاتتىڭ فلوراسى مەن فاۋناسىن ءجونسىز بۇلدىرۋگە جول بەرىلمەۋى كەرەك.
جالپى تۋريزم سالاسىنداعى ەڭ سوقتالى ماسەلە – كادر تاپشىلىعى. مەملەكەت باسشىسى بيىلعى جولداۋىندا بۇل تۇيتكىلگە ارنايى توقتالىپ, ءتيىستى ورىندارعا بىرقاتار تاپسىرما جۇكتەدى. «تاعى ءبىر ماڭىزدى ماسەلە, بۇل – تۋريزم. جالپى, بۇل سالادا ءبىراز تۇيتكىلدى ماسەلە بار. شىنىن ايتۋ كەرەك, كاسىبي كادرلار تاپشى. وسى سالاداعى باسەكەگە قابىلەتىمىز ءالى دە شامالى. مەن شىلدە ايىندا تۋريستىك جەرلەردىڭ بارلىعىن رەتكە كەلتىرۋ تۋرالى تاپسىرما بەردىم. بۇل جۇمىس – مەنىڭ جەكە باقىلاۋىمدا. جۇرت ءجيى باراتىن دەمالىس ورىندارىنان بولەك, بولاشاعى زور باسقا دا باعىتتاردىڭ الەۋەتىن ارتتىرۋ ماڭىزدى. مىندەتتەردىڭ ارا-جىگىن اجىراتىپ العان ءجون. جەرگىلىكتى اتقارۋشى ورگاندار ءاردايىم تۋريزم ينفراقۇرىلىمىن جان-جاقتى دامىتۋعا باسا ءمان بەرىپ, وسى جۇمىسقا جاۋاپتى بولادى», دەپ اتاپ ءوتتى پرەزيدەنت.
بۇل سالادان ەل قازىناسىنا قۇيىلار قارجىنىڭ باسىم بولىگى شەتەلدەردەن كەلەتىن ساياحاتشىلاردان تۇسەدى. سىرتتان كەلەتىن تۋريستەردى كوپتەپ تارتىپ, وتاندىق ءتۋريزمنىڭ ساياساتىن زاڭ تۇرعىسىنان قامتاماسىز ەتۋ قاشاندا ماڭىزدى. بۇل شارۋا ورتالىق ورگانداردىڭ ءجىتى باقىلاۋىندا بولۋعا ءتيىس ەكەنىن ايتقان پرەزيدەنت الماتى قالاسى مەن الماتى وبلىسىنداعى تاۋ ءتۋريزمى مەن تاۋ شاڭعىسى تۋريزمىنە ارنايى توقتالا كەلىپ: «قازىرگى تاڭدا بۇل باعىتتاعى ەڭ وزەكتى ماسەلە – زاماناۋي ينفراقۇرىلىم سالۋ. ەگەر وسى مىندەتتى ويداعىداي ورىنداساق, ەلىمىزدىڭ كۋرورتتارى جەر جۇزىنە تانىلىپ, قازاقستاننىڭ بەتكە ۇستار ۇلتتىق برەندى بولماق», دەدى.
الماتى وبلىسى اكىمدىگىنىڭ مالىمەتىنشە, بيىلعى جىلدىڭ العاشقى توقسانىندا-اق وڭىرگە 162 مىڭ تۋريست كەلگەن. بىلتىرعى ستاتيستيكامەن سالىستىرعاندا بۇل 62%-عا ارتىق. وبلىستاعى تۋريزم ءورىسىنىڭ قارقىن الۋىن ساراپشىلار الماتى تاۋ كلاستەرىنىڭ دامۋىمەن بايلانىستىرادى. ءوڭىر جىلدىڭ بارلىق مەزگىلىندە قوناقتارعا قىزمەت كورسەتەتىن ينفراقۇرىلىمى جاڭارعان تۋريستىك حابقا اينالىپ كەلەدى. بۇگىندە وبلىس اۋماعىندا 270 تۋريستىك ورنالاستىرۋ نىسانى جۇمىس ىستەيدى. ولار 161,5 مىڭ توسەكتىك ورىنمەن قامتىلعان. سونىڭ ىشىندە تەك تاۋلى ايماقتىڭ وزىندە 140 تۋريستىك بازا بار. وتكەن جىلمەن سالىستىرعاندا بيىل تۋريستىك بازا كەشەندەرىنىڭ سانى 8,6%-عا ارتقان. تاۋ كلاستەرىن دامىتۋ اياسىندا ءىرى حالىقارالىق جوبالار ىسكە قوسىلىپ, وبلىستىڭ ەكونوميكالىق الەۋەتى دە نىعايىپ كەلەدى. ماسەلەن, ۆەتنامدىق «CrystalBay» كومپانياسى مەن «كيپروس» جشس-نىڭ مامىلە جاساسىپ, مەموراندۋمعا قول قويۋىنىڭ ناتيجەسىندە «اقبۇلاق» تاۋ شاڭعى كۋرورتىن جاڭعىرتۋ قولعا الىنادى. وسى جوبا اياسىندا گولف-كلۋب سالىنىپ, قوناقۇي كەشەنى كەڭەيتىلەدى. ينۆەستيتسيا كولەمى – 233 ملرد تەڭگە. جوبانى جۇزەگە اسىرۋ بارىسىندا 700 جاڭا جۇمىس ورنى اشىلادى. بۇدان بولەك «Oi-Qaragai» كۋرورتىنىڭ دا اۋقىمىن ۇلعايتۋ كۇن تارتىبىندە تۇر. سەبەبى جىلدان-جىلعا ىلە الاتاۋىنىڭ سىلەمىندە سەرۋەندەپ, سەيىل قۇرۋشى ساياحاتتاۋشىلاردىڭ شوعىرى قالىڭداپ كەلەدى. كەلەشەكتە بۇل دەمالىس ايماعى 105 گەكتاردان 1 000 گەكتارعا دەيىن كەڭەيمەك. 2028 جىلعا قاراي مۇندا 500 جاڭا جۇمىس ورنى اشىلىپ, جەكە ينۆەستيتسيا كولەمى 83,2 ملرد تەڭگەگە جەتەدى. بۇل رەتتە ءوڭىر اكىمدىگى تۋريزم نىساندارىنا قاجەتتى ينفراقۇرىلىمدى – گاز, ەلەكتر قۋاتى, سۋ, جول جەلىلەرىن قاتار دامىتۋدى كوزدەپ وتىر.
وبلىستىق تۋريزم باسقارماسىنىڭ مالىمەتىنشە, الماتى تاۋ كلاستەرىندەگى تۋريستەر سانى جىلىنا 300 مىڭنان 850 مىڭ ادامعا جەتۋى مۇمكىن. بۇل كورسەتكىش ءوڭىردىڭ تۋريستىك الەۋەتىن تولىق اشۋعا, جاڭا جۇمىس ورىندارىن قۇرۋعا, جەرگىلىكتى كاسىپكەرلىكتى جانداندىرۋعا جول اشادى. ءتۋريزمدى دامىتۋدىڭ كەشەندى جوسپارى اياسىندا قاسكەلەڭ, تۇرگەن شاتقالدارىن دامىتۋ تۇجىرىمداماسى ازىرلەنەدى. بىلتىر قاڭتار-قىركۇيەك ايلارى ارالىعىندا ەلىمىزگە كەلگەن 3,4 ملن ءتۋريستىڭ 2 ميلليونى تاۋ كلاستەرىن تاڭداعان. دەمەك بۇدان كەيىن دە تاۋلى ايماقتا تىنىعۋدى قالايتىنداردىڭ قاتارى ارتا تۇسەدى.
تاياقتىڭ ءاردايىم ەكى ۇشى بار. سىرتتان كەلەتىن تۋريستەر تابىستى ارتتىرادى دەپ قۇشاقتى ايقارا اشقاندا تالاپ پەن ءتارتىپتىڭ ساقتالۋىنا باسا ءمان بەرۋ قاجەت. ءماجىلىس دەپۋتاتى ەكاتەرينا سمولياكوۆا ىلگەرىدە پرەمەر-مينيستر ولجاس بەكتەنوۆكە دەپۋتاتتىق ساۋال جولداپ, تۋريزم سالاسىنداعى بىرقاتار تۇيتكىلدى ماسەلەنى كوتەردى.
«تۋريزم سالاسىن قولداۋعا باعىتتالعان اۋقىمدى مەملەكەتتىك قارجى مەن ءتۇرلى باعدارلاما ناتيجەسىندە ەلىمىز «ساياحات جانە ءتۋريزمدى دامىتۋ» يندەكسى بويىنشا الەمدەگى 119 ەلدىڭ ىشىندە 52-ورىنعا كوتەرىلدى. الايدا قۇشاق جايا قارسى العان قوناقتىڭ 106 000-نان استامى زاڭ تالاپتارىن بۇزىپ ۇلگەرگەن. سالاداعى ولقىلىقتاردى پايدالانىپ, ەلىمىزگە كەلەتىن تۋريستەردى باسقا مەملەكەتتەرگە باعىتتاۋشىلار دا بار. ءوز كولىكتەرىمەن زاڭسىز تۋريستىك قىزمەت كورسەتىپ جۇرگەن قىرعىزستان, وزبەكستان, رەسەي, ءۇندىستان, پاكىستان, قىتاي مەملەكەتتەرىنىڭ تۋروپەراتورلارى مەن گيدتەرى بەدەلىمىزگە نۇقسان كەلتىرىپ, قازىنامىزعا قۇيىلار تابىسقا ورتاقتاسىپ جاتىر», دەگەن دەپۋتات ءبىزدىڭ تۋروپەراتورلارعا ءوزىنىڭ جولاۋشى تاسىمالداۋشى كولىگىمەن وداقتاس ەلدەرگە كىرۋگە تىيىم سالىنعانىن العا تارتتى. وسىنىڭ سالدارىنان ەلىمىزدىڭ بيۋدجەتى شامامەن 1 ملرد تەڭگەدەن استام قاراجاتتان قاعىلىپ وتىر. دەپۋتات باسسىزدىق ورناپ, زاڭسىزدىققا جول بەرىلمەۋى ءۇشىن تۋريستىك ايماقتاردى دامىتۋدا ناقتى جوباسى بار, ستراتەگيالىق جوسپارى نىق ينۆەستورلارعا عانا سەنىم ارتىلسا دەيدى. سونىمەن قاتار ەكسكۋرسيالىق, ترانسفەرلىك, قوناقۇي گيدتەرىنىڭ جۇمىسىن دا جۇيەلەۋ دە اقساپ تۇرعانىن العا تارتتى.
«قاۋىپسىزدىكتى كۇشەيتىپ, بەت-بەينەنى سكانەرلەۋ (Face ID) مەن ساۋساق ىزدەرىن الۋ ءتارتىبىن ءوز ازاماتتارىمىزعا عانا ەمەس, ەلگە قىدىرىپ كەلگەن شەتەلدىكتەرگە دە قولدانۋ قاجەت. كۇرە جولداردىڭ بويىندا ورنالاسقان شاعىن ءدامحانا, اسحانالاردىڭ سانيتارلىق تالاپتى ساقتاۋىن قاداعالاۋ دا ماڭىزدى. سونداي-اق شەتەلدىكتەر قىدىرىپ كەلگەندە تەك 10 مىڭ اقش دوللارىنان اسپايتىن قاراجاتتى وتكىزە الادى دەگەن ءليميتتى الىپ تاستاۋ كەرەك», دەيدى ە.سمولياكوۆا.
مەملەكەت باسشىسى جولداۋىندا ءتۋريزمدى نىعايتۋ ءۇشىن ينفراقۇرىلىمدى دامىتۋ قاجەت ەكەنىن ايتتى. راسىندا الماتى وبلىسىنىڭ كوگىلدىر تاۋلار كومكەرگەن كورىكتى جەرلەرىندە تاۋ ءتۋريزمىن ورىستەتۋگە ەڭ الدىمەن جول قاجەت. كۇرە جولداردىڭ ءۇي ورنىنداي ويدىم-ويدىم شۇرىق-تەسىگى بۇتىندەلىپ, جاسالسا, تۋريستىك ورىندارعا كەلۋشىلەر قاتارى ارتارى انىق.
«Ethno resort Shalkode» دەمالىس كەشەنىنىڭ مەنەدجەرى ەرنۇر ساعاتبەك ۇلى تۋريزم سالاسىن دامىتۋدا الدىمەن ينفراقۇرىلىمعا باسا كوڭىل ءبولۋ قاجەتتىگىن العا تارتادى. ماسەلەن, وزدەرىنىڭ دەمالىس ورنى الماتى قالاسىنان 350 شاقىرىم شالعايدا ورنالاسقان. «قالادان كولىكپەن شىققان ساياحاتشى تۋريستەر دىتتەگەن مەكەنگە جەتكەنشە ەر سوقتى بولىپ ابدەن دىڭكەلەيدى. «جول ازابىن جۇرگەن بىلەر» دەگەن, ءبىزدىڭ دەمالىس ورنىمىزعا جەتكەنشە ابدەن سىلەلەپ شارشاعان تۋريستەر ەڭ الدىمەن ينفراقۇرىلىمعا شاعىم ايتادى. اۋىزسۋ, ەلەكتر ەنەرگياسى تارتىلىپ, قولايلى جاعداي جاسالسا, ءتۋريزمدى تۇلەتىپ, تاۋلى وڭىرگە دە وركەنيەتتىڭ يگىلىگىن ورناتۋعا بولادى. ودان كەيىنگى تۇيتكىلدى ماسەلە – جۇمىسشى جەتىسپەيدى. جاسىرىپ قايتەمىز, اۋىلدا بوس جۇرگەن جاستار دا, زەينەت جاسىنا جاقىنداعان ورتا بۋىن وكىلدەرى دە بار. بىراق ايلىق ەڭبەكاقى تولەيتىن جۇمىستى ۇسىنساڭ, قابىل المايدى. سودان كەيىن امالسىز, وزگە اۋدان, ءتىپتى كورشىلەس وبلىس تۇرعىندارىن قىزمەتكە تارتۋعا ءماجبۇرمىز», دەدى كاسىپكەر.
ە.ساعاتبەك ۇلى دەمالىس ايماعىنا مۇمكىندىگىنشە شەتەلدىك تۋريستەردى كوبىرەك تارتۋعا كۇش سالاتىنىن ايتادى. سايىن دالامىزدىڭ سۇلۋ تابيعاتىن الەمگە تانىتا بىلسەك دەيدى. كونە زاتتاردى, قۇندى جادىگەرلەردى جيناستىرىپ, ارنايى مۋزەي بولمەسىن دە اشىپتى. اتقا ءمىنىپ, شالكودە جايلاۋىنىڭ قولات-قولاتىن ارالاپ, تابيعاتتىڭ كەرەمەتىنە كەنەلگەن قوناقتارعا كەشكىلىك دالا كينوتەاترىنان تاريحي فيلمدەردى دە تاماشالاتادى. مۇنداعى ماقسات – كوشپەلى ءومىر سالتىنا بەيىم قازاق حالقىنىڭ بايىرعى تىرشىلىگىن ءوز ەلىمىزدىڭ ازاماتتارىنا عانا ەمەس, شەتەلدىكتەرگە دە كورسەتۋ.
تاۋ ءتۋريزمىن دامىتۋ ءوڭىردىڭ تۋريستىك تارتىمدىلىعىن ارتتىرۋمەن قاتار, جەرگىلىكتى حالىققا جاڭا مۇمكىندىكتەر اشىپ, شاعىن جانە ورتا بيزنەستىڭ دامۋىنا سەرپىن بەرەدى, ەكوتۋريزمدى دامىتۋعا جاڭا مۇمكىندىكتەر اشادى, بەلسەندى, وتباسىلىق دەمالىستىڭ مەكەنىنە اينالادى.