ادىلەت سالاسىنداعى وزگەرىس

الماتىدا قازىر 964 نوتاريۋس جۇمىس ىستەيدى. الايدا ولاردىڭ ءبارى بىردەي زاڭدى ساقتاي بەرمەيدى. ماسەلەن, وسى جىلدىڭ التى ايىن­دا نوتاريۋستاردىڭ ارەكەتىنە قاتىستى 419 شاعىم تۇسكەن. ونىڭ 27-ءسى راستالعان. 4 نوتاريۋستىڭ ليتسەنزياسى توقتاتىلىپ, تاعى 8 ادام تارتىپتىك جاۋاپكەرشىلىككە تارتىلعان. وسى نوتاريۋستاردىڭ ليتسەنزيادان ايىرۋ تۋرالى ءىس قوزعالىپ, ءوز وتىنىشتەرى بويىنشا ليتسەنزياسى توقتاتىلعان. ال ءبىر نوتاريۋس سوتتىڭ شەشىمىمەن ليتسەنزياسىنان ايىرىلعانىمەن, بىراق بۇل شەشىم ءالى كۇشىنە مىنبەگەن.

سونىمەن قاتار نوتاريۋس­تاردىڭ 23-ىنە نوتاريالدىق قىز­مەت­تەردى ورىنداۋ بارىسىندا زاڭ بۇزعانى ءۇشىن اكىمشىلىك ءىس قوزعالدى. بىلتىر مۇنداي ءىستىڭ سانى 18 بولعان.

الماتىدا ادۆوكاتتار سانى – 1 100. ولارعا بار بولعانى 11 شاعىم تۇسكەنىمەن, بىرەۋىنە تار­تىپتىك جازا قولدانىلدى. جەكە سوت شەشىمى بويىنشا تاعى ءبىر ادۆوكات ايىپتالىپ, سوگىس الدى, ءبىر ءىس زاڭ بۇزباعانىنا بايلانىستى توقتاتىلدى. سوت شەشىمىمەن ءۇش ادۆوكات ليتسەنزياسىنان ايىرىلىپ, تاعى ەكى ادۆوكات باسقا سەبەپتەرمەن قىزمەتىن توقتاتتى.

قۇقىقتىق كەڭەستەرگە قاتىستى 75 شاعىم ءتۇسىپ, ونىڭ ۇشەۋى عانا راستالدى. ەسكەرتۋ, سوگىس بەرى­لىپ, ءبىر كەڭەسشى پالاتادان شىعا­­رىلدى. جەكە سوت شەشىمى بويىن­شا تاعى ءۇش زاڭ كەڭەسشى­سى جاۋاپ­­كەرشىلىككە تارتىلىپ, بىرەۋى ۇيىمنىڭ مۇشە­لىگىنەن شى­عارىلدى.

باقىلاۋ جۇمىستارى حالىققا قىزمەت كورسەتۋ ورتالىقتارىنىڭ قىزمەتىن دە قامتىپ وتىر. وسى ورايدا الماتىدا «ازاماتتارعا ارنالعان ۇكىمەت» مەملەكەتتىك كورپوراتسياسىنىڭ فيليالدارىنا بىرنەشە جوسپارلى جانە جوس­پاردان تىس تەكسەرۋ جۇرگىزىلدى. ونىڭ بىرەۋى جىلجىمايتىن م ۇلىك تىركەۋ سالاسىنا قاتىستى بولىپ, 106 زاڭ بۇزۋشىلىق انىقتالدى. ماتەريالدار تىركەۋ ورگانىنا جىبەرىلىپ, كەمشىلىكتەردى جويىپ, بولاشاقتا مۇنداي جاعدايدىڭ قايتالانباۋى تالاپ ەتىلدى. ازا­ماتتىق جاعداي اكتىلەرىن تىركەۋ بويىنشا دا وسىنداي تەكسەرۋ جۇرگىزىلدى. بۇل سالادا بۇزۋشىلىق از, بار بولعانى بەسەۋ.

جالپى العاندا, باقىلاۋ ورگاندارى قۇقىقتىق قىزمەتتەردىڭ ساپاسى مەن تىركەۋ راسىمدەرىن باقىلاۋدى كۇشەيتىپ كەلەدى. ءاربىر زاڭ بۇزۋشىلىققا ەسكەرتۋ مەن سوگىس بەرۋدەن باستاپ ليتسەنزيادان ايىرۋعا دەيىنگى شارا قولدانىلادى. بۇل زاڭگەرلەرگە عانا ەمەس, قۇقىق سالاسىندا جۇ­مىس ىستەيتىن بارلىق مامانعا ەسكەرتۋ بولىپ وتىر.

ال الماتىداعى دەموگرا­فيا مەن قۇقىقتىق كومەك قالاي وز­گەردى دەگەن ساۋالعا كەلسەك, ادىلەت دەپارتامەنتى ازامات­تىق اكتىلەردىڭ جالپى سانى ازاي­عانىنا قاراماستان, ستاتيستيكا قىزىقتى وزگەرىستەردى كورسەتكەنىن العا تارتىپ وتىر. ادىلەت مي­نيستر­لىگىنىڭ چات-بوتى سياقتى تسيفرلىق شەشىمدەردىڭ ەنگىزىلۋى حالىققا قۇقىقتىق كومەكتىڭ قول­جەتىمدىلىگىنە سەپتەسىپ وتىر.

وسى ورايدا الماتى قالالىق ادىلەت دەپارتامەنتىنىڭ باسشى­سى بالايىم كەسەباەۆا دەمو­گرافيالىق ستاتيستيكا تۋرالى ەگجەي-تەگجەي بايانداي كەلە: «قازىر الماتىدا 101 057 ازامات­تىق اكت تىركەلگەن. بۇل 2024 جىلعى وسى كەزەڭمەن سالىستىرعاندا 39,46%-عا از (2024 جىلى 140 939 اكت تىركەلگەن). سوعان قاراماستان, كەيبىر ساناتتاردا وڭ وزگەرىس بار. مىسالى, تۋ دەڭگەيى 4,08%-عا ءوسىپ, 25 718 تۋ اكتىسى تىركەلگەن (2024 جىلى 24 667 اكت بولعان). ءولىم كورسەتكىشى كەرىسىنشە 10,2%-عا تومەندەدى. نەكەگە تۇرۋ دا 3,8%-عا ءسال ازايعان (2025 جىلى 9 274 نەكە, 2024 جىلى 9 627 نەكە), ال اجىراسقانداردىڭ سانى اي­تارلىق­تاي ءوسىپ, 41,6%-عا كوبەيگەن. 2 384 اجىراسۋ اكتىسى تىركەلدى», دەيدى.

اكىمشىلىك تاجىريبەگە توقتاتا­لاتىن بولساق, 2025 جىلى 269 بورىشكەر جاۋاپقا تارتىلعان, ال وتكەن 2024 جىلى ولاردىڭ سانى 168 بولعان. جالپى, ءىس سانىنان 14 ءىس مەملەكەتتىك سوت ورىن­داۋشىلارىنىڭ ماتەريالى بويىن­­شا (2024 جىلى – 23), 158 ءىس جەكە سوت ورىنداۋشىلارىنىڭ ماتەريالى بويىنشا (2024 جىلى – 100) تۇسكەن. 8 اكىمشىلىك قاماۋ شاراسى قولدانىلىپ (2024 جىلى – 26), 255 اكىمشىلىك ايىپپۇل سالىندى. سونىمەن قاتار 7 قىلمىستىق ءىس تىركەلدى.

اليمەنت تولەۋدەن قاشقان­داردىڭ سانى دا ەداۋىر ارتقانى بايقالادى. ماسەلەن, بيىل 209 بورىشكەر جاۋاپقا تارتىلسا, بىلتىر ولاردىڭ سانى بار-جوعى 61 بولعان.

2025 جىلى الماتى قالاسىنىڭ جەكە سوت ورىنداۋشىلارى اليمەنت ءوندىرۋ بويىنشا 21 346 اتقارۋشىلىق ءىس جۇرگىزگەن (2024 جىلى – 20 441). ونىڭ ىشىندە 2 168 ءىس اياقتالعان, ال ماۋسىم ايىنىڭ سوڭىنا قاراي اتقارۋ­شى­لىق قۇ­جاتتاردىڭ قالدىعى 19 338 بولعان.

سول سياقتى اليمەنت بويىن­شا بەرەشەگى بار بورىشكەرلەرگە قاتىستى قازاقستاننان تىس جەرلەرگە ۋاقىتشا شىعۋعا شەكتەۋ قويۋ تۋرالى 4 910 قاۋلى شىعا­رىلعان. التى ايدىڭ ىشىندە جەكە سوت ورىنداۋشىلارى اليمەنت الۋشىلاردىڭ پايداسىنا 600 ملن تەڭگەدەن اسا قاراجات ءوندىرىپ العان, ناقتى ايتقاندا, بۇل – 651 513 754 تەڭگە.

سونداي-اق بورىشكەرلەردىڭ مۇلكى انىقتالىپ, قارىزدى وتەۋ ءۇشىن 6 اۆتوكولىك پەن 11 جىلجىمايتىن م ۇلىك نىسانى ساتىلدى. بورىشكەرلەردى ىزدەس­تىرگەن 427 ءىس توقتاتىلىپ, 198 ادام اكىمشىلىك جاۋاپكەرشىلىككە تارتىلدى.

سول سياقتى تسيفرلاندىرۋ سالاسىندا دا وڭ وزگەرىستەر بار. مىسالى, 2024 جىلى ازاماتتارعا تاۋلىك بويى قۇقىقتىق اقپارات بەرىپ وتىراتىن چات-بوت – ۆيرتۋالدى كەڭەسشى ىسكە كىرىسكەنىن بىلە­مىز. بۇل چات-بوت اليمەنت, سەنىم­­حات الۋ, سوتتالماعاندىعى تۋرا­­لى انىقتاما الۋ, نەكە بۇزۋ, مۇرا­گەرلىك راسىمدەر مەن باسقا دا وزەكتى ماسەلەلەر بويىنشا كومەك كورسەتەدى. سونىمەن قاتار بوت ولار­دى ءتيىستى مەملەكەتتىك ورگان­دارعا, ەلەكتروندى قىز­مەت­تەرگە باعىتتايدى. چات-بوت ىسكە قوسىل­عالى بەرى قالا تۇرعىن­دارىمەن التى اقپاراتتىق كەزدەسۋ ءوتىپ, 4 751 ادام قۇقىقتىق كومەك الۋ ءۇشىن تسيفرلىق كومەكشىگە جۇگىن­گەن. سايتقا 4 829 حابارلاما كەلىپ تۇسسە, ونىڭ 1 146-سى كەرى بايلا­نىسقا ءتۇسىپ, ءتيىستى جاۋابىن العان.

ءبىر سوزبەن ايتقاندا, تسيفرلىق تەحنولوگيالار مەن تۇرعىندارمەن بەلسەندى ارەكەتتىڭ ارقاسىندا ادىلەت سالاسى حالىققا جاقىنداپ كەلەدى.

الماتى