پرەمەر-مينيستر ولجاس بەكتەنوۆتىڭ توراعالىعىمەن ۇكىمەت وتىرىسى ءوتتى. وندا مەملەكەت باسشىسىنىڭ بيىلعى جولداۋىن جۇزەگە اسىرۋ جونىندەگى جالپىۇلتتىق ءىس-شارا جوسپارىنىڭ جوباسى قارالدى. سونداي-اق جول قوزعالىسى مەن جاياۋ جۇرگىنشى قاۋىپسىزدىگىن قامتاماسىز ەتۋ ماسەلەسى كۇن تارتىبىنە شىقتى.
مەملەكەت باسشىسىنىڭ حالىققا جولداۋىن ىسكە اسىرۋ جونىندەگى جالپىۇلتتىق ءىس-شارالار جوسپارىنىڭ جوباسى ەنگىزىلەدى. قۇجات 8 باعىت پەن 87 ءىس-شارادان تۇرادى. اتاپ وتسەك, ينۆەستيتسيالىق ساياسات جانە قارجى سەكتورىن دامىتۋ, ونەركاسىپتىك نەگىزدى نىعايتۋ, اۋىل شارۋاشىلىعىن دامىتۋدىڭ جاڭا سەرپىنى, كولىك-لوگيستيكالىق جانە تۋريستىك الەۋەتتى ىسكە اسىرۋ, تكش جانە سۋ ينفراقۇرىلىمىن جاڭعىرتۋ, كاسىپكەرلىك, ادامي كاپيتالدى دامىتۋ, پارلامەنتتىك رەفورما جۇرگىزۋ. بۇل تۋرالى وتىرىستا ۇكىمەت باسشىسىنىڭ ورىنباسارى – ۇلتتىق ەكونوميكا ءمينيسترى سەرىك جۇمانعارين باياندادى.
«ۇسىنىلعان جالپىۇلتتىق جوسپار جوباسىنىڭ شارالارى ۇلتتىق ەكونوميكانىڭ ورنىقتىلىعىن ارتتىرۋعا, ەكونوميكانىڭ نەگىزگى سالالارىندا تسيفرلىق جانە مەملەكەتتىك باسقارۋدى جاڭعىرتۋعا, ينۆەستيتسيالىق احۋالدى جاقسارتۋعا ءارى ازاماتتاردىڭ جاعدايىن ارتتىرۋعا باعىتتالعان», دەدى ول.
پرەزيدەنت جولداۋدا ەلىمىزدى دامۋدىڭ جاڭا دەڭگەيىنە كوتەرۋ ءۇشىن جۇيەلى شارالار كەشەنىن قابىلداۋدى تاپسىردى. ۇكىمەتتىڭ الدىنا ەكونوميكاعا, اگروسەكتور مەن لوگيستيكا جانە تۇرعىن ءۇي-كوممۋنالدىق شارۋاشىلىق سالاسىنا تسيفرلىق شەشىمدەر مەن جاساندى ينتەللەكتتى ەنگىزۋ بويىنشا ناقتى مىندەتتەر قويىلدى.
پرەزيدەنتتىڭ ينۆەستيتسيالىق احۋالدى جاقسارتۋ, نەگىزگى سالالاردى جاڭعىرتۋ, مۇقتاج ادامداردى الەۋمەتتىك قامسىزداندىرۋعا باعىتتالعان ستراتەگيالىق باستامالارىن ىسكە اسىرۋ ءۇشىن ناتيجەلى شارالار قابىلداۋ كەرەك. جاپپاي تسيفرلىق ترانسفورماتسيا, ەكونوميكانى جاڭعىرتۋ مەن ادام كاپيتالىن نىعايتۋ ارقىلى ەلدىڭ ورنىقتى دامۋىن قامتاماسىز ەتۋ قاجەت.
«مەملەكەت باسشىسىنىڭ جولداۋىن ىسكە اسىرۋ جونىندەگى جالپىۇلتتىق ءىس-شارالار جوسپارى العا قويىلعان بارلىق مىندەتكە ساي كەلەدى. مەملەكەتتىك ورگانداردىڭ ءبىرىنشى باسشىلارى جوسپارداعى ءىس-شارالاردىڭ ساپالى ءارى ۋاقتىلى ورىندالۋىن قامتاماسىز ەتۋگە ءتيىس. بارلىق قارجىلاندىرۋ ماسەلەلەرىن شۇعىل شەشۋ قاجەت», دەگەن پرەمەر-مينيستر, جوسپاردىڭ ىسكە اسىرىلۋىن باقىلاۋ مەن ۇيلەستىرۋدى ورىنباسارلارىنا تاپسىردى.
ءسويتىپ, جالپىۇلتتىق جوسپار جوباسىن ماقۇلداۋدى ءارى ءتيىستى قاۋلى جوباعا داۋىس بەرۋدى ۇسىندى. جوبا ءبىراۋىزدان ماقۇلداندى. «ۇلتتىق ەكونوميكا مينيسترلىگى ۇكىمەت اپپاراتىمەن بىرگە, مەملەكەت باسشىسىنىڭ ءتيىستى جارلىعىنىڭ جوباسىن پرەزيدەنت اكىمشىلىگىنە ەنگىزسىن», دەدى و.بەكتەنوۆ.
ەلدە جىل سايىن جول-كولىك وقيعالارىنان 2 مىڭنان استام ادام قازا تاۋىپ, 20 مىڭنان استامى جاراقات الادى ەكەن. بۇل جاعداي قاۋىپسىزدىك ماسەلەلەرى الدىن الۋ جونىندەگى ۆەدومستۆوارالىق كوميسسيا وتىرىسىندا تالقىلانعان. ناتيجەسىندە, بىرقاتار وبلىس اكىمدەرى مەن ورىنباسارلارى, سونداي-اق جول پوليتسيا باسشىلارى تارتىپتىك جاۋاپكەرشىلىككە تارتىلدى. ول جونىندە ىشكى ىستەر ءمينيسترىنىڭ ورىنباسارى يگور لەپەحا ۇكىمەت وتىرىسىندا حابارلادى.
ونىڭ ايتۋىنشا, وقيعالاردىڭ 90%-ى جۇرگىزۋشىلەر كىناسىنەن بولادى. جىل سايىن پوليتسەيلەر 13 ملن جول ەرەجەسىن بۇزۋدى توقتاتادى ەكەن.
جولداۋدا جول قاۋىپسىزدىگى حالىقتىڭ ءومىرى مەن دەنساۋلىعىنا تىكەلەي اسەر ەتەتىن ماڭىزدى ماسەلە رەتىندە اتاپ كورسەتىلدى. قابىلدانىپ جاتقان شارالارعا قاراماستان, جول-كولىك وقيعالارى مەن ادام ءولىمى ازايماي وتىر. كوپ نارسە جول ەرەجەسىن ءجيى بۇزاتىن كولىك جۇرگىزۋشىلەرى مەن جاياۋ جۇرگىنشىلەرگە, سونداي-اق جول ينفراقۇرىلىمىنىڭ جاعدايىنا بايلانىستى.
«ايتا كەتەتىن جايت, جازاتايىم جاعدايلاردىڭ باسىم بولىگىنىڭ الدىن الۋعا بولاتىن ەدى. مىسالى, ادامدار نەگىزىنەن جاياۋ جۇرگىنشىلەر ينفراقۇرىلىمىنىڭ, جارىق پەن تروتۋارلاردىڭ جوقتىعىنان اجال قۇشادى. الماتى قالاسىنداعى جەتىسۋ اۋدانىنىڭ تۇرعىندارى جازاتايىم جاعدايلاردىڭ ءجيى بولاتىنى سونشالىق, جانسۇگىروۆ پەن بۇرىنداي كوشەلەرىنىڭ قيىلىسىن «قاۋىپتى وتكەل» دەپ اتاپ كەتكەن. استاناداعى ۇركەر تۇرعىن الابىندا ارنايى جاياۋ جۇرگىنشىلەر وتەتىن جولدار مەن باعدارشامدار اتىمەن جوق. اتا-انالار بالالارىن مەكتەپكە جالعىز جىبەرۋگە قورقادى. وسىنداي قاۋىپتى ۋچاسكەلەرگە قاتىستى حالىقتىڭ ارىز-شاعىمى ەسكەرۋسىز قالماۋعا ءتيىس», دەگەن ۇكىمەت باسشىسى, اكىمدىكتەرگە ورىن العان ماسەلەلەردى جەدەل شەشۋدى تاپسىردى.
جىل باسىنان بەرى ازاماتتاردان جول قوزعالىسىنا قاتىستى رەسمي تۇردە 30 مىڭنان اسا ءوتىنىش كەلىپ تۇسكەن. قاتاڭ زاڭنامالىق شارالاردىڭ قابىلدانعانىنا قاراماستان, جىل وتكەن سايىن كولىك جۇرگىزۋ مەن جولدى كەسىپ ءوتۋ مادەنيەتى تومەن كۇيىندە قالىپ وتىر. جاۋاپقا تارتىلعان جۇرگىزۋشىلەردىڭ سانى ارتۋدا, الايدا جاعدايدىڭ تۇزەلگەنى بايقالمايدى. جولاۋشىلار تاسىمالىن باقىلاۋ بويىنشا دا ءتيىمدى تەتىك جوق. بۇل قالا ىشىندەگى جانە قالاارالىق باعىتتاردىڭ بارىنە قاتىستى.
«وڭىرلەردە جولعا شىققان بالالاردى ارنايى كولىكپەن الىپ ءجۇرۋ ەرەجەسى ساقتالمايدى. وتكەن اپتادا عانا الماتى وبلىسىندا وقۋشىلار مىنگەن اۆتوبۋس اپاتقا ۇشىرادى. جەكسەنبىگە قاراعان ءتۇننىڭ وزىندە جول اپاتتارىنىڭ سالدارىنان قاراعاندى وبلىسىندا 5 ادام, جەتىسۋ وڭىرىندە 10 ادام قازا تاپتى. سوڭعى جاعدايدا اپاتقا كىنالى ادام ءالى جۇرگىزۋشى كۋالىگىن دە الماعان بولىپ شىقتى. پرەزيدەنت زاڭدىلىق پەن ءتارتىپتى قامتاماسىز ەتۋ, قۇقىق بۇزۋشىلىقتارعا مۇلدەم توزبەۋشىلىك پەن جازانىڭ بۇلتارتپاس قاعيداتىن ساقتاۋ مىندەتىن قويدى», دەدى و.بەكتەنوۆ.
وسى باعىتتا, اسىرەسە, جول اپاتتارىنىڭ دەڭگەيىن تومەندەتۋ بويىنشا ناقتى شارالار قابىلداۋ قاجەت. ىشكى ىستەر مينيسترلىگى تاراپىنان ايتىلعان ۇسىنىستاردى قولداۋ كەرەك. ولاردى ىسكە اسىرۋعا بارلىق مەملەكەتتىك ورگاندار مەن جالپى جۇرتشىلىق وكىلدەرى تارتىلۋعا ءتيىس. وسى ماڭىزدى شارالارعا توقتالعان پرەمەر-مينيستر بىرقاتار ماسەلەگە ءجىتى نازار اۋداردى.
ءبىرىنشى – جول ينفراقۇرىلىمى. كەيبىر جولداردىڭ, اسىرەسە جەرگىلىكتى ماڭىزى بار جولداردىڭ قۇرىلىسى مەن جوندەۋ جۇمىستارى سوزىلىپ كەتتى. بۇل رەتتە قۇرىلىسى اياقتالماعان ۋچاسكەلەردە ءتيىستى جول بەلگىلەرى مەن اقپاراتتىق تاقتالار, ۋاقىتشا جول تاڭبالارى جوق. كەيدە ەسكەرتۋ بەلگىلەرى تالاپقا ساي بولماعاندىقتان, جۇرگىزۋشىگە كورىنە بەرمەيدى.
مۇنداي جاعداي جول اپاتىنا الىپ كەلەدى. مىسالى, 2022 جىلى پاۆلودار وبلىسىنداعى «سۇلۋجون-ەكىباستۇز» اۆتوجولىنىڭ ءبىر بولىگىن سۋ شايىپ كەتكەن. الايدا ول جەردە جۋىردا ەكى ادامنىڭ قازاسىنان كەيىن عانا جول قوزعالىسىنا تىيىم سالىندى. سوندىقتان كولىك مينيسترلىگىنە اكىمدىكتەرمەن بىرگە, اۆتوموبيل جولدارىن سالۋ, كۇردەلى جوندەۋ مەن كۇتىپ-ۇستاۋ كەزىندە جول قاۋىپسىزدىگىن قامتاماسىز ەتۋ جۇمىستارىن كۇشەيتۋ تاپسىرىلدى.
«بۇل جەردە ىشكى ىستەر مينيسترلىگىمەن بىرگە, قۇرىلىس پەن جوندەۋ جۇمىستارى بارىسىندا ستاندارتتاردىڭ قاتاڭ ساقتالۋىنا باقىلاۋدى قامتاماسىز ەتۋ قاجەت. بارلىق قاۋىپتى جول ۋچاسكەلەرىنە تەكسەرۋ جۇرگىزىپ, شارالار قولدانۋ كەرەك. ءوڭىر اكىمدىكتەرى كۇرە جولداردىڭ ماڭىندا مال جايۋ ماسەلەسى بويىنشا ءتورت ت ۇلىك يەلەرىمەن ءتۇسىندىرۋ جۇمىستارىن قامتاماسىز ەتسىن», دەدى ۇكىمەت باسشىسى.
تاعى ءبىر ماسەلە – قالا سىرتىنداعى جولداردا ءموبيلدى بايلانىستىڭ ناشار بولۋى. بۇل تۋرالى كوپتەن بەرى ايتىلىپ كەلەدى, بىراق ەش ناتيجە جوق. ماسەلەن, «الماتى – بىشكەك», «الماتى – تالدىقورعان» جولدارىنىڭ ينتەرنەتپەن قامتىلعانىنا قاراماستان, كولىك جۇرگىزۋشىلەرى ۇيالى بايلانىس پەن ينتەرنەت ۇستامايتىن ايماقتاردىڭ بار ەكەنىن ايتىپ, ءجيى شاعىمدانادى. جول اپاتتارى كەزىندە زارداپ شەككەندەر كومەك قىزمەتتەرىن شاقىرتا المايدى. «تسيفرلاندىرۋ مينيسترلىگى جولداردى ءموبيلدى بايلانىسپەن قامتۋ قارقىنىن جەدەلدەتۋى قاجەت», دەدى و.بەكتەنوۆ.
ءۇشىنشى – بەينەكامەرا مەن باسقا دا تەحنيكالىق قۇرال از. جول بويىندا قاۋىپسىزدىكتى باقىلايتىن بەينەكامەرالار مەن باسقا دا تەحنيكالىق قۇرالدار جەتكىلىكسىز. كەيبىر جەردە ولار مۇلدەم جۇمىس ىستەمەيدى. ءوڭىر اكىمدىكتەرى ىشكى ىستەر مينيسترلىگىمەن بىرگە, ەلدى مەكەندەردە جول ەرەجەسىن بۇزۋ فاكتىلەرىن تىركەيتىن كامەرالار سانىن ارتتىرۋى قاجەت. رەسپۋبليكالىق ماڭىزى بار جولداردا اپپاراتتىق-باعدارلامالىق كەشەندەردى, پيلوتسىز ۇشۋ اپپاراتتارىن بەلسەندى پايدالانعان ءجون.
«سونداي-اق جاياۋ جۇرگىنشىمەن پروفيلاكتيكالىق جۇمىستى كۇشەيتىڭىزدەر. بيىلدىڭ وزىندە ولار 500-دەن اسا جول-كولىك وقيعاسىنا سەبەپشى بولدى. سوندىقتان قاتاڭ شارا قولدانىلۋى كەرەك. وقۋ-اعارتۋ جانە ىشكى ىستەر مينيسترلىگى مەكتەپتەردە مىندەتتى تۇردە جول ەرەجەسى بويىنشا ساباق وتكىزۋ قاجەتتىگىن تاعى دا ەستەرىڭىزگە سالامىن», دەدى پرەمەر-مينيستر.
ءتورتىنشى – موپەد پەن ساموكاتتى باقىلاۋدى كۇشەيتكەن ءجون. ەلەكتر موپەدتەرى مەن ساموكاتتاردى پايدالانۋ بارىسىنا باقىلاۋدى كۇشەيتۋ قاجەت. ول قوعامدىق كولىكتەرگە تۇسەتىن جۇكتەمەنى ءبىرشاما ازايتادى. ونى مويىنداۋ كەرەك. سونىمەن قاتار تۇرعىندارعا دا قولايسىزدىق كەلتىرىپ, جول قوزعالىسىنا قاۋىپ توندىرۋدە. جىل باسىنان بەرى ەلەكترساموكاتتاردىڭ قاتىسۋىمەن 360-تان اسا وقىس وقيعا تىركەلدى.
«جولداۋدا مەملەكەت باسشىسىنىڭ وسى وزەكتى ماسەلەگە نازار اۋدارۋى كەزدەيسوق ەمەس. الەمدىك تاجىريبە بىرقاتار ەلدەردە مۇنداي كولىك قۇرالدارىنان تولىق باس تارتۋ نەمەسە شەكتەۋ قويۋ شاراسى قولدانىلعانىن كورسەتىپ وتىر. ماسەلەن, پاريجدە 2023 جىلعى قىركۇيەكتەن باستاپ ساموكاتتاردى جالعا الۋعا تىيىم سالىندى. تەك ءوز قۇرالىڭدى پايدالانۋعا رۇقسات», دەپ ءسوزىن جالعاعان و.بەكتەنوۆ وسى شارانى بەرىك ۇستانعان بىرقاتار ەلدىڭ استاناسىنان مىسال كەلتىردى.
«ىشكى ىستەر مينيسترلىگىنە زاڭناماعا ءتيىستى تۇزەتۋلەر ەنگىزۋدى جىلدامداتۋدى تاپسىرامىن. بۇگىن وسى ماسەلە بويىنشا ۇكىمەت قورىتىندىسىن قابىلدايمىز. جالپى كۇرە جولدا ادام ءومىرى مەن دەنساۋلىعىن ساقتاۋ ءاربىر مەملەكەتتىك ورگان مەن اكىمدىكتىڭ جۇمىسىنداعى باسىم باعىت بولىپ قالا بەرەدى», دەگەن ۇكىمەت باسشىسى اقمولا, باتىس قازاقستان, اباي, ۇلىتاۋ وبلىسى اكىمدەرىنە جوندەۋ جۇمىستارىنىڭ اياقتالۋىن قاتاڭ باقىلاۋعا الۋدى جۇكتەدى.
ونى كەلەسى وتىرىسقا دەيىن اياقتاۋدى تاپسىرىپ, جۇمىس ساپاسى باستى نازاردا بولۋعا ءتيىس ەكەنىن ەسكەرتتى. «تاپسىرما ورىندالماسا, ءتيىستى شەشىمدەر قابىلدانادى. بۇل – بارلىق وڭىرلەرگە قاتىستى ماسەلە. جىلۋ بەرۋ ماۋسىمىن ۋاقتىلى باستاۋ قاجەت. اعىمداعى احۋالدى كەلەسى ۇكىمەت وتىرىسىندا قارايمىز», دەدى پرەمەر-مينيستر.