قاسىمبەك تاڭمەن تالاسا تۇرىپ سۋىت جەتتى. كوپ كەلە بەرمەيتىن نەمەرەدەن دە الىس شوبەرە ءپاشتايدىڭ تاڭعى شايىنەن دە ەرتە كەلدى. سۋىت ءجۇرىستى كىسى كەلگەندە كەلىن راۋشاننىڭ جانى قالماي ساماۋىرعا شوق سالىپ, ءشاي قويدى. قايناعانىڭ قاباعىندا كىربىڭ بار. ارباسى دوڭگەلەنگەن «ۋرال» موتوتسيكلىن قيعاشتاپ بۇرىپ قويىپ, ءشاي قايناماي-اق «ورىستىعىنا» سالىپ ءسوز قوزعادى.
– ءپاشتاي, مەن ۇزامايمىن. از جاساعان جوقپىن. پايعامبار جاسىنا جەتتىم. ءبىر-اق ارمانىم بار. ول, – دەدى دە, اينالاسىنا قيپاقتاپ ءبىر قارادى. – مەنى قۇلشىقباي بالاسى دەپ كوتەرىڭدەر. سونى ساعان ايتايىن دەپ كەلدىم. قالعان ەت جاقىنىم ءوزىڭسىڭ عوي...
– ءسىز دە ءبىر... قايداعىنى ايتادى ەكەنسىز. سونشا نە بوپ قالدى...
– بولاسىسى بولدى عوي. ەندى مەنىكى دە ءجونسىز. قۇداي بالدارعا ءومىر بەرسىن...
«ورىس» قاسىمبەك موتوتسيكلىن پار ەتكىزدى.
– وۋ, قاسەكە-اۋ, ەڭ بولماسا ءبىر كەسە ءشاي ىشسەڭىزشى. كەلە دە بەرمەيسىز. «قۋىس ۇيدەن قۇر شىقپا» دەگەن. نان اۋىز تيسەڭىزشى.
قاسىمبەك بىربەتكەيلىگىنە سالىپ بەتىنەن قايتپاسا دا, ناندى ايتقاسىن بۇل دا ءبىر رەتتى جەردە يىلگەنى بولدى. ايتپەسە, «ورىس» قاسىمبەك تە ءبىر, تەمىر موتوتسيكل دە ءبىر. بىراق, ەشكىمنىڭ الا ءجىبىن اتتاپ, ناقاق كوڭىلىن قالدىرعان ەمەس. بۇنىڭ بارىنە كىنالى – سوعىس. ون بەس جىل تۇتقىندىق, تەمىر توردىڭ ار جاعىنداعى ارپالىس ءومىر, شەتەلدە قالعان وزگە ۇلتتان تۋسا دا ءوز قانىنان جارالعان جانىنىڭ ءبىر بولشەگىن وزەككە تەبە الماي, اقىرى, ءستاليننىڭ راحىمىمەن اقتالىپ ەلگە كەلگەندە, جالعىز اعاسى ەشقايدا جىبەرمەي قويدى. پەرزەنتىنىڭ ارتىنان اقشا مەن قىس اۋاسى تۇسكەندە قاۋىن-قاربىز سالىپ تۇرسا دا, جالعىز اعاسى ۇلكەندىگىن العا تارتىپ: «مەن باردا ەشقايدا اتتاپ باسپايسىڭ», دەپ شورت كەستى. ءسويتىپ, بىرەۋدىڭ ون التىداعى بويجەتكەن قىزىن قولعا قوندىرىپ, كوڭىلىن الداندىرىپ, بالالى بولعاسىن كوڭىل دە, ءومىر دە كۇرت وزگەردى. قاسىمبەك ەل قاتارلى مامىراجاي كۇن كەشىپ, ءۇبىرلى-ءشۇبىرلى بوپ, سوعىستان كەيىنگى قاساڭ تىرلىكتىڭ قىزىعىن ءبىر ادامداي باستان وتكەردى. ءوزى تەمىرجول مەكەمەسىندە قاراۋىل. ەرتە كوكتەمدە جۇرت ەگىن ەككەندە, قاۋىن مەن اڭگەلەكتىڭ تۇقىمىن قاسىمبەكتەن سۇراپ اپ جەرگە كومگەندە, ول ەشكىمنەن ەشتەڭە جاتسىنبايتىن. جومارت, قولىنىڭ اشىقتىعىمەن اعايىنعا جاققان جامپوز, اعايىنعا بەرۋدى بىلەدى, الۋدى بىلمەيدى. اعايىنعا بەرسەڭ جاعاسىڭ, بەرمەسەڭ سوزگە قالاسىڭ. ايتپەسە, سىلدىراپ اققان ارىق پەن ورتاسى ويىق كەتپەن وزدەرىندە دە بار, بىراق نەگە بەرگەن نەسىبەنىڭ باسىن بىرىكتىرىپ بابىن كەلتىرمەيدى ەكەن دەپ بۇل ىشتەي تاڭ قالادى. ءۇش شاقىرىم جەردەگى ۇيگە ەت جاقىن دەگەن اعايىننىڭ بالدارى ەرتە كوكتەمدە تايلى-تاياعى قالماي تۇگەل كەلەدى. «بۇلاردىڭ نەگە كەلىپ وتىرعانىن بىلەسىڭدەر مە؟» دەيدى دە, ءوزى بارىپ قاپ-قاپ اڭگەلەكتى قاۋىندىقتان ارقالاپ الىپ كەلگەندە, اۋىزدارىنان سىلەكەيى اعىپ تامسانىپ, قاۋىننان كوزدەرىن الماي قادالىپ قالادى. «جەڭدەر, قالعانىن الىپ كەتىڭدەر», – دەيتىن جان-تانىمەن ەمىرەنىپ. ءبارى جەپ بولعاسىن: «ال, كوكە, جاقسى. ۇيگە سالەم ايتامىز» دەيتىن اپىل-عۇپىل جىڭىشكە جولعا ءتۇسىپ. اڭگەلەككە تويىپ كەلگەنىن ايتقاندا اكە-شەشەسى: «ول سويتپەسە «ورىس» بولا ما؟» دەپ, جەڭگەلەرى قاينىسىنىڭ اتىن اتاي الماي تۇسپالداپ وتەتىن. ەندى سول قاسىمبەك اياق استىنان تاڭمەن تالاسا تۇرىپ ىنىسىنە كەلىپ, موتوتسيكلىن بۇرىپ قويعاندا ەكى ارادا جىلاننىڭ ىزىندەي جىڭىشكە جول عانا جاتتى. ەتىن جەپ, سۇيەگىن بەرەتىن ارا اعايىن تاعى ءبىراز نارسەلەر كۇتىپ ەدى, ول تومسارعان كۇيى قاباعىن اشپادى.
كەلىن داستارقان جايىپ, ءشاي اكەلدى. سول كەزدە تابا ناننان ءبىر ءۇزىپ العان قاسىمبەك: «مەنى كوتەرگەندە قۇلشىقباي بالاسى دەپ كوتەرىڭدەر», – دەدى قايتالاپ.
– ءشاي ءىشىپ, ازداپ وتىرايىقشى. بيىل جەڭىستىڭ جەتپىس جىلدىعى. سوندا كوميدە قانشا جىل وتىردىڭىز؟ – دەدى ءپاشتاي كوكەيىندەگى كوپتەن بىلگىسى كەپ جۇرگەن نارسەسىن ساۋال عىپ قويىپ.
– 41-دە اۋىلدان كەتتىك. 41-دە نەمىستىڭ تورىنا تۇستىك. 55-جىلى كەلدىم. بالام دا ەلۋدىڭ بەل ورتاسىندا. حابارسىز كەتتىك. مەنىڭ بىلەتىنىم – قازاقتا امەڭگەرلىك دەگەن سالت بار ەمەس پە. سول بويىنشا شەشەمدى قاينىسىنا اتاستىرعان عوي. مەن سوندا شەشەمنىڭ ىشىندە كەلىپپىن. سەكسەننەن استىم, ءوز اكەمنىڭ ەسىگىن ءبىر رەت اشپاپپىن. اعامنان سەسكەندىم. شەشەمىز ءبىر, اكەمىز بولەك اعام مەنىڭ باسقان ءىزىمدى ءبىر ادامداي اڭدىدى. ەندى اكەم تۇسىمە كىرىپ ءجۇر. قويماي كىرىپ ءجۇر. ومىردەن ۇلكەن ۇلىم كەتتى, ونان كەيىن كەلىنىم كەتتى. ماعان ەندى قىزىق جوق. قىزىقتى سونىڭ بالدارى كورسىن. مەنىڭ ايتارىم – مەنى قۇلشىقباي بالاسى دەپ ايقايلاپ ايتىپ كوتەرىڭدەر. ساعان ايتقان اعالىق اماناتىم. وسىنى ورىنداساڭ, مەن ەكى دۇنيەدە وزىڭە رازىمىن. ەكەۋىمىزدىڭ ءتۇبىمىز ءبىر. وسى ساعان ايتارىم, – دەدى دە, ءتورت ساۋساعىمەن كەسەنىڭ بەتىن جاپتى. ءبىر ساۋساعى كوميدە قالعان. ارمانى مەن مۇڭىن باس بارماقتىڭ ورنى ءبىلدىرىپ تۇرعانداي.
– كۇن جۇما ەكەن, قۇران باعىشتاپ جىبەرشى.
– ءسىز ۇلكەنسىز عوي.
– مەن ءومىرى بەت سيپاپ كوردىم بە ەكەن. ارۋاق وسى نيەتىمە ريزا بولسىن, – دەگەسىن ءپاشتاي اعاسىنا جالت قارادى دا, بىلەتىن فاتيحا سۇرەسىن وقىدى. ءۇي ءىشى تۇگەل سىلتىدەي تىندى, ەرتە تۇرعان بالا-شاعاعا دەيىن اۋىزدارىن اشىپ, داستارقان باسى مۇلگىپ قالدى.
ىلكىدە «ۋرال» موتوتسيكلى پار ەتىپ وتالىپ, ءداۋ كانالدى بويلاپ كەتە بەردى.
سول كۇنى قاسىمبەك ەكى-ءۇش ۇيگە باس سۇعىپتى. جۇرت تاڭعالىپتى. بىرەۋگە بەرمەسە, ەشكىمنەن المايتىن ول ەسىگىن اشپاعان ۇيلەرىنىڭ ەسىگىن اشىپ, جولاي ءازىل ايتىپ كەتىپتى. ەڭ سوڭىنان قول-باسىن جۋىپ, ءبىر ساۋساعىنىڭ ورنىن بيپازداپ ۇستاپ وتىرىپ: «سەندەردىڭ كوميدە باۋىرلارىڭ بار. 45- جىلى تۋعان. ءتۇبى ءبىر تابارسىڭدار. سەندەر...» دەپتى دە, ءمۇدىرىپ قاپ, شالت باسىپ جاتار ورنىنا جەتىپتى. «ۇلعان, ا, ۇلعان!» دەپ داۋسى قۇمىعىپ شىققاندا, «نە بوپ قالدى؟ نە ايتايىن دەپ ەدىڭ؟!» – دەپ ايەلدىك ابجەلدىكپەن كۇيەۋىنەن جاۋاپ كۇتكەن جان جارىنا اۋزى اشىلىپ قاراعان كۇيى ءجۇرىپ كەتىپتى.
جانازاعا تۇرعان ءدىن وكىلى «ورىس قاسىمبەك» دەگەن ۇيرەنشىكتى ءسوزدى اۋىز ەركىنە ساپ ايتىپ قاپ, «قۇلشىقباي بالاسى قاسىمبەك» دەپ قايتا تۇزەتتى.
ءدال سول كۇنى ومىردەن وزعانىنا تاڭ بولعان جۇرتشىلىق ورىس قاسىمبەكتىڭ ءولىمى دە تۇراقتى بولعانىنا تاڭعالىپ, جاعالارىن ۇستادى. كىمنىڭ بالاسى ەكەنىن دە ءۇش رەت ايقايلاپ ايتىپ, اماناتىن ادال ورىندادى. بىلاي شىعا بەرە جانازاعا جينالعاندار «بۇل ورىس ەمەس, نەمىس قوي» دەپ, ونى دا كۇبىر-كۇبىر ءسوز قىلدى.
قۋاندىق تۇمەنباي.