ءۇمىتتى ۇكىلەگەن « ۇلىتاۋ ءۇنى»

فەستيۆالدىڭ اشىلۋ سال­تا­ناتىندا مەم­لە­كەتتىك سىي­لىقتىڭ لاۋرەاتى كەنجەعالي مىرجىقباي, «دا­رىن» مەملەكەتتىك جاستار سىي­لى­عىنىڭ لاۋرەاتى اسقار مۇ­قيات, قازاق­ستاننىڭ ەڭبەك سىڭىرگەن ءارتىسى بە­رەكە كوشەنوۆ, «جوشى» ەتنو-فولكلورلىق ءانسامبلى ونەر كورسەتتى.

فەستيۆالدا قازاقتىڭ ءتول مادەنيەتى مەن ۇلتتىق ونەرىن ناسيحاتتاعان ءتورت ءىرى بايقاۋ – ءشامشى قالداياقوۆتىڭ 95 جىل­دىعىنا ارنالعان انشىلەر باي­قاۋى, كەتبۇقا جىراۋدىڭ 840 جىلدىعىنا ارنالعان كۇيشىلەر بايقاۋى, نۇرعيسا تىلەنديەۆتىڭ 100 جىلدىعىنا ارنالعان مۋلتياسپاپشىلار بايقاۋى جانە اقىن­دار ايتىسى ءوتتى.

كەتبۇقا بابامىزدىڭ تۋعا­نىنا – بيىل 840 جىل. وسى ايتۋلى وقيعاعا وراي فەستيۆال ايا­سىندا كۇيشىلەر سا­يىسى ءوتتى. دوم­بىراشىلار ەلىمىزدىڭ توعىز وڭىرىنەن قاتىستى. كۇي سايىسىنىڭ ءبىرىنشى, ەكىنشى كەزەڭىندە ءاربىر قاتىسۋشى ءۇش شىعارمادان ورىندادى.

بايقاۋدىڭ قازىلار القا­سىنىڭ توراعاسى قازاقستاننىڭ ەڭبەك سىڭىرگەن قايراتكەرى, كۇيشى جانعالي ءجۇزباي بولدى. قازىلار القاسىنىڭ شەشىمىمەن باس جۇل­دەنى ايشولپان قاسىموۆا (اس­تانا قالاسى) ولجالادى. ءى ورىندى ەرنار ءساتىم (تۇركىستان وبلىسى), ءىى ورىندى سىرىم شومباەۆ (جامبىل وبلىسى), ءىىى ورىندى ال­تىناي ماحمۋت (قاراعاندى وبلى­سى), نۇريدەن وسپانوۆ ( ۇلىتاۋ وبلىسى) يەلەندى.

كەڭگىر سۋقويماسى جاعالاۋىن­داعى امفيتەاتر ساحناسىندا ءشام­شى قال­داياقوۆتىڭ تۋعانىنا 95 جىلدىعىنا ار­نالعان ۆوكالدىق بايقاۋعا ون ءبىر وبلىستان 14 ءانشى قاتىستى. ءار ءانشى ەكى ءان ورىندادى. فاريدا ساۋىتحاننىڭ دوم­بىرامەن ورىنداعان «تامدى ارۋى», بەدجا كالمىكوۆتىڭ «باقىت قۇشاعىندا» اندەرى كورەرمەن كوڭىلىنەن شىقتى. كەنجەعالي مىرجىقباي باستاعان قا­زىلار القاسىنىڭ مۇشەلەرى ءار ءانشىنىڭ ونەرىنە دەن قويىپ تىڭداپ, ءادىل باعاسىن بەردى. باس جۇلدە قاراعاندى وبلىسىنان كەلگەن فاريدا ساۋىتحانعا بۇيىردى. I ورىندى ۇلىتاۋ وبلىسىنان ادىلەت ءابىلباي, II ورىندى اقمولا وبلىسىنان ەرمەك قاسىم, III ورىندى اقتوبە وبلىسىنان بەدجا كالمىكوۆ پەن جامبىل وبلىسىنان كەلگەن قىمبات جامبىلبەك يەلەندى.

جەزقازعان قالاسىنداعى بالا­لار ونەر مەكتەبىندە اڭىز­عا اينالعان تۇلعا نۇرعيسا تىلەن­ديەۆتىڭ 100 جىلدىعىنا ار­نال­عان «مۋلتياسپاپشىلار» رەسپۋب­ليكالىق بايقاۋى ءوتتى. وعان ەلىمىزدىڭ سەگىز وبلىسىنان 11 دارىندى جاس قاتىستى. قا­تىسۋشىلار بايقاۋدىڭ ءبىرىنشى جانە ەكىنشى كەزەڭىندە ەكى شىعارمادان ورىندادى.

ەتنومۋزىكانت ەدىل قۇسايى­نوۆ توراعا بولعان قازىلار القا­سىنىڭ شەشىمى بويىنشا باس جۇلدەنى ساند­جاي المىشەۆ ( ۇلىتاۋ وبلىسى) قان­جىعاسىنا بايلادى. ءى ورىندى ايجان قۇراق (استانا قالاسى), ءىى ورىندى ما­دينا وسمانوۆا (استانا قالاسى), ءىىى ورىن­دى نازيرا ومار (پاۆلودار وبلىسى), ءىىى ورىندى ايحات قازيحان (اقمولا وبلىسى) يەلەندى. ءبىراز دارىندى جاستار ديپلومانت اتاندى.

«ۇلت ۇياسى – ۇلىتاۋ» اتتى اقىن­دار ايتىسىن تاماشالاۋعا كەلگەن حالىق س.قوجامقۇلوۆ اتىنداعى قازاق مۋزىكا-دراما تەاترىنىڭ زالىنا لىق تولدى.

ۇلىتاۋ ءوڭىرىنىڭ حالقى قا­زاق­ستان ايتىس اقىندارى مەن جىرشى-تەرمە­شىلەردىڭ حالىق­ارالىق وداعىنىڭ باسقار­ما توراعاسى ءجۇرسىن ەرمان باستاعان اقىنداردى قوشەمەتتەپ قارسى الدى.

جۇرگىزۋشى الامان ايتىسقا ات ارىتىپ كەلگەن تىلەۋبەك جانارىس (قاراعاندى), باتىرجان كادىرباي (اتىراۋ), دارحان ءابدىمانات ۇلى (تاراز قالاسى), ۇلاربەك مينات­حان (جەتىسۋ), نۇرماحان جاقىپ­بەك (تۇركىستان), نۇرلان ەسەن­قۇل (شىمكەنت قالاسى), سىرىم نىعىزباي ( ۇلىتاۋ), رۇستەم قايىر­تاي (اباي), فاريزا جەتپىس­باي (استانا), نۇرمات مانسۇروۆ (قىزىلوردا), مەيىربەك سۇل­تانحان (استانا), جىبەك شاحمار­دانقىزى (ارقالىق) سىندى اقىنداردى ساحنا تورىنە شاقىرىپ, تانىس­تىردى.

ۇلىتاۋ وبلىسىنىڭ اكىمى داستان رىسپەكوۆ قۇتتىقتاۋ ءسوز ايتىپ, قازىلار القاسىنىڭ توراعاسى ءجۇرسىن ەرماننىڭ يىعىنا ۇلىتاۋ جۇرتشىلىعى اتىنان شاپان جاپتى. ايتىستى عالىم-فيلولوگ, سۋىرىپسالما اقىن امانجول التاەۆ جۇرگىزدى.

وسى جولى اقىنداردىڭ قاتا­رى جاس­تارمەن تولىعىپتى. ايتىس­تاعى ءبىر ەرەكشەلىك اقىندارعا وسى وڭىرگە قاتىسى بار « ۇلىتاۋ جانە جوشى ۇلىسى», « ۇلىتاۋدىڭ ۇلارى – جاقسىگەلدى», «شىنبولات پەن دۇيسەنباي – ايتىستىڭ قوس قاناتى», «تورلەت ەڭبەك ادامى», «قانىش – قازاق عىلىمىنىڭ اتاسى», «كاكىمبەك – جەز دالا­نىڭ جەزكيىگى» دەپ اتالعان ارنايى تاقىرىپتار بەرىلدى. اقىن­داردىڭ كەيبىرەۋى بەرىلگەن تاقى­رىپتى تەرەڭ قوزعادى. ەندى ءبىرى ۇلىتاۋ وبلىسىنداعى جول, ەكولوگيا, دەنساۋلىق سياقتى شەتىن ماسەلەلەردى تىلگە تيەك ەتتى. اقىنداردىڭ اراسىندا ءتۇرلى سالادا قىزمەت ىستەيتىندەر بار. استانالىق مەيىرحان سۇلتان­حانمەن ايتىسقان قىتاي حالىق رەسپۋبليكاسىنان اتامەكەنگە كوشىپ كەلگەن جەتىسۋلىق ۇلاربەك ميناتحاننىڭ اساۋ وزەندەي تاسىعان ولەڭ ۇيقاس­تارىنان تۋعان توپىراققا دەگەن شەكسىز سۇيىسپەنشىلىكتى سەزىندىك. اقىندار ۇرىمتال سوزگە ۇتقىر جاۋاپ بەرىپ, جۇرتشىلىقتى ريزا قىلدى.

باس جۇلدەنى رۇستەم قايىرتاي (اباي وبلىسى) جەڭىپ الدى. I ورىن­دى نۇرلان ەسەنقۇلوۆ (شىم­­كەنت قالاسى), II ورىندى سى­رىم نىعىزباي ( ۇلىتاۋ وبلى­سى), III ورىندى نۇرمات مانسۇ­روۆ (قىزىلوردا وبلىسى) قانجى­عاسىنا بايلادى.

ايتىستا قازىلار القاسىنىڭ مۇشەسى بولعان, ەل ىشىندە ء«داري­داي» اقىن اتالىپ كەتكەن مۇ­قاش سەيتقازينوۆ: « ۇلىتاۋ وبلى­سىنىڭ جەزقازعان قالاسىندا ۇلكەن ونەر مەرەكەسى – « ۇلىتاۋ ءۇنى» وتۋدە. باستاۋىن وتكەن عاسىر­دىڭ 90-جىلدارىندا العان بۇل ونەر دوداسىنىڭ مەن تۇڭعىش جۇلدەگەرىمىن. ونى بۇگىن بارشا اقىندار تىلگە تيەك ەتىپ جاتىر. ول كەزدە العىسحات قانا الاتىنبىز», دەيدى.

« ۇلىتاۋ ءۇنى» رەسپۋبليكالىق فەس­تيۆالىنىڭ گالا-كونتسەرتىندە فەستيۆال­دا بايگەدەن وزىپ, باعى مەن بابى جان­عان جاس­تار ونەر كور­سەتتى. سونىمەن قا­تار ۇلى­تاۋ­لىقتار ەسترادا جۇل­دىز­دا­رى تامارا اسار, ءمولدىر اۋەل­بەكوۆا, ۇش­قىن جامالبەكتىڭ ورىنداۋىنداعى ان­دەردى سۇيسىنە تىڭدادى.

اۋەلدە وبلىستىق, كەيىن اي­ماق­تىق, قازىر رەسپۋبليكالىق مارتەبەگە يە بولعان « ۇلىتاۋ ءۇنى» فەستيۆالى – تالاي دارىندى جاستىڭ تالابىن ۇشتاپ, ءۇمىتىن ۇكىلەپ, قالاۋىنا قانات بايلادى.

ۇلىتاۋ وبلىسى