ادەبيەت تاريحىندا ەڭ ىقپالدى شىعارمانىڭ ءبىرى بولىپ سانالاتىن مارسەل پرۋستتىڭ «جوعالتقان ۋاقىتتى ىزدەۋ» (وكىنىشكە قاراي, قازاقشاعا اۋدارىلماعان) اتتى شىعارماسى جايىندا «نە تۋرالى؟», «ونىڭ ماعىناسى نە؟» دەگەن سۇراقتارعا بەرىلگەن جاۋاپتاردى ادەبيەتتانۋشىلار بىرنەشە توپقا بولگەن ەكەن. ونىڭ ءبىرى: «بۇل وتكەن شاق پەن بولاشاق, ولاردىڭ اراسىنداعى بايلانىس تۋرالى», ەندى ءبىر توبى: «بۇل قوعامنىڭ ايناسى, جازۋشىنىڭ قوعامعا كوزقاراسى», دەپ توپشىلاعان. تاعى ءبىر توبى: «بۇل ءومىر مەن ءولىم تۋرالى» دەسە, كەلەسى توبى «شاعىن قۇبىلىستار ارقىلى تۇتاس الەمدى كورۋ» دەگەن پىكىرلەر ايتقان. «جوق, بۇل وقىرمان تۋرالى, وسى روماندى قولىنا الىپ, وقىپ تۇرعان ادام تۋرالى» دەۋشىلەر دە بار.
راسىمەن, شىنايى كوركەم شىعارمانى وقىعان ادام قيالىنا ەرىك بەرىپ, ورەسىنە, بىلىمىنە, قۇندىلىعىنا, دايىندىعىنا ساي كوز الدىنا ءوز الەمىن ەلەستەتىپ, كەرەگىن الادى. ەكىنشى جاعىنان, تاياۋدا عانا ءبىر ادەبيەتتانۋشى قاراپايىم بولىپ كورىنەتىن ەكى شۋماقتان تۇراتىن ولەڭدى 11 تاسىلمەن تالداپ, ونىڭ ارقايسىسىن قولدانا وتىرىپ, تۇيىندەلگەن تۇجىرىم سول ەكى شۋماقتى جاڭا قىرىنان اشىپ, وزگەشە وي قورىتۋعا جەتەلەيتىنىن كورسەتتى.
وقىرمان رەتىندە مەن مۇنى ادەبيەتتىڭ عاجايىبى دەر ەدىم. ادەبيەتتىڭ عاسىرلار بويى ادام بالاسىنا تارتىمدى بولۋى دا, مۇمكىن, وقىرماندى جەتەلەي, تالعامىن جەتىلدىرە, بويىندا قۇندىلىق قالىپتاستىرا كەلە, سونىمەن قاتار وعان بەلگىلى ءبىر دەڭگەيدە ەركىندىك بەرىپ, قيالىن شارىقتاتۋىندا بولار. وسى كۇندەرى ۇلت جانە مەملەكەت بولىپ 180 جىلدىق مەرەيتويىن ۇلىقتاپ جاتقان كەمەڭگەر ابايدىڭ مۇراسى جوعارىداعى سيپاتتار ءتان مازمۇندى كوركەم شىعارمالار مەن تۇڭعيىق دۇنيەتانىمدىق, فيلوسوفيالىق تولعاۋلاردى ۇشتاستىرا بۇگىنگى قوعام, ۇلت جانە ازامات پەن ادام الدىندا تۇرعان وزەكتى سۇراقتارعا جاۋاپ ىزدەردە باعدار بەرەتىن تەمىرقازىق بولاتىنىنا وقىعان سايىن كوزىمىز جەتەدى. ابايدى وقىعان ءار ادام ودان وزىنە كەرەگىن تابادى. اقىن شىعارمالارى ارقىلى ءار وقىرمان ءوزىن كورەدى, ءوزىن تۇسىنە الادى. ابايدى وقىعان ءار ادام ۇلى ويشىلدىڭ ۇستانىمدارىمەن, باعامدارىمەن ءوز ۇستانىمىن سالىستىرىپ, ءوزىنىڭ باعالاۋ جۇيەسىن جەتىلدىرە الادى. ابايدى وقىعان ءار ادام ءوزىنىڭ سىنىن بەرەر اينا تابادى. سونىمەن قاتار ءار ادامنىڭ ابايعا قايتا ورالعان سايىن ونى جاڭاشا, تەرەڭىرەك تۇسىنەتىنى دە – باسى اشىق دۇنيە.
بۇل, ارينە, اباي شىعارمالارىنىڭ تۇڭعيىق تەرەڭدىگى مەن اسقاق بيىكتىگى جانە ۇلتتىڭ دۇنيەتانىم كوكجيەگىن كەڭەيتكەن عاجاپ ىقپالىنىڭ كورىنىستەرى. ۇلت تاريحىنداعى ەڭ كۇيزەلىستى زاماندا – بوداندىقتىڭ قامىتىن كيىپ, تىزگىننەن ايىرىلىپ, ەل جاقسىلارى سىرتقا جۇگىنۋگە ءماجبۇر بولعان تۇستا – اقىن جاراتقاننىڭ قازاققا جىبەرگەن سىيى سەكىلدى ەدى. حاكىم كوكجيەگىمىزدى كەڭەيتتى. اباي ۇلتتى جاڭا كەزەڭگە دايىندادى. سول سەبەپتەن دە, ۇلت ۇستازى احمەت بايتۇرسىن ۇلى ابايدى «قازاقتىڭ باس اقىنى» دەدى.
اباي جولى ءار جاننىڭ كوكەيىندە قالىپتاسادى. ەندەشە, «اباي شىعارمالارى نە تۋرالى؟ اباي شىعارمالارىنىڭ ماعىناسى نە؟» دەگەن سۇراقتارعا جاۋاپ ىزدەۋشىلەر مارسەل پرۋستتىڭ ايگىلى شىعارماسىن تالداعانداي, الۋان ءتۇرلى جاۋاپتار توپتاماسىن قالىپتاستىرا الادى. شىعارمالارىن ادام مەن الەم, الەمدەگى جانە ادامزات تاريحىنداعى ءبىزدىڭ ورنىمىز, ۇرپاقتار اراسىنداعى ساباقتاستىق تامىرلارى, ماحاببات پەن عاداۋات, ءومىر مەن ءولىم, وتكەن مەن بولاشاق تۋرالى دەپ شەكسىز جالعاستىرۋىمىزعا بولادى. ونى وقىعاندا اركىم وزىنە كەرەگىن تابادى, ءوز ورەسىنە ساي ءوز جولىن سالادى. اباي جولى اركىمنىڭ كوكىرەگىندە بولەك قالىپتاسادى. وسى تۇرعىدان العاندا, ابايدىڭ 180 جىلدىق مەرەيتويى اياسىنداعى ءىس-شارالاردىڭ تۇتاس كەشەندى تۇجىرىمداما اياسىندا توعىسىپ, اركىمنىڭ ءوز كەرەگىن ىزدەۋگە مۇمكىندىك بەرەتىنى قۋانتادى.
«اباي اكادەمياسى» ەنتسيكلوپەديالىق پورتالىنىڭ اشىلۋىنان باستاپ, «جەلسىز تۇندە جارىق اي» گالا-كونتسەرتىنە دەيىن; «اباي الەمى» رۋحاني كەشى مەن «ولەڭ ءسوزدىڭ پاتشاسى» ءمۇشايراسى «ادامزاتتىڭ ءبارىن ءسۇي, باۋىرىم» دەپ اتالاتىن اقىندار فەستيۆالى جانە «ادامزاتتىڭ ابايى» اقىندار ايتىسى; سەمەي – قاراۋىل مارافونى مەن «جەتى قازىنا» بايقاۋى جانە باسقا دا عىلىمي, مادەني, دۇنيەتانىمدىق, ادەبي ءىس-شارالاردىڭ بارلىعى اقىن تۇلعاسىنىڭ جان-جاقتىلىعىن, مۇراسىنىڭ تەرەڭدىگىن جانە كۇردەلىلىگىن كورسەتە وتىرىپ, ءاربىر جانعا اباي ارقىلى ءوزىن تانۋعا مۇمكىندىك بەرەتىن جان-جاقتى كەشەندى باعدارلامانى قۇراپ تۇر.
«جەتى قازىنا» باعدارلاماسىندا توعىزقۇمالاقتىڭ بولۋى, جەڭىمپاز ويىنشىعا كولىك تىگىلۋى توعىزقۇمالاق قاۋىمداستىعىنا دا ءبىر سەرپىلىس بەرىپ وتىر. ابايدىڭ توعىزقۇمالاقتى ءوزى عانا ويناپ قويماي, ماڭايىنداعى جاستاردى توپتاستىرىپ, جارىستار ۇيىمداستىرىپ, مەكتەپ قالىپتاستىرعانى دا بەلگىلى. بۇل تۋرالى ءارحام كاكىتاي ۇلىنىڭ ەستەلىكتەرىنەن, مۇحتار اۋەزوۆ جازبالارىنان دەرەكتەر تابۋعا بولادى. تاعى ءبىر وڭ ۇدەرىس – ونكۇندىكتىڭ نەگىزگى باعدارلاماسى اباي وبلىسىندا, اباي اۋدانىندا, سەمەيدە جوسپارلانعانىمەن, وسى كۇندەرى مەملەكەتىمىزدىڭ بارلىق وڭىرىندە ابايعا, اباي تاعىلىمىنا ارنالعان كوپتەگەن ءىس-شارالاردىڭ ءوتۋى. ءبىزدىڭ توعىزقۇمالاق قاۋىمداستىعى دا APEMS اكادەمياسىمەن بىرلەسىپ, تۇڭعىش رەت جاساندى ينتەللەكت پەن ۇزدىك ويىنشىلار اراسىندا سايىس وتكىزبەكشى. بۇل دا تىكەلەي ابايدان باستاۋ الاتىن ۇدەرىس. سەبەبى حاكىم ۇلتتىق ءداستۇرىمىزدى, ءدىلىمىزدى, ءدىنىمىزدى, ءتىلىمىزدى كوزىنىڭ قاراشىعىنداي ساقتاپ, دامىتا كەلىپ, سونىمەن بىرگە ءاردايىم ونى بىلىممەن, وزىق تەحنولوگيامەن ۇشتاستىرۋعا ۇندەدى.
ۇلى اقىن رۋحىنا تاعزىم ەتە وتىرىپ, ءبارىمىز دە وسى كۇندەرى اباي الدىندا ىشتەي ەسەپ بەرەمىز. وسى سىناقتان ءاردايىم ابىرويمەن ءوتۋدى ءناسىپ ەتسىن.
ءاليحان بايمەنوۆ,
استانا مەملەكەتتىك قىزمەت حابى باسقارۋشى كوميتەتىنىڭ توراعاسى