ىمداۋ ءتىلىن تۇسىندىرەتىن كەشەن

جوبانىڭ ماقساتى – قازاق جانە ورىس تىل­دەرىندەگى ىمداۋ ءتىلىن قولدانۋشىلاردىڭ قوعاممەن ءوزارا بايلانىسىن ارتتىرۋعا باعىتتالعان يننوۆاتسيالىق كەشەن قۇرۋ. كەشەنگە قيمىلدى تانۋ, ءماتىندى قيمىلعا جانە كەرىسىنشە تۇرلەندىرۋ, سويلەۋ سينتەزى, سونداي-اق اۋديونى ماتىنگە اينالدىرۋ سياقتى بىرنەشە نەگىزگى كومپونەنتتەر ەنەدى.

2021–2023 جىلدار ارالىعىندا جاس عالىمدار «مۇمكىندىگى شەكتەۋلى ادامداردى قولداۋدىڭ ينكليۋزيۆتى ينتەللەكتۋالدى جۇيە­سىنىڭ مودەلدەرى مەن ادىس­تەرى» اتتى گرانتتىق قارجىلان­دىرۋ جوباسى اياسىندا ەلەۋلى ناتيجە­لەرگە قول جەتكىزدى. اتاپ ايت­قاندا, قازاق تىلىندەگى ماتىندەردى وڭدەۋگە ارنالعان لەكسيكالىق-مورفولوگيالىق تالداۋ بلوگى ازىر­لەنىپ, ونىڭ نەگىزىندە مۋل­تيمەديالىق تەزاۋرۋستار قۇ­رىلدى جانە كەڭەيتىلدى. سونداي-اق ىمداۋ سوزدىك-تەزاۋرۋس دەرەكقورى مەن داكتيلدى انيماتسيا قۇرۋعا ارنالعان باعدارلامالىق شەشىم­دەر جاسالدى.

جاڭا جوبادا عالىمدار جاساندى ينتەللەكت پەن كومپيۋتەرلىك كورۋ الگوريتمدەرى نەگىزىندە اۋىز­شا سويلەۋدى ىمعا, ال قيمىل­داردى ءماتىن مەن دىبىسقا تۇر­لەن­دىرە­تىن مەحانيزمدەردى جەتىلدىرىپ جاتىر. نەيروندىق جەلىلەر مەن ماشينالىق وقىتۋ ادىستەرىن قولدانۋ ارقىلى جۇيە ناقتى ۋاقىت رەجىمىندە جۇمىس ىستەۋگە قابىلەتتى مودۋلدەردى بىرىكتىرەدى. جۇيە تيىم­دىلىگىن باعالاۋ ماقساتىندا ءار­تۇرلى پايدالانۋشى توبىنىڭ قاتىسۋىمەن كەشەندى تەستىلەۋ جۇمىستارى جۇرگىزىلەدى. سونىمەن قاتار جوبانىڭ ءبىر باعىتى – ءبىلىم پلاتفورمالارى مەن ارنايى وقۋ ماتەريالدارىن جاساۋ.

ىم ءتىلىنىڭ كلاسسيفيكاتسياسى MediaPipe دەرەكتەرى مەن F1-score, ناتيجەسىن باعالاي وتىرىپ, ىمدى ماتىنگە اينالدىراتىن EfficientNet ي ResNet سياقتى ماشينالىق تانۋ مودەلدەرىن بىرىكتىرەدى. ءماتىندى ىمعا اينالدىرۋ BLEU, WER مەتريكاسى بويىن­شا باعالاناتىن Transformer, Seq2Seq مودەلدەرىن قولدانۋ ارقىلى قوزعالىستى قاشىقتان قامتىپ, قازاق تىلىندەگى-KSL كورپۋسىنا نەگىزدەلەدى. بارلىق كومپونەنتتەر ءموبيلدى قوسىمشاعا بىرىكتىرىلگەننەن كەيىن پايدالانۋشىلار اۆاتاردىڭ كومەگىمەن ءماتىن مەن سويلەمدى ىم تىلىندە تۇسىنە الاتىن بولادى. جۇيەنى ازىرلەۋدە PyTorch, TensorFlow, NumPy, pandas, MediaPipe جانە Unity سياقتى الدىڭعى قاتارلى تەحنولوگيالار مەن قۇرالدار قولدانىلىپ جاتىر.

بارلىق كومپونەنتتەر بىرىك­تىرىلگەننەن كەيىن جۇيە ءموبيلدى قوسىمشا تۇرىندە ۇسىنىلادى. قولدانۋشىلار ءماتىندى ارنايى اۆاتاردىڭ كومەگىمەن ىمداۋ تىلىندە تۇسىنە الاتىن بولادى.

جوبا باعدارلامالىق-نىسا­نالى جانە گرانتتىق قارجى­لاندىرۋ شەڭبەرىندە جۇزەگە اسىرىلىپ وتىر. عالىمدار اقش, مالايزيا, رەسەي سىندى ەل­دەر­دىڭ تاجىريبەسىن زەرتتەي وتى­رىپ, جەرگىلىكتى قاجەتتى­لىك­تەرگە بەيىم­دەلگەن ادىستەردى قالىپ­تاستىرادى. قازىرگى ۋاقىت­تا زەرت­تەۋشىلەر اقش-تان جەت­كىزىلگەن سەنسورلى داتچيكتەرى بار كوستيۋمدەر كومەگىمەن ۇلكەن كولەمدەگى قيمىل دەرەكتەرىن جيناپ, جاساندى ينتەللەكتىگە ارنالعان زاما­ناۋي جانە قۋاتتى ەسەپتەۋ جۇيەلەرىن قولدانىپ, زەرتتەۋ جۇمىستارىن جۇرگىزىپ جاتىر. الايدا قازاق تىلىندەگى ماتەريالداردىڭ جەتكى­لىك­­سىزدىگى – زەرتتەۋشىلەر ءۇشىن باستى ماسەلەنىڭ ءبىرى. سەبەبى ەلىمىزدەگى ارنايى مەكتەپتەردىڭ كوپشىلىگىندە ءبىلىم ورىس تىلىندە, ال قازاق تىلىندەگى وقۋلىقتار وتە از.

«قازىرگى ۋاقىتتا بەينەقور­لار, تەلەباعدارلامالار مەن ارنايى جازبالاردان ماتەريالدار جيناپ جاتىرمىز. سونىمەن قاتار تەلەباعدار­لامالاردا قازاق تىلىندە ىمداپ تۇسىندىرەتىن اۆاتار-جازبالار جاساۋ جوبانىڭ ءبىر باعىتىنا اينالدى»,  دەيدى جوبا جەتەكشىسى ايگەرىم ەرىمبەتوۆا.

زەرتتەۋ بارىسىندا 2 مىڭنان استام ەرەكشە قيمىلدار مەن ىم قوزعالىستارى تىركەلىپ, وڭدەلدى. عالىمداردىڭ ايتۋىنشا, ىمداۋ ءتىلىن قولداناتىن ادامداردى قوعام ءجيى تۇسىنە بەرمەيدى. وسى ورايدا جاساندى ينتەللەكت نەگى­زىندەگى جاڭا ازىرلەمە قوعاممەن قارىم-قاتىناستى جەڭىلدەتىپ, ەستۋ جانە سويلەۋ قابىلەتى بۇزىلعان جانداردىڭ الەۋمەتتەنۋىنە وڭ ىقپال ەتەدى. بۇگىندە قازاقستاندا ەستۋ قابىلەتى ناشار 30 مىڭنان استام ادام بار ءارى بۇل كورسەتكىش جىل سايىن ارتىپ بارادى.

جوبانىڭ ازىرگە ەل ىشىندە بالاماسى جوق. كەلەشەكتە بۇل كەشەندى شەشىم دەنساۋلىق ساقتاۋ, قۇقىق قورعاۋ, اكىمشىلىك جانە اقپاراتتىق قىزمەتتەردە, سونداي-اق ءبىلىم پلات­فور­مالارىندا قولدانۋعا مۇم­كىندىك بەرەدى.

الماتى