قاۋىپسىزدىك جايى پىسىقتالدى

وتىرىستا ەسىرتكى قىلمىسىنا, ماس­كۇنەمدىككە قارسى كۇرەس تۋرالى شارالار مەن وتباسىلىق-تۇرمىستىق قاتىناستار سالاسىنداعى قۇقىق بۇزۋشىلىقتاردىڭ الدىن الۋ بويىنشا جۇرگىزىلىپ جاتقان جۇمىستاردىڭ تيىمدىلىگى ماسەلەلەرى قارالدى.

ىشكى ىستەر ءمينيسترى ەرجان سادەنوۆ جارتى جىل ىشىندە 6,4 توننا ەسىرتكى تاركىلەنگەنىن, 17 مىڭنان استام ەسىرتكى سايتى بۇعاتتالعانىن, 474 ەسىرتكى قىلمىسكەرى, ونىڭ ىشىندە 28 Telegram-كانال اكىمشىلەرى ۇستالعانىن باياندادى. ۇيىمداسقان قىل­مىستىق توپتارعا قاتىستى 21 قىلمىستىق ءىس قوزعالدى, ولاردىڭ ۇشەۋى – ترانسۇلتتىق دەڭگەيدەگى توپتار. ەسىرتكىگە قارسى 11 مىڭ­نان استام ءىس-شارا وتكىزىلدى. سونىمەن قاتار ەسەپتى كەزەڭدە قوعامدىق ورىنداردا ىشىم­دىك ءىشۋدىڭ 107 مىڭ فاكتىسى جانە الكوگول اينالىمى سالاسىنداعى 7 مىڭ زاڭ بۇزۋشىلىقتىڭ جولى كەسىلدى. 11 مىڭ ادامعا سپيرتتىك ىشىمدىكتەردى پايدالانۋعا تىيىم سالىندى.

دەنساۋلىق ساقتاۋ ءمينيسترى اقمارال ءالنازاروۆا ايتقان مالىمەتتەرگە سايكەس, بۇگىندە ديسپانسەرلىك ەسەپتە ەسىرتكىگە تاۋەلدىلىگى بار 17 مىڭنان استام ادام تۇر. كەيىنگى بەس جىلدا وپيويدقا تاۋەل­دىلەر سانى 1,5 ەسە ازايعان, كەرىسىنشە سينتەتيكالىق ستيمۋلياتورلارعا جانە ەسىرتكىنى ارالاس قولدانۋعا تاۋەلدى بولىپ قالعان پاتسيەنتتەر سانى ارتقان. 2024 جىلدىڭ سوڭىنان باستاپ تاۋەلدىلىك سيندرومى جوق, بىراق ەسىرتكىنى وزىنە زياندى تۇردە تۇتىناتىن ادامدارعا كونسۋلتاتسيالىق باقىلاۋ ەن­گىزىلدى. ونىمەن بۇگىندە 3 مىڭعا جۋىق ادام قامتىلدى. ناركولوگيالىق كومەك 20 وڭىرلىك پسيحيكالىق دەنساۋلىق ورتالىقتارىندا, 79 قالالىق جانە 205 اۋداندىق كابينەتتەردە كورسەتىلەدى, سونداي-اق رەسپۋبليكالىق عىلىمي-پراكتيكالىق پسيحيكالىق دەنساۋلىق ورتالىعى جۇمىس ىستەپ تۇر. مەديتسينالىق-سانيتارلىق العاشقى كومەك دەڭگەيىندە 94 جاستاردىڭ دەنساۋلىق ورتالىعى بار, وعان 2024 جىلى 700 مىڭنان استام ادام جۇگىندى. 2025 جىلى ەمدەۋدىڭ تيىمدىلىگىن ارتتىرۋ بويىنشا جاڭا ادىستەمەلىك ۇسىنىمدار بەكىتىلدى. اۋرۋحاناعا جاتقىزۋعا قارسى كورسەتىلىمدەر تىزبەسىن قايتا قاراۋ جالعاسىپ جاتىر.

پرەمەر-مينيستر قۇقىق قورعاۋ ور­گاندارىنىڭ قانشا كۇش سالىپ جاتقانىنا قاراماستان, ناشاقورلىق ماسەلەسى, اسىرەسە جاستار اراسىندا ساقتالىپ وتىرعانىن اتاپ ءوتتى.

«پرەزيدەنت  قاسىم-جومارت توقاەۆ «زاڭ مەن ءتارتىپ» قاعيداتىن مەملەكەت پەن قوعام قىزمەتىنىڭ نەگىزگى پوستۋلاتتارىنىڭ ءبىرى رەتىندە ايقىنداپ بەردى. سوندىقتان دا مەملەكەتتىك ورگاندار, سونىڭ ىشىندە قۇقىق قورعاۋ ورگاندارى مەملەكەت باسشىسىنىڭ وسى نۇسقاۋى ءسوزسىز ورىندالۋىن ءبىرىنشى كەزەكتە قامتاماسىز ەتۋى مىندەتتى. بۇكىل قوعامدى الاڭداتىپ وتىرعان قاۋىپتى تەندەنتسيا – جاستار اراسىندا ناشاقورلىقتىڭ تارالۋى. وكىنىشكە قاراي, ول كۇننەن كۇنگە بەلەڭ الىپ بارادى. جاعداي ونى تاراتۋدىڭ جاڭا ادىستەرىمەن شيەلەنىسە تۇسۋدە, ولار – ينتەرنەت ارقىلى, پوشتا ارقىلى, جاسىرىپ كەتۋ, يەسى بەلگىسىز ەلەكتروندى تولەمدەر. مۇنىڭ بارلىعى «ناركوديللەر-وتكىزۋشى-تۇتىنۋشى» ۇشتىگىندە فيزيكالىق بايلانىستىڭ بولماۋىنا اكەلىپ وتىر. سول سەبەپتى دە قازىر تاراتۋشىلاردى ۇستاۋ الدەقايدا قيىن»,  دەپ اتاپ ءوتتى ولجاس بەكتەنوۆ.

پرەمەر-مينيستر ەسىرتكى سايتتارى مەن سوعان ۇقساس حابارلاندىرۋلاردى انىقتاۋ جانە بۇعاتتاۋ تەتىكتەرىن جەتىلدىرە ءتۇسۋ سەكىلدى شارالار قابىلداۋدى, ەسىرتكى اينالىمىنا بايلانىستى اقشا اۋدارىمدارىن بۇعاتتاۋ ماسەلەلەرىن پىسىقتاۋدى تاپسىردى.

ناشاقورلىقتى تۋدىراتىن پرەپا­راتتاردىڭ دارىحانالىق قوزعالىسىن با­قىلاۋدى كۇشەيتۋگە, وڭالتۋ ينفراقۇ­رىلىمىن قۇرۋعا, ونىڭ ىشىندە كامەلەتكە تولماعاندار ءۇشىن ناشاقورلىقتى انىقتاۋ مەن ەمدەۋ جۇمىستارىن جانداندىرۋعا نازار اۋدارىلدى.

رەسپۋبليكادا ماسكۇنەمدىككە قارسى كۇرەس شەڭبەرىندە ىشىمدىكتەن باس تارتقان ەلدى مەكەندەردىڭ قوزعالىسى كەڭەيتىلدى. قازىر ولاردىڭ سانى 400-دەن اسادى. وسىنداي باستامالاردى جۇزەگە اسىرىپ جۇرگەن بەلسەندىلەر مەن اكىمدىكتەردى ىنتالاندىرۋ ۇسىنىلدى. بۇگىندە كىسى ءولتىرۋدىڭ جارتىسىنان كوبى, ءاربىر ءۇشىنشى بۇزاقىلىق جانە ءتورتىنشى توناۋ قىلمىسى ماس كۇيدە جاسالادى.

ولجاس بەكتەنوۆ ەسىرتكىنىڭ تارالۋىنىڭ سالدارىمەن عانا ەمەس, نەگىزگى سەبەپتەرىمەن دە كۇرەسۋگە باعىتتالعان جاڭا ەسىرتكى ساياساتىن ازىرلەۋدى تاپسىردى.

ۆەدومستۆوارالىق كوميسسيا سونداي-اق وتباسىلىق-تۇرمىستىق قاتىناستار سالاسىنداعى قۇقىق بۇزۋشىلىقتاردىڭ الدىن الۋ جانە پسيحولوگيالىق كومەك كورسەتۋ, ونىڭ ىشىندە قۇقىق بۇزۋشىلارعا قارسى جۇرگىزىلىپ جاتقان جۇمىستاردىڭ تيىمدىلىگى ماسەلەلەرىن قارادى.

ءىىم مالىمەتىنشە, كەيىنگى ءۇش جىلدا تۇرمىستىق زورلىق-زومبىلىق فاكتىلەرى بويىنشا وتىنىشتەر سانى 35%-عا ازايعان. بۇل رەتتە 2025 جىلدىڭ باسىنان بەرگى وتكەن جىلدىڭ سايكەس كەزەڭىمەن سالىستىرعاندا 20%-عا تومەندەۋ بايقالادى. وتباسىلىق-تۇرمىستىق قىلمىستار سانى 34,9%-عا قىس­قارعان.

پرەمەر-مينيستر وڭ ديناميكاعا قاراماستان, تۇرمىستىق زورلىق-زومبى­لىقتىڭ الدىن الۋ ماسەلەسى ەلدىڭ وتباسىلىق-دەموگرافيالىق ساياساتىندا وزەكتى بولىپ قالىپ وتىرعانىن اتاپ ءوتتى.

«مەملەكەت باسشىسى ايقىنداعان «زاڭ مەن ءتارتىپ» قاعيداتى قوعامدا قانداي دا ءبىر زورلىق-زومبىلىققا, قول سۇعۋ­شىلىققا جول بەرىلمەيتىنىن بىلدىرەدى. مەملەكەت باسشىسىنىڭ تاپسىرماسى بويىنشا ءبىز زاڭنامانى كۇشەيتتىك. ايەلدەر مەن بالالارعا قاتىستى قۇقىققا قايشى ارەكەتتەر ءۇشىن جاۋاپكەرشىلىكتى قاتاڭداتتىق», دەپ اتاپ ءوتتى ولجاس بەكتەنوۆ.

پرەمەر-مينيستر زورلىق-زومبى­لىقتىڭ الدىن الۋ, ۆەدومستۆوارالىق ۇيلەستىرۋدى نىعايتۋ, حالىق اراسىندا اقپاراتتىق جۇمىستى كەڭەيتۋ جانە ۇكىمەتتىك ەمەس ۇيىمدارمەن ءوزارا ءىس-قيمىل جونىندەگى شارالار مەن پسيحولوگيالىق كومەك كورسەتۋ شارالارىن كۇشەيتۋ قاجەتتىگىنە نازار اۋداردى.

وتكەن جىلى ىشكى ىستەر مينيسترلىگىندە وتباسىلىق-تۇرمىستىق زورلىق-زوم­بىلىققا قارسى كۇرەس جونىندەگى مامان­داندىرىلعان بولىمشە قۇرىلدى. اتال­عان بولىمشە مۇددەلى مەملەكەتتىك ورگاندارمەن بىرلەسىپ وسى سالادا پروفي­لاكتيكالىق جۇمىس جۇرگىزىپ جاتىر. قۇزىرەتتى قىزمەتتەردىڭ ءوزارا ءىس-قيمىلى ۇيىمداستىرىلدى.

تۇرمىستىق زورلىق-زومبىلىقتىڭ كۋاگەرى بولعان بالالار ماسەلەسى تالقىلاندى. ءبىلىم مينيسترلىگىنە مۇنداي كامەلەتكە تولماعانداردى ەرتە انىقتاۋ جانە قولداۋ تەتىگىن ازىرلەۋ تاپسىرىلدى.

ولجاس بەكتەنوۆ وتباسىن قولداۋ ورتالىق­تارى جەلىسىن دامىتۋدىڭ, ءتيىمدى تسيفر­لاندىرۋدىڭ جانە بارلىق ۆەدوم­ستۆولاردىڭ تۇرمىستىق قىلمىستارعا قارسى كۇرەستە كۇش-جىگەرىن بىرىكتىرۋدىڭ ماڭىزدىلىعىن اتاپ ءوتتى.

وتىرىس سوڭىندا پرەمەر-مينيستر جەرگىلىكتى اتقارۋشى ورگاندارعا راقىمشى­لىققا ىلىككەن ازاماتتاردى كەشەندى بەيىم­دەۋدى, سۇيەمەلدەۋدى جانە تۇرمىستىق زورلىق-زومبىلىقتى قوسا العاندا, رەتسيديۆ­تەردىڭ الدىن الۋدى قامتاماسىز ەتۋدى تاپسىردى.