2026 جىلدان باستاپ كۇشىنە ەنەتىن جاڭا سالىق كودەكسى قوعامنىڭ بارلىق جىگىنە اسەر ەتەدى. ونىڭ ەڭ باستى جاڭالىعى – سالىقتىق اكىمشىلەندىرۋدى جەڭىلدەتۋ ارقىلى كاسىپكەرگە تۇسەتىن سالماقتى ازايتۋ ءارى كولەڭكەلى ەكونوميكانى قىسقارتۋ. مەملەكەت بيزنەسكە سەنىم ارتىپ, باقىلاۋدان تۇسىندىرۋگە, جازالاۋدان ىنتالاندىرۋعا كوشپەك.
سالىقتىق اكىمشىلەندىرۋ جەڭىلدەيدى
سالىق جانە كەدەن ساياساتى دەپارتامەنتىنىڭ ديرەكتورى ەرلان ساعىناەۆتىڭ ايتۋىنشا, اكىمشىلەندىرۋدى رەفورمالاۋ ارقىلى مەملەكەت بىردەن ءۇش ماقساتقا قول جەتكىزۋدى كوزدەپ وتىر: كولەڭكەلى ەكونوميكانى ازايتۋ, كاسىپكەر ءۇشىن قولايلى سالىق ورتاسىن قالىپتاستىرۋ جانە بيۋدجەتتەگى سالىق كىرىسىن تۇراقتاندىرۋ.
«بۇگىندە سالىقتى كىم قانشا تولەۋى كەرەك دەگەن سۇراقتان گورى, ونى قالاي, قانداي جولمەن جانە قانداي جۇيەمەن جينايتىنىمىز ماڭىزدىراق بولىپ تۇر. سەبەبى مولشەرلەمە تومەن بولعانىمەن, ەگەر اكىمشىلەندىرۋ جۇيەسى كۇردەلى, سەنىمسىز جانە اشىق بولماسا, ناتيجە شىقپايدى. سوندىقتان جاڭا كودەكس وسى ماسەلەنى تۇبىرىمەن وزگەرتۋدى كوزدەيدى. ەندى باستى نازار الدىن الا ەسكەرتۋ, ءتۇسىندىرۋ جانە سالىقتى اۆتوماتتى تۇردە ەسەپتەۋ ارقىلى تولەۋگە باعىتتالادى», دەيدى ساراپشى.
كاسىپكەرلەردىڭ كوبى سالىق تولەۋدەن قاشپايدى. ولار سالىقتى قالاي ەسەپتەۋ كەرەك ەكەنىن بىلمەيدى نەمەسە قاتەلەسىپ, ارتى ايىپپۇل مەن تەكسەرۋگە ۇلاسادى. شىنىندا دا, سالىق ەسەبىن اۆتوماتتى تۇردە قالىپتاستىراتىن «E-Salyq-Business», «E-Salyq-Qoldau» قوسىمشالارى قولدانىسقا ەندى. كاسىپكەر شوت-فاكتۋرا جىبەرىپ, تاۋار اينالىمىن كورسەتسە بولعانى, قالعان ەسەپتەر جۇيە ارقىلى دايىندالادى. قازىر ەلەكتروندى باقىلاۋ-كاسسالىق ماشينالاردى 2,4 ملن سالىق تولەۋشىنىڭ 87%-ى پايدالانادى. جاڭا تالاپتار بۇل كورسەتكىشتى 100%-عا جەتكىزۋدى كوزدەيدى. سونىمەن قاتار تاڭبالانعان تاۋارلاردى قاداعالاۋ, POS-تەرمينالداردى قولدانۋ, شوت-فاكتۋرالاردى ونلاين جىبەرۋ ءتارىزدى قۇرالدار دا تولىق ەنگىزىلمەك.
«ەڭ ۇلكەن وزگەرىستەردىڭ ءبىرى – تاۋەكەلدەردى باسقارۋ جۇيەسىنىڭ كۇشەيۋى. ياعني ەندى بارلىق كاسىپكەر بىردەي تەكسەرىلمەيدى, تەك تاۋەكەلى جوعارى توپتارعا عانا نازار اۋدارىلادى. سالىق قىزمەتى قازىردىڭ وزىندە تاۋەكەلدەردى باسقارۋ جۇيەسى ارقىلى 47 كورسەتكىش نەگىزىندە 1 ملن-نان استام سالىق تولەۋشىنى باقىلاۋدا ۇستاپ وتىر. جاڭا جۇيە بۇل ۇدەرىستى اناعۇرلىم ءادىل ەتەدى. بۇرىن تەكسەرۋ, ايىپپۇل – سالىق ورگانىنىڭ نەگىزگى قۇرالى ەدى. ەندى ءبىز كاسىپكەرگە سەنىپ, الدىن الا ەسكەرتۋ مەن تسيفرلىق جولمەن رەتتەۋدى ۇسىنىپ وتىرمىز. بۇل مادەني وزگەرىس – سالىق جۇيەسىن ماجبۇرلەۋدەن سەنىمگە كوشىرۋ», دەيدى ەرلان ساعىناەۆ.
بيزنەس نە ۇتتى, نەدەن قاۋىپتەنەدى؟
بۇل ۇدەرىستىڭ كۋاسى عانا ەمەس, بەلسەندى قاتىسۋشىسى بولعان ۇلتتىق كاسىپكەرلەر پالاتاسىنىڭ توراعاسى رايىمبەك باتالوۆتىڭ ايتۋىنشا, كەيىنگى ەكى جىل بويى بيزنەس-قاۋىمداستىق كودەكس مازمۇنىنا تىكەلەي ارالاسىپ, كاسىپكەرلەردىڭ مۇددەسىن قورعاۋ جولىندا جۇيەلى جۇمىس اتقاردى.
ء«بىز بۇل كودەكستى جاي عانا باقىلاۋشى ەمەس, قالىپتاستىرۋشى تاراپ رەتىندە قارادىق. وسى قۇجاتتىڭ كاسىپكەرلەر ءۇشىن قولايلى بولۋىن تالاپ ەتىپ, تالاي نورماعا وزگەرىس ەنگىزۋگە قول جەتكىزدىك. جۇمىس توبىنا 300-دەن استام ساراپشى تارتىلىپ, جىل بويى ناقتى ۇسىنىستار ازىرلەندى. بۇل – شىنايى ەڭبەك پەن مامىلە ناتيجەسى», دەيدى ر.باتالوۆ.
كوللاجدى جاساعان – قونىسباي شەجىمباي, «EQ»
ونىڭ سوزىنشە, كودەكستە بىرقاتار ىلگەرىلەتۋشى باستاما بار. ماسەلەن, كوپ تالقىلانعان قوسىلعان قۇن سالىعى (ققس) مولشەرلەمەسى باستاپقىدا ۇسىنىلعان 20% ەمەس, 16% دەڭگەيىندە بەكىتىلگەن. بۇل – بيزنەس ءۇشىن ايتارلىقتاي جەڭىلدىك. سونداي-اق ققس بويىنشا مىندەتتى تىركەۋ شەگى 78 ملن تەڭگەدەن 40 ملن تەڭگەگە دەيىن تومەندەگەنى – شاعىن كاسىپكەرلەرگە ەسەپكە تۇرۋدى جەڭىلدەتىپ, سالىق سالاسىنىڭ شەكارالارىن ناقتىلاۋعا كومەكتەسەدى. ال ءوزىن-ءوزى جۇمىسپەن قامتىعان ازاماتتارعا ارنالعان 4%-دىق ارنايى رەجىم ەنگىزىلىپ, وعان بارلىق الەۋمەتتىك تولەم قوسىلعان. ەڭ باستىسى, جەكە تابىس سالىعىن تولەۋ مىندەتىنەن بوساتىلادى.
«بيزنەس ءۇشىن تاعى ءبىر ماڭىزدى باعىت – كورپوراتيۆتىك تابىس سالىعى (كتس). بۇل جەردە ءبىز الەۋمەتتىك سالاداعى ۇيىمدار ءۇشىن ايتارلىقتاي قولداۋ جاسادىق. جاڭا كودەكستە ولار ءۇشىن كتس كەزەڭ-كەزەڭىمەن ەنگىزىلەدى: كەلەسى جىلى – 5%, 2027 جىلدان باستاپ – 10%. مۇنى ءبىلىم بەرۋ, مەديتسينا جانە الەۋمەتتىك جوبالار سالاسىنداعى كومپانيالارعا دەمەۋ دەسەك بولادى. سونىمەن قاتار زالالداردى كەيىنگى جىلدارعا كوشىرۋ مەرزىمى 10 جىل بولىپ قالدى. يمپورتتىق ققس بويىنشا بۇرىنعىداي ەسەپكە الۋ ءتاسىلى ساقتالىپ وتىر, بۇل دا بيزنەستىڭ وتىمدىلىگىن ساقتاپ قالۋعا كومەكتەسەدى», دەپ ناقتىلادى ر. باتالوۆ.
جاڭا سالىق رەفورماسى يننوۆاتسيالىق سالاعا دا نازار اۋدارعان. ەندى عىلىمي-زەرتتەۋ جانە تاجىريبەلىك-كونسترۋكتورلىق جۇمىستارعا جۇمسالعان شىعىندارعا 200% مولشەرىندە تۇزەتۋ ەنگىزىلمەك. الايدا بۇل وزگەرىستەردىڭ بارلىعى تەك جاعىمدى جاڭالىقتاردان تۇرمايدى. كاسىپكەرلەردى الاڭداتقان بىرنەشە داۋلى ماسەلە دە بار. سونىڭ ءبىرى – مەديتسينالىق قىزمەتتەرگە ققس ەنگىزۋ.
«كتمكك, ءمامس اياسىنان تىس مەديتسينالىق قىزمەتتەر مەن تاۋارلارعا ققس سالۋ – قاعاز جۇزىندە دۇرىس بولعانىمەن, ءىس جۇزىندە ورىندالۋى قيىن. قازىر كوپتەگەن كلينيكا مەن اۋرۋحانادا جەڭىلدەتىلگەن جانە اقىلى قىزمەتتەردى ناقتى ءبولىپ وتىراتىن جەكە ەسەپ جۇيەسى جوق. بۇل جاعداي سالىق قاتەلىكتەرىنە, ارتىق تولەمدەرگە جانە ايىپپۇلدارعا اكەلىپ سوعۋى مۇمكىن. مۇنداي شەشىم شاعىن بيزنەس ءۇشىن وڭايعا سوقپايدى», دەيدى.
باتالوۆتىڭ سوزىنشە, كودەكستى جەتىلدىرۋ توقتامايدى. ىسكە اسىرىلۋ بارىسىندا تۋىنداعان كەمشىلىكتەردى ۇكىمەتپەن بىرلەسە وتىرىپ شەشۋگە بولادى.
«كودەكس – ءومىر سۇرەتىن قۇجات. ءار تارماعى تاجىريبەدە سىنالىپ, قاجەت بولسا, قايتا قارالىپ, ناقتىلانا تۇسۋگە ءتيىس. ءبىز ۇكپ رەتىندە بۇل جۇمىستى جالعاستىرا بەرەمىز. باستىسى – كاسىپكەر مەن مەملەكەت اراسىندا اشىق ديالوگ ورناتۋ. قازىر بىزگە ەموتسيا ەمەس, فاكتى مەن دالەل كەرەك. ال كاسىپكەرلەرگە تۇراقتى ءارى بولجامدى سالىق جۇيەسى قاجەت», دەدى ر.باتالوۆ.