تابيعاتقا تاعىلىق توقتاماي تۇر

جول كارتاسىنىڭ ورىندالۋى سىن كوتەرمەيدى

اتىراۋ وبلىستىق ەكولوگيا دەپار­تامەنتىنىڭ باسشىسى اسقار ءجۇسىپوۆتىڭ ايتۋىنشا, ونەركاسىپ ورىندارىندا وزىق ۇلگىلى تەحنولوگيالار ەنگىزىلىپ جاتىر. باستى ماقسات – اتموسفەرالىق اۋاعا, سۋ رەسۋرستارىنا, قاتتى تۇرمىستىق قال­دىقتاردى باسقارۋ ارقىلى قورشاعان ورتاعا تاستالاتىن زيان­دى زاتتاردى ازايتۋ.

«ەكولوگيا جانە تابيعي رەسۋرس­تار مينيسترلىگى مەن وبلىس اكىمدىگى 2022-2025 جىلدارعا ارنالعان جول كارتاسىن قابىلداعان. جول كارتاسىندا ءوڭىردىڭ نەگىزگى ەكو­لوگيالىق پروبلەمالىق ماسەلەلەرى زەر­دەلەنىپ, ءبىرىنشى كەزەكتە شەشۋىن قاجەت ەتە­تىن جايتتار ايقىندالعان. وبلىستىڭ ەكو­لوگيالىق پروبلەمالارىن كەشەندى شەشۋ جونىندەگى جول كارتاسى 7 بولىمنەن, 45 تار­ماقتان تۇرادى. وسى كەزگە دەيىن 45 ءىس-شا­رانىڭ 9-ى تولىق كولەمدە ورىندالدى. 7 ءىس-شارا ورىندالۋ ساتىسىندا تۇر. ورىن­دالماعان 23 ءىس-شارا, ورىنداۋ مەرزىمى اياق­تالماعان 6 ءىس-شارا بار», دەدى ا.ءجۇسىپوۆ.

ماسەلەن, اتموسفەرانى لاستاۋ­شى زات­تار ەميسسياسىن قىسقارتۋعا باي­لانىس­تى 7, كوگالداندىرۋعا قاتىستى 3, قالدىقتاردى باس­قارۋ سالاسىندا 2 ءىس-شارا ورىن­دالماعان. بۇدان بولەك, سۋ رەسۋرس­تارىن رەتتەۋ بولىمىندە 6, اۆتو­كولىك شىعارىندىلارىن ازايتۋ جونىندەگى 1, جەر رەسۋرستارىن قورعاۋ تاپسىرماسىنا بايلانىستى 3 ءىس-شارا ءالى ورىندالماي وتىر.

«ورىندالۋ مەرزىمى بىلتىر ءوتىپ كەتسە دە ءالى تولىق شەشىمىن تاپپاعان بىرنەشە ءىس-شارا بار. ءبىرىنشىسى – اتىراۋ قالاسىنىڭ وڭ جاق بولىگىندە كارىز-تازارتۋ قوندىرعىلارىن قالپىنا كەلتىرۋ. بۇل جۇمىسقا وبلىستىق قۇرىلىس باسقارماسى جاۋاپتى بولعان. ەكىنشىدەن, اتىراۋ مۇناي وڭدەۋ زاۋىتى «تۋحلايا بالكا» بۋلانۋ الاڭىن قالپىنا كەلتىرۋدى اياقتاۋدى تولىق ورىندامادى. ۇشىنشىدەن, «كۆادرات» بۋلانۋ الاڭى دا ءالى قالپىنا كەلتىرىلمەدى. ونىڭ ورىندالۋىنا اتىراۋ قالالىق اكىمدىگى مەن «پاۆلودار وزەن پورتى» اق جاۋاپتى بولاتىن. تورتىنشىدەن, اتىراۋ قالاسىنداعى بارلىق كارىزدىك سورعى ستانسالارىن قالپىنا كەلتىرۋ اياقتالماي تۇر. بۇل ءىس-شارانىڭ جاۋاپتى ورىنداۋ­شىلارى – وبلىستىق ەنەرگەتيكا جانە تۇرعىن ءۇي-كوممۋنالدىق شارۋاشىلىق باسقارماسى, اتىراۋ قالاسىنىڭ اكىمدىگى, «اتىراۋ وبلىسى سۋ ارناسى» كمك. بەسىنشىدەن, قالا اكىمدىگى قولدانىستاعى قاتتى تۇرمىستىق قالدىقتار پوليگونىن قال­پىنا كەلتىرۋدى تولىق ورىنداعان جوق. ال­تىنشىدان, ماحامبەت, جىلىوي, قۇرمان­عازى اۋدانىنىڭ اكىمدىكتەرى «Sat Trans Servicە», «Sta Profit Company», «كول­جان ويل», «نورت كاسپيان ويل دەۆەلو­پمەنت» كومپانيالارىنىڭ مۇناي ونىم­دەرىمەن لاستانعان جەرلەردى تازارتۋ جونىندەگى جۇمىستارىن ۇيىمداستىرۋدى تولىق ورىندامادى», دەيدى ا.ءجۇسىپوۆ.

بۇگىندە جول كارتاسىنىڭ جاڭا جوباسىن جاساۋ جۇرگىزىلىپ جاتىر. بۇعان بىرنەشە جايت سەبەپ بولعان. اتاپ ايتساق, سۋ رەسۋرستارى كوميتەتى سۋ رەسۋرستارى جانە يرريگاتسيا مينيسترلىگىنە, بالىق شا­رۋاشىلىعى كوميتەتى اۋىل شا­رۋاشىلىعى مينيسترلىگىنە, گەولوگيا كوميتەتى ونەر­كاسىپ جانە قۇرىلىس مينيسترلىگىنە بەرىل­گەن. جول كارتاسىنداعى كەيبىر ءىس-شا­رالار وزەكتى بولماي قالعان. بيىل جول كار­تاسىنىڭ مەرزىمى اياقتالاتىنى ەسكەرىلگەن.

«وبلىستىڭ ەكولوگيالىق ماسەلەلەرىن شەشۋ ماقساتىندا اتىراۋ وبلىستىق ءماس­لي­حاتى «اتىراۋ وبلىسى بويىنشا 2025–2027 جىلدارعا ارنالعان قورشاعان ورتانى قورعاۋ جونىندەگى ءىس-شارالار جوسپارىن» بەكىتتى. ءىس-شارا جوسپارىنا «اتىراۋ وبلىسىنىڭ قورشاعان ورتا جاعدايىن جانە تۇرعىندارىنىڭ دەنساۋلىعىن كەشەندى باعالاۋ, ەكولوگيالىق جاعدايدى باعالاۋ بەلگىسى شەڭبەرىندە زەرتتەۋلەر جۇرگىزۋ, حالىق دەنساۋلىعىنا انتروپوگەندىك فاك­تورلاردىڭ اسە­رىن باعالاۋ» ءىس-شارالارى ەن­گىزىلدى», دەيدى دەپارتامەنت باسشىسى.

قورشاعان ورتانى قانداي كومپانيالار بۇلدىرەدى؟

دەپارتامەنت باسشىسىنىڭ مالىمەتىن­شە, ءبىرىنشى ساناتتاعى 83 كومپانيا بار. ونىڭ 50%-ى مۇناي-گاز ءوندىرۋ سەكتورىندا جۇمىس ىستەيدى. مۇناي وڭدەۋ, گاز-حيميا سەكتورىنداعى كومپانيالاردىڭ ۇلەسى – 5%. كومپانيالاردىڭ 15%-ى پوليگوندار مەن قالدىقتاردى وڭدەۋ, زالالسىزداندىرۋ سالاسىندا تىركەلگەن. 21%-ى ءوندىرىستىڭ باسقا سەكتورلارىنا تيەسىلى. Eكىنشى ساناتتاعى 30 كاسىپورىننىڭ 64 نىسانى تىركەۋگە الىنعان. ءۇشىنشى ساناتتا 113 نىسان بار. وعان 64 كومپانيا يەلىك ەتەدى.

«بىلتىر لاستاۋشى شىعارىن­دىلاردىڭ ناقتى كولەمى 117,8 مىڭ توننانى قۇرادى. بۇل – 2021 جىلعىدان 37,7 مىڭ تونناعا (24%) از. اۋا باسسەينىن لاستايتىن شى­عارىندىلاردىڭ نەگىزگى ۇلەسىن ءبىرىنشى سانات­تاعى ءىرى كومپانيالار (90%) قۇراپ وتىر. ماسەلەن, «تەڭىزشەۆرويل» جشس-ءنىڭ ۇلەسى – 142,957 مىڭ توننا. «نورت كاسپيان وپەرەيتينگ كومپاني ن.ۆ.» كومپانياسىندا 61,506 مىڭ, «اتىراۋ جىلۋ ەلەكتر ورتالىعى» اق-دا 11,480 مىڭ, «اتىراۋ ءموز» جشس-دە 11,480 مىڭ توننا بولدى», دەدى ا.ءجۇسىپوۆ.

جەرگىلىكتى ەكولوگتەر 5 ايدا شارۋاشى­لىق جۇرگىزۋشى سۋبەك­تىلەرگە 16 باقىلاۋ, جوسپاردان تىس 10, زاڭدا كوزدەلگەن تالاپ­تارعا سايكەستىگىنە 1 تەكسەرۋ جۇر­گىزدى. تەك­سەرۋلەر ناتيجەسىندە ەكولوگيالىق زاڭنا­مانى بۇزۋدىڭ 38 فاكتىسى انىقتالدى. قور­شاعان ورتانى قورعاۋ زاڭدىلىعىن بۇز­عاندارعا 8 نۇسقاما بەرىلىپ, 916 858 مىڭ تەڭگەگە 86 اكىمشىلىك ايىپپ ۇلى سالىندى. سوت شەشى­مىمەن شارۋاشىلىق قىز­مەتتى توقتاتا تۇرۋ تۋرالى 2 تالاپ-ارىز قاناعاتتاندىرىلدى.

دەپارتامەنت باسشىسى جۇرت­شىلىق اراسىندا رەزوناس تۋدىرعان بىرنەشە دەرەكتى العا تارتتى. ءبىر قىزىعى, قورشاعان ورتانىڭ تازالىعىنا نۇقسان كەلتىرگەندەر – مۇناي-گاز ونەركاسىبىنىڭ كومپانيالارى.

ايتالىق, قىزىلقوعا اۋدا­نىنداعى تايسويعان كەن ورنىندا بۇرعىلاۋ شلامى تاسىمالداۋ كەزىندە توپىراققا توگىل­گەن. سونىڭ سالدارىنان جەر ءب ۇلىندى. وسى دەرەككە قاتىستى جوسپاردان تىس تەك­سەرۋ جۇرگىزىلىپ, تاپسىرىس بەرۋشى «ەمبى­مۇ­نايگاز» اق-نا 393 200 تەڭگە كولەمىندە ايىپپۇل سالىندى. مەردىگەر «مۇناي سەرۆيس لتد» جشس-نە سالىنعان ايىپپۇل كولەمى – 3 932 مىڭ تەڭگە. سونداي-اق سۋبمەردىگەرلىك قىزمەتتى اتقارعان «ەكو-تەحنيكس» جشس-نە دە 589 800 تەڭگە ايىپپۇل سالىنعان.

ەكىنشى دەرەك تە «ەمبىمۇنايگاز» اق-نىڭ قىزمەتىمەن بايلانىس­تى. كومپا­نيانىڭ «جىلى­ويمۇنايگاز» باسقار­ما­سىنا تيە­سىلى «باتىس پرورۆا» كەن ور­نىنداعى №437 ۇڭعىمادا گاز اتقىلادى. ۇڭعىما جىلىوي اۋدا­نىندا ورنالاسقان. جوسپاردان تىس تەكسەرۋ كەزىندە مۇندا ءتيىستى وندىرىستىك ەكولوگيالىق باقىلاۋ جۇرگىزىلمەگەنى انىقتالدى. سول سەبەپتى, اكىمشىلىك قۇقىق بۇزۋشىلىق تۋرالى كودەكستىڭ 328, 325-باپتارىنا سايكەس اكىمشىلىك ءىس قوزعالىپ, قارالىپ جاتىر. ازىرگە جەردى ءبۇلدىرۋ دەرەگىنە قاتىستى قىس­قارتىلعان تۇردە 1 966 مىڭ تەڭگە كولە­مىندە اكىمشىلىك ايىپپۇل ءوندىرىلدى.

«Karabatan Utility Solutions» جشس مەن مەردىگەرى «IDOS Services» جەكە كاسىپكەرلىگىنە ۆاكۋم اۆتوكولىكتەرىمەن بەلگىسىز سۇيىقتىقتى ارنايى بەلگىلەنبەگەن ورىندارعا توگۋ, جەردى ءبۇلدىرۋ دەرەگى جونىندە جوسپاردان تىس تەكسەرۋ جۇرگىزىلدى. ناتيجەسىندە, «Karabatan Utility Solutions» جشس-نە 1 081 300 تەڭگە كولەمىندە اكىم­شىلىك ايىپپۇل سالىندى. سونىمەن قوسا جەردى ءبۇلدىرۋ دەرەگىنە قاتىستى قىل­مىستىق كودەكستە كوزدەلگەن پروتسەسسۋالدى شەشىم قابىلداۋ ءۇشىن ءتيىستى قۇجاتتار پوليتسيا ورگانىنا جولدانىپتى.

«ANACO» جشس تاراپىنان لاستاۋ­شى شىعارىندىلاردى ەكولوگيالىق رۇق­سات­سىز شىعارۋ دەرەگى انىقتالىپ وتىر. سوعان بايلانىستى كومپانياعا 897 024 322 تەڭ­گەنىڭ ايىپپ ۇلى سالىنعان ەدى. كومپانيا بۇل شەشىممەن كەلىسپەي, سوت ينستانتسيالارى­نا شاعىم ءتۇسىردى. الايدا سوتتاردىڭ قاۋلى­لارىمەن ايىپپۇل سوماسى وزگەرگەن جوق.

«قوجان» اق-نىڭ «مورسكوە» كەن ور­نىنداعى №56 ۇڭعىماسىندا ەكولوگيالىق زاڭنامالار ساقتال­ماي, اپاتتىق جاعداي تۋىن­دادى. بۇعان دا جوسپاردان تىس تەكسەرىس جۇرگىزۋ جونىندە شە­شىم قابىلداندى. نەگە ەكەنى بەلگىسىز, «قوجان» اق اپاتتى ءتيىستى ورگاندارعا ۋاقىتىندا حا­بارلاماعان. وسىعان بايلانىس­تى كومپانيادان 393 200 تەڭگە ايىپپۇل ءوندىرىلدى. سونداي-اق اپاتتىق شىعارىندىلاردى رۇقساتسىز شىعارۋعا قاتىستى قوسىمشا 979 778 تەڭگە ايىپپۇل سالىنعان.

كۇكىرتتەن دە قاۋىپ مول

كاسپي تەڭىزىنىڭ وتاندىق سەكتورىن­داعى «قاشاعان» كەن ورنىنان وندىرىلگەن مۇناي «بولاشاق» قوندىرعىسىندا گاز بەن كۇكىرتتەن تازارتىلادى. قوندىرعى اۋما­عىن­دا كۇكىرت تاۋ سەكىلدى جيناۋ­لى تۇر. «بو­لاشاق» مۇناي-گاز دايىن­داۋ قوندىر­عىسى ماقات اۋدانى اۋماعىن­دا ورنالاسقان. قاراباتان ەلدى مەكەنى تۇسىنداعى قون­دىرعى مەن اتىراۋ قالاسى­نىڭ ارالىعى – شامامەن 35 شاقىرىم. بيىل مامىر ايىن­دا الەۋمەتتىك جەلى مەن تەلەارنالاردا «بولاشاق» قوندىرعىسىنىڭ اۋما­عىندا كۇكىرتتىڭ جيناۋلى تۇرعانى جو­نىندە دەرەك تارادى. ماسەلەنىڭ ءمان-جايىن بىلمەك نيەت­پەن وبلىستىق ەكولوگيا دەپار­تامەنتىنىڭ ءباسپاسوز قىزمەتىنە حابار­لاسقان ەدىك.

«ەكولوگيالىق ينسپەكتسيا 2022 جىلى «North Caspian Operating Company N.V.» (NCOC) كومپانياسىنىڭ جەرۇستى كەشەنىن تەكسەرۋ ناتيجەلەرى بويىنشا بىرنەشە بۇزۋشىلىقتى انىقتادى. بىرىنشىدەن, رۇقسات ەتىلگەن 730 توننا كۇكىرتتىڭ ورنىنا 1,7 ملن توننا كۇكىرت ورنالاستىرىلعان. ەكىنشىدەن, قورشاعان ورتانى قورعاۋ شارالارى ورىندالماعان. ۇشىنشىدەن, ەكولوگيالىق رۇق­ساتسىز سارقىن سۋلاردى اعىزعان. تورتىنشىدەن, مەملەكەتتىك ەكولو­گيالىق ساراپتامانىڭ قورى­تىندىسىندا قامتىلعان تالاپتار ساقتالماعان», دەپ حابارلادى دەپارتا­مەنتتىڭ ءباسپاسوز قىزمەتى.

الايدا NCOC كومپانياسى تەكسەرۋ ناتيجەلەرىمەن كەلىسپەي, استانا قالالىق سوتىنا شاعىم تۇسىرگەن ەكەن. سوت كومپانيانىڭ تالاپ ارىزىن ءىشىنارا قاناعات­تاندىرىپ, ۇيعارىمداعى 10 تار­ماقتىڭ 3-ەۋىن عانا زاڭسىز دەپ تانىعان.

«استانا قالاسىنىڭ اكىمشىلىك ىستەر جونىندەگى سوت القاسى 2024 جىلعى 27 اقپاندا ەكولوگيا دەپارتامەنتىنىڭ شاعىمىن تولىعىمەن قاناعاتتاندىردى. تابيعات قورعاۋ ينسپەكتورلارى ۇيعارىمىنىڭ بارلىق تارماعى زاڭدى دەپ تانىلدى. NCOC اتالعان سوت قاۋلىسىنا قاتىستى كاس­ساتسيالىق شاعىم ءتۇسىردى. قازىر بۇل شا­عى­م جوعارعى سوتتا قارالىپ جاتىر», دەپ ما­لىمدەدى دەپارتامەنتتىڭ ءباسپاسوز قىزمەتى.

اتىراۋ وبلىسى