الاكولدەگى احۋال قالاي؟

وتكەن اپتادا پرەزيدەنتتىڭ ءباسپاسوز قىزمەتى: «مەملەكەت باسشىسى حالىقتان كەلىپ تۇسكەن كوپتەگەن شاعىمعا بايلانىستى الاكول ماڭىنداعى ايگىلى تۋريستىك ايماقتىڭ دەمالۋشىلاردى قارسى الۋعا دايىندىعى تومەن ەكەنىنە ۇكىمەتتىڭ نازارىن اۋداردى. اتاپ ايتقاندا, قاجەتتى تۋريستىك ينفراقۇرىلىم, قىزمەت كورسەتۋ مەن قاۋىپسىزدىك لايىقتى دەڭگەيدە قامتاماسىز ەتىلمەگەن. ۇكىمەتكە قىسقا مەرزىم ىشىندە ەلدەگى بارلىق تۋريستىك باعىتتىڭ جاعدايىن رەتكە كەلتىرىپ, ولقىلىق جىبەرگەن لاۋازىمدى تۇلعالاردى جاۋاپكەرشىلىككەتارتۋدى تاپسىردى», دەگەن ەدى.

راسىندا بۇعان دەيىن جينالىپ قالعان ءبىر تۇيتكىلدىڭ بارى جاسىرىن ەمەس. ءبىرىنشى كەزەكتە, سانيتارلىق تالاپتاردىڭ ساقتالماۋى الاڭداتادى. كول ماڭىنداعى دەمالىس ۇيلەرى جوبالىق-سمەتالىق قۇجاتتاماعا ساي سالىنباعان. كوبى رەتسىز ورنالاسقاندىقتان, كارىز جۇيەسىنە قوسىلماعان. ارامسۋ ءار مەكەمەنىڭ جەكە قازعان شۇڭقىرلارىنا قۇيىلادى. سول شۇڭقىرلار تولعان جاعدايدا, لاس سۋ تىكەلەي قابانباي اۋىلىنىڭ كارىز توگەتىن ورنىنا باعىتتالادى. ال ول ءوز كەزەگىندە بەلگىلەنگەن نورمادان اسىپ تۇسەتىنىن اۋىل تۇرعىندارى بىرنەشە جىلدان بەرى ايتىپ كەلەدى. كەيبىر سەپتيكتەردەن شىققان ارام سۋ تىكەلەي كولگە قۇيىلۋى مۇمكىن دەگەن قاۋىپ بار. ەكىنشىدەن, جاعاجاي بويىندا بيودارەتحانالار جەتكىلىكسىز. دەمالۋشىلار سانىنا شاققاندا سانيتارلىق توراپتاردىڭ سانى سىن كوتەرمەيدى. ۇشىنشىدەن, قوقىس ماسەلەسى دە وزەكتى. كول جاعاسىنان جينالعان قالدىقتار قابانباي اۋىلىنداعى پوليگونعا جەتكىزىلەدى. الايدا ونىڭ ءوزى بەلگىلەنگەن قۋاتىنان اسىپ تۇسكەنى, ءتىپتى بەيبەرەكەت, رۇقساتسىز قوقىس تاستايتىن ورىندار پايدا بولعان.ءتورتىنشى ماڭىزدى جايت – ەلەكتر قۋاتى. قازىر دەمالىس ورىندارى قابانباي اۋىلىنان تارتىلعان جەلىگە تاۋەلدى, بىراق ول اۋىلدىڭ ءوز قاجەتتىلىگىن ارەڭ وتەپ وتىر. تۋريستىك ينفراقۇرىلىمنىڭ دامۋىنا بۇل دا كەدەرگى. سونىمەن قاتار ماماندار ارالدا ۇيا سالاتىن رەليكت قۇستاردىڭ سانى جىلدان-جىلعا ازايىپ بارا جاتقانىن دا ەسكەرتىپ كەلەدى. بۇل ماسەلەلەر بيىل عانا تۋىنداعان جوق. الاكول جاعالاۋى 2018 جىلدان بەرى كۇردەلى جوندەۋ كورمەگەن.

اباي وبلىسىنىڭ جاڭادان تاعايىندالعان اكىمى بيىل ناۋرىز ايىنان بەرى تۋريستىك ايماققا ءۇش مارتە بارىپ, جاعدايمەن تانىسقان. ناتيجەسىندە, جاعالاۋدى رەتكە كەلتىرۋگە, كوكتەمدە اربات الاڭىن جوندەۋگە, جاڭا قوعامدىق كەڭىستىك قۇرۋعا 658 ملن تەڭگە كولەمىندە قاراجات ءبولىندى, كەيىن قوسىمشا 300 ملن تەڭگە قاراستىرىلدى. الاكولدىڭ جاعاسىندا كۇنىنە 15-20 مىڭ ادام دەمالادى. بىلتىر ءبىر ماۋسىمدا شيپالى سۋعا تۇسكەن تۋريست سانى 2 ميلليونعا جۋىقتاعان. بيىل ەلىمىز بەن الىس-جاقىن شەتەلدەن كەلەتىن دەمالۋشىلاردىڭ سانى بىلتىرعى كورسەتكىشتەن دە اسادى دەگەن بولجام بار. ساراپشىلار بولگەن قاراجاتتىڭ الاكول جاعالاۋىنىڭ توزعان ينفراقۇرىلىمىن تۇبەگەيلى جاڭارتۋعا, جوعارىدا اتالعان پروبلەمالاردى تۇگەل شەشۋگە جەتكىلىكسىز دەگەن پىكىردە.

141,6 ملن تەڭگەگە كابانباي اۋىلىندا ءورت ءسوندىرۋ دەپوسىنىڭ قۇرىلىسى, 57,7 ملن تەڭگەگە كول جاعالاۋىندا قۇتقارۋ ستانتسياسى سالىنادى. تاعى 100 ملن تەڭگە تۋريستىك اۋماقتى دامىتۋدىڭ باس جوسپارىن ازىرلەۋگە باعىتتالعان. بيىل جاعاجاي اۋماعىندا 25 كيىم اۋىستىرۋ كابيناسى, 100 قوقىس كونتەينەرى, 2 بيودارەتحانا, 10 سانيتارلىق توراپ ورناتىلىپ (سانى 18-گە جەتەدى), جەتى ءپيرستىڭ ۇشەۋى سالىندى. جارىق ءتۇسىرىلىپ, قۇتقارۋ مۇنارالارى قويىلدى. اربات اۋماعىندا تازالىق جۇمىستارى ءار 30 مينۋت سايىن, ال جاعالاۋدا كۇنىنە ءۇش رەت جۇرگىزىلەدى. اباي وبلىسى اكىمدىگىنىڭ ءباسپاسوز قىزمەتىنىڭ حابارلاۋىنشا, الاكول جاعاسىنان كۇنىنە 10 توننا تۇرمىستىق قاتتى قالدىق شىعادى.

الاكول – ەلىمىزدەگى بىردەن-ءبىر شيپالى كولدىڭ ءبىرى. ونىڭ ەكولوگيالىق جانە تۋريستىك ماڭىزىن ەسكەرە وتىرىپ, بۇل ماسەلەنى تەك وبلىس دەڭگەيىندە ەمەس, ۇكىمەت اياسىندا قاراستىرۋ قاجەت دەگەن وي ءجيى ايتىلادى. كولدىڭ بىرەگەيلىگىن ساقتاۋ – ۇلتتىق دەڭگەيدەگى مىندەت بولۋعا ءتيىس.

وسىعان وراي, مەملەكەت باسشىسىنىڭ ءوزى الاكول احۋالىن نازارعا الىپ, پرەمەر-مينيستر ولجاس بەكتەنوۆكە ماسەلەگە قاتىستى بىرقاتار ەسكەرتۋ بەرىپ, جاعدايدى رەتتەۋدى تاپسىردى. پرەمەر-ءمينيستردىڭ ورىنباسارى ەرمەك كوشەرباەۆ پەن تۋريزم جانە سپورت ءمينيسترى ەربول مىرزابوسىنوۆ بەرىلگەن ەسكەرتۋلەردى جەدەل جويۋ ماقساتىندا الاكول جاعاسىنا جەتتى.

ۇكىمەتتىك دەلەگاتسيا اباي جانە جەتىسۋ وبلىسىنداعى الاكول جاعاسىنداعى كۋرورتتىق وڭىرلەرگە كوشپەلى جيىن وتكىزىپ, تەكسەرىس جۇرگىزدى. جاۋاپتى ماماندار جوعارىدا ءبىز ايتقا ماسەلەلەردىڭ بارىنا كوز جەتكىزىپ, تۋريستەردىڭ شاعىمى ورىندى ەكەنىن پايىمدادى. كەيبىر جاعاجايلاردا سانيتاريالىق-گيگيەنالىق توراپتار, دۋش كابينالارى, قوقىس جاشىكتەرى, ارنايى بەلگىلەر مەن قورشاۋلار جوق; سۋ كولىكتەرىنە باقىلاۋ جەتكىلىكسىز; قۇتقارۋ مۇنارالارى مەن اقپاراتتىق قۇرالدار تاپشى. قاۋىپسىزدىككە قويىلاتىن نەگىزگى تالاپتار ساقتالماي وتىر.

ەرمەك كوشەرباەۆ پەن ەربول مىرزابوسىنوۆ اباي وبلىسىنا جاساعان جۇمىس ساپارىندا الاكول ينفراقۇرىلىمىن جاڭارتىپ, ماسەلەنى شەشۋ ءۇشىن جاڭا جوبا جونىندە تالقىلاۋ جاسادى. باستى نازاردىدەمالۋشىلاردىڭ قاۋىپسىزدىگىنە اۋدارىپ وتىر. قازىر بۇل اۋماقتا ءورت ءسوندىرۋ ورنى مەن قۇتقارۋ بەكەتىنىڭ قۇرىلىسى باستالىپ كەتكەن. سونىمەن قاتار ەلەكتر ەنەرگياسى تاپشىلىعىن شەشۋ ءۇشىن جاڭا «الاكول» قوسالقى ستانساسى مەن جوعارى كەرنەۋلى جەلىلەر قۇرىلىسىنا جوبالار دايىندالدى. قۇرىلىس جۇمىستارى 2026 جىلدىڭ قازان ايىندا اياقتالادى.

«حالىققا ەڭ قاجەتى – قاراپايىم, ىڭعايلىجاعداي جاساۋ. مىسالى, قوقىس جاشىكتەرى, كيىم اۋىستىراتىن ورىن, اجەتحانالار. قاۋىپسىزدىك جاعىنان – باقىلاۋ مۇنارالارى. بۇل ماسەلەلەر بويىنشا اكىمدىكتەرگە ناقتى تاپسىرمالار بەرىلدى. ولار بۇل كەمشىلىكتەردى قىسقا مەرزىم ىشىندە تۇزەۋگە ءتيىس. بۇگىندە ءبىز حالىققا قاراپايىم ءارى قاۋىپسىز دەمالىس جاعدايىن جاساۋىمىز كەرەك»,دەيدى تۋريزم جانە سپورت ءمينيسترى.

مينيستر بىرقاتار كۋرورتتى وڭىردە قىزمەت كورسەتۋ دەڭگەيى زامان تالاپتارىنا ساي كەلمەيتىنىن, «تۋريستىك قىزمەت تۋرالى» زاڭعا مىندەتتى ستاندارتتار ەنگىزۋ, وكىلەتتىكتەردى كەڭەيتۋ جانە ينفراقۇرىلىمدى دامىتۋعا باعىتتالعان تۇزەتۋلەر ازىرلەپ جاتقانىن جەتكىزدى.

«تۋريزم – ەكونوميكانىڭ ماڭىزدى قوزعاۋشى كۇشتەرىنىڭ ءبىرى. سوندىقتان وسى سالادا ناقتى, جۇيەلى قادامدار قاجەت. جاڭا وزگەرىستەر وتاندىق جانە شەتەلدىك تۋريستەر ءۇشىن قولايلى جاعداي جاساۋعا مۇمكىندىك بەرەدى», دەدى ە.مىرزابوسىنوۆ.

ساپار بارىسىندا تابيعي فاكتورلار دا نازاردان تىس قالمادى. ماسەلەن بالقاش كولىندە سۋ دەڭگەيى تۇراقتى بولعانىمەن, الاكولدە ءجيى قۇبىلىپ تۇرادى. بۇل جاعالاۋ سىزىعىنىڭ اۋىتقۋىنا جانە ينفراقۇرىلىمداردىڭ ورىن الماستىرۋعا ءماجبۇر ەتەدى. ەرمەك كوشەرباەۆ جاڭا نىسانداردى سالۋ كەزىندە تابيعي فاكتورلاردى ەسەپكە الىپ, عىلىمي جانە ينجەنەرلىك ەسەپتەۋ قاجەت ەكەنىن ايتتى.

ۇكىمەتتىك دەلاگاتسيا تەكسەرىستەن سوڭ جەرگىلىكتى اتقارۋشى ورگاندارعا جاعاجاي اۋماعىنداعى سانيتاريالىق جابدىقتاۋدى كۇشەيتۋ, قاۋىپسىز شومىلۋ ايماقتارىن ناقتى بەلگىلەپ, ارنايى بەلگىلەر جەلىسىن ۇزارتۋ, كيىم اۋىستىراتىن ورىندار, دۋش كابينالارى جانە باسقا دا اباتتاندىرۋ ەلەمەنتتەرىن ورناتۋ مۇمكىندىگىن قاراستىرۋعا قاتىستى بىرنەشە تاپسىرما بەردى. الاكول جاعاسىنداعى كەمشىلىكتەردى جويۋعا ناقتى مەرزىم بەلگىلەندى. ال مينيسترلىك تاپسىرمالاردىڭ ورىندالۋىن قايتا تەكسەرەدى. تۋريستىك دەمالىستىڭ ساپاسى مەن قاۋىپسىزدىگى ۇكىمەت پەن مينيسترلىكتىڭ ۇدايى باقىلاۋىندا بولماق.

اباي وبلىسى