كولىك تاڭداۋدىڭ قىرى مەن سىرى

ماشاقات

ەندىگى ساۋال بىرەۋ: سۇر يمپورت پا, رەسمي ديلەر مە؟ سىرت­تاي قاراساڭىز, قىتايدان كولىك الدىرۋ – وتە ءتيىمدى ۇسى­نىس. جۇرت BYD, Haval, Geely سياقتى برەندتەردى ارزان باعا­مەن الىپ جاتادى. كوز قىزىعادى. بىراق مۇندا باسقا دا ماسەلەلەر بار. تە­مىر تۇلپاردىڭ زاۋىت­تان شىق­قانىنان باستاپ, ەلى­مىزدەگى تىركەۋگە دەيىنگى جولى ۇزاق. تاۋەكەلى دە ءبىرشاما. وسى ۇدە­رىستى بۇگە-شىگەسىنە دەيىن بىلەتىن «Cars Market» ارنا­سىنىڭ جۇرگىزۋشىسى, اۆتو ساراپشى نيكولاي تاتارەنكو پايدالى اقپارات ايتتى.

– ادامداردا قاتە تۇسىنىك بار. قىتايدا اۆتوسالوننان جاڭا كولىكتى الىپ, بىردەن قا­زاق­ستانعا ايداپ كەلۋگە بولادى دەپ ويلايدى. شىن مانىندە, ولاي ەمەس. جاڭا كولىك الدىمەن ەكسپورت كومپانياسىنىڭ اتىنا تىركەلىپ, قاعاز جۇزىندە «ەكىن­شى نارىقتاعى» كولىككە اي­­­نالادى. سوندا عانا سىرتقا شى­­عارۋعا رۇقسات بەرىلەدى. ال بۇل – العاشقى «بيۋروكراتيالىق اي­نالما جولدىڭ» باسى», – دەيدى ول.

ساراپشىنىڭ ايتۋىنشا, قىتايدا كولىكتى «وزدىگىنەن ءجۇرۋ» تاسىلىمەن جەتكىزۋ – ەڭ كەڭ تارالعان ءادىس. جۇرگىزۋشى كولىكتى ايداپ اكەلىپ, ارنايى بروكەرلەر مەن دەكلارانتتار شەكارادا كۇتىپ تۇرادى. بىراق بۇل جەردە دە اباي بولۋ كەرەك. «بروكەرىڭىز كىم؟ قاي جەردە تىركەل­گەن؟ قۇجاتىن كورسەتە مە؟» وسى سۇراق­تاردان باستاۋ كەرەك. كولىك «قورعاس» شەكارا بەكەتى­نەن وتكەننەن كەيىن بىردەن زەرتحاناعا ءتۇسۋى ءتيىس. اڭعار­ماي قالعاندار كولىكتى ۋاقىت­شا ساقتاۋ قويماسىنا جىبەرەدى. ول كەزدە, كەشىرىڭىز, ابدەن شارشايسىز. ويت­كەنى كولىك زەرتحاناعا بارمايىنشا, قاۋىپ­سىزدىك سەرتيفيكاتى بەرىلمەيدى. ول جوق بولسا, كەدەن دە جوق», – دەپ ءتۇسىندىردى نيكو­لاي.

ساراپشىنىڭ سوزىنشە, كەدەن باعاسى دا ءوز الدىنا شىتىرمان. مىسالى, كولىكتى 30 مىڭ دوللارعا ساتىپ الساڭىز, كەدەن ونى 50 مىڭ دوللار دەپ باعالاپ, سوعان سايكەس ققس ەسەپتەپ جىبەرۋى مۇمكىن.

«كەدەننىڭ 6 ءتۇرلى باعالاۋ ءادىسى بار. تەك بىرەۋى عانا ناقتى ساتىپ الۋ شوتىنا سۇيەنەدى. قالعانى – «بازا بو­يىنشا», «انالوگ بويىنشا», «ساراپتاما نەگىزىندە» دەگەن سىلتاۋلار. كەدەن قىزمەتكەرلەرىنىڭ قولىندا وسىنداي ۇلكەن قۇرال بار. سول ءۇشىن كولىكتىڭ ءوز باعاسىنا سەنۋدىڭ ءوزى قازىر ناعىز تاۋەكەل. سوڭعى ساتى – ەلەكتروندى تەحپاسپورت الۋ. بۇل قۇجاتسىز تىركەۋ جۇرمەيدى. ال ونى الۋ تاعى ءبىر «لوتەرەيا». كەيدە ءبىر اپتادا كەلەدى, كەيدە ەكى اي كۇتەسىز. نەلىكتەن ەكەنىن ەشكىم تۇسىندىرمەيدى. بۇل جەردە دە «اينالمالى ەسىكتەر كوپ», دەيدى مامان.

اۆتوايلا

قازاقستانعا قىتايدان اكەلىنەتىن كولىكتەردىڭ اراسىندا ەرەكشە ءبىر سانات قالىپتاسىپ ۇلگەردى. بۇرىن پاي­دالانىلعان كولىك, بىراق ءتىپتى ءالى ءجۇرىپ تە ۇلگەرمەگەن. ياعني قۇجات جۇ­زىندە «قولدانىستا بولعان», ال ءىس جۇزىن­دە زاۋىتتان ەندى شىققان جاڭا تەمىر تۇلپار. بۇل پارادوكس قىتاي اۆتونا­رىعىنداعى جۇيەلىك ايلا-شارعىمەن تىكەلەي بايلانىس­تى ەكەن. قىتايلىق «CarNewsChina» باسى­لىمىنىڭ مالىمەتىنشە, كەيىنگى جىلدارى قحر-دا 0-50 كم ارالىعىندا جول جۇر­­گەن كولىكتەر «ەكىنشى نارىقتاعى» تەحنيكا رەتىندە ساتىلىمعا جاپپاي ءتۇسىپ جاتىر. وسى اۆتوايلانىڭ ايناسىن وتاندىق اۆتو­سا­راپشى ەدۋارد ەدوكوۆ ايشىقتاپ بەردى.

«كەيبىر كولىكتەر قىتايدا جاي عانا قاعاز جۇزىندە تىركەلىپ, ديلەر اتىنا وتەدى دە, بىردەن شەتەلگە جونەلتىلەدى. «جاڭا كو­لىك, بىراق جۇرىلگەن» دەپ كورسەتىلەدى. مەن ءوزىم BYD ەلەكتروموبيلىن قىتايدان سا­تىپ الدىم. ول تولىقتاي زاۋىتتا جاسا­لىپ, مەن تاڭداعان وپتسيالارمەن جيناق­تال­­دى. بىراق قۇجاتتا 4 شاقىرىم ءجۇرىپ قوي­­عان كولىك دەپ تىركەلدى», دەيدى ساراپشى.

سوندا اۆتوزاۋىتتار نەگە مۇنداي ادىسكە بارادى؟ ايتۋىنشا, مۇنىڭ ءبارى جاساندى تۇردە ساتۋ كورسەتكىشىن ارتتىرىپ, مەملەكەتتىك سۋبسيديا الۋعا باعىتتالعان سحەما. قىتايدىڭ ساۋدا مينيسترلىگىنىڭ تەكسەرۋىنشە, اۆتوزاۋىتتار ءوز ديلەرلەرىنە كولىكتى ساتىلعان دەپ تىركەۋدى تالاپ ەتەدى. وسىدان كەيىن ولار بۇل كولىكتەردى ارنايى ونلاين الاڭداردا (DoCar, Xianyu) «ەكىنشى نارىق» تەحنيكاسى رەتىندە تومەن باعادا ۇسىنادى. مىسالى, 2023 جىلى شىققان Zeekr, BYD, Lixiang كولىكتەرى Kolesa.kz سايتىندا 100-150 كم عانا جۇرگەن كۇيى تۇر. باعاسى جاڭا كولىكتەرگە قاراعاندا 20-30%-عا ارزان.

كورەيا كولىگى قانشا تۇرادى؟

ەندى كورەيادان كولىك الدىرتۋدىڭ استارىنا ۇڭىلەيىك. اۆتويمپورتپەن اينالىساتىن مامانداردىڭ ايتۋىنشا, ەڭ الدىمەن تاپسىرىس بەرۋشى كورەياداعى قولجەتىمدى ماركا مەن مودەلدى تاڭداۋى كەرەك. ارينە, Hyundai Santa Fe, Palisade, Kia Sorento سىندى SUV-تار مەن نەمىس برەندتەرى – BMW, Mercedes-Benz, Audi سياقتى پرەميۋم-كلاسستار وتە تانىمال. تاڭداۋ جاسالعان سوڭ, اۆتو جاسىرىن زاقىمدارى بار-جوعى, ساقتاندىرۋ تاريحى مەن تەحنيكالىق قۇجاتتارى بو­يىنشا مۇقيات تەكسەرىلەدى. كەلەسى قادام – زاڭدى كەلىسىمشارت. تاپسىرىس بەرۋشى كورەياداعى ەكسپورتتاۋشى كومپانيامەن تىكەلەي شارتقا وتىرادى. تولەم دوللارمەن جاسالادى, اقشا بانكتىك جولمەن جىبەرىلەدى. ورتا ەسەپپەن بۇل ۇدەرىس ءبىر اپتاعا جۋىق ۋاقىت الادى.

ساتىپ الىنعان كولىك كورەيادان كون­تەي­نەرمەن جونەلتىلەدى. الدىمەن تەڭىز­بەن قىتاي پورتىنا جەتكىزىلىپ, ودان ءارى تە­مىر­جول ارقىلى بىزگە كەلەدى. بارلىق كولىككە GPS-ترەكەر ورناتىلادى. قازاق­ستانعا كەلگەن سوڭ كولىك تولىق كەدەندىك راسىمدەۋدەن ءوتىپ, ۋتيل الىم مەن باس­تاپ­قى تىركەۋ تولەنەدى. ودان كەيىن عانا ءنومىر الۋعا مۇمكىندىك بولادى. بۇل – كولىككە قۇمارتقانداردىڭ ءبارىنىڭ بىلەتىن جۇيەسى.

ال شىعىن شە؟ «DI AUTO» مەن «West Motors» كومپانيالارىنىڭ مالىمەتىنشە, ءبىر كولىكتىڭ جەتكىزىلۋ قىزمەتى ورتا ەسەپپەن 400 مىڭ تەڭگە تۇرادى. ال تاسىمالدىڭ ءوزى 2,5 مىڭ دوللاردىڭ (1,3 ملن تەڭگە) شاما­سىندا. كولىك كولە­مىنە, ماركاسىنا, مار­شرۋتتىڭ كۇردەلىلىگىنە قاراي باعا دا وزگەرەدى.

«ۋتيل الىم دا وڭاي شارۋا ەمەس. موتور كولەمىنە قاراي مولشەرلەمە ءوسىپ وتىرادى. ماسەلەن, كولەمى 3 ليتر­گە دەيىن بولسا 983 مىڭ تەڭگە, 2 ليتر­گە دەيىنگى كولىكتەرگە 688 مىڭ تەڭگە شاماسىندا شىعىن كەتەدى. ەڭ ءتيىمدىسى – 1 ليتر­گە دەيىنگى شاعىن موتورلى ماشينالار, ولارعا الىم 295 مىڭ تەڭگە كولەمىندە. سونىمەن قاتار باستاپقى تىركەۋگە شىققان جىلىنا بايلانىستى قوسىمشا سالىق الىنادى: ەگەر كولىك 3 جىلدان اسقان بولسا – 500 اەك, ياعني 1,97 ملن تەڭگە تولەۋ كەرەك. وسىنىڭ ءبارىن ەسكەرگەندە, كورەيادان اكەلىنگەن كولىكتىڭ سوڭعى قۇنى باستاپقى باعادان 20-40%-عا دەيىن ارتىپ كەتۋى مۇمكىن», دەيدى كومپانيا ساراپشىلارى.

بايقاعانىمىزداي, كوپتەگەن تۇتىنۋ­شى شەتەلدەوتاندىق ديلەرلەر پىكىرىن ارزان كولىك ىزدەپ, اقىر سوڭىندا وتاندىق ديلەردەن ارتىعىن تاپپاي قالادى. جوعارىدا سۇر يمپورتتىڭ كوپشىلىك ۇڭىلە بەرمەيتىن تۇسىنا نازار سالىپ كوردىك. ال ەندى «رەسمي ديلەرلەر نە ۇسىنىپ جاتىر؟» دەگەن سۇراق تۋادى. سونى باعامداۋ ماقساتىندا استاناداعى «Allur» كومپانياسىنىڭ اۆتو ورتالىعىنا باردىق. كومپانيا ۇسىنعان 4%-دىق باعدارلاما بۇگىندە بارلىق برەندتەرگە قاتىستى. ونىڭ ىشىندە Chevrolet, Kia, JAC, Jetour, Skoda جانە Hongqi ماركالارى بار.

– بىزدەگى جەڭىلدەتىلگەن نەسيەلەۋ باعدارلاماسى – تەك پايىزدىق مولشەر­لەمە ەمەس. مۇندا ءار كليەنتتىڭ جەكە مۇم­كىندىگى ەسەپكە الىنادى. قازىر, اسىرەسە 50/50 سحەماسى كەڭ تارالعان. كليەنت جارتى اقشا­­سىن تولەپ, قالعانىن جىل سوڭىنا دەيىن ەش ارتىق تولەمسىز جابا الادى, – دەيدى دامۋ ءبولىمىنىڭ جەتەكشىسى ىرىستى اسەنوۆا.

جىلدىق 4% ەلدەگى ينفلياتسيا اياسىندا ءتيىمدى كورىنگەنىمەن, باستاپقى جارنانىڭ 50% بولۋى بارىنە بىردەي ىڭعايلى ەمەس. دەگەنمەن ورتا تاپ وكىلدەرى مەن وتباسىلى ازاماتتار ءۇشىن بۇل باعدارلاما نارىقتاعى بىرەگەي ۇسىنىس سانالادى. «Allur» دەرەكتەرىنە سۇيەنسەك, 2024 جىلى Chevrolet Cobalt پەن Kia Sportage ۇزدىك ۇشتىكتەن تۇسپەگەن. جەڭىل كولىك العىسى كەلگەندەرگە Cobalt ۇنەمدى ءارى سەرۆيستىك شىعىنى از كولىك رەتىندە تانىلسا, كروسسوۆەر ىزدەگەندەر Sportage-ءدى تاڭدايدى.

– حالىق بۇرىنعىداي اتاقتى ماركاعا ەمەس, سەنىمدىلىك پەن قولجەتىمدى باعاعا قاراي­دى. سول سەبەپتى, Jetour ماركاسىنا سۇرانىس كەيىنگى ايلاردا كۇرت ارت­تى. ماسەلەن, ساۋىردە بۇل برەندتىڭ كولىك­تە­رىن 1 368 ادام ساتىپ الدى. ال Kia مەن Chevrolet بۇرىننان بەرى سەرۆيس جاعى­نان دا, قوسالقى بولشەكتەرمەن قامتۋ جاعى­نان دا باسەكەلەستەرىنەن وزىق تۇر, – دەيدى ىرىستى.

Trade-in ءتيىمدى مە؟

Trade-in باعدارلاماسى ازىرگە الماتى مەن استانادا عانا ىسكە قوسىلعان. جۇيە – كونە كولىگىڭدى باعالاپ, سونىڭ ۇستىنەن جاڭاسىنا ايىرباستاۋعا مۇمكىندىك بەرەدى. بىراق كليەنتتەردىڭ بەلسەندىلىگى ءالى ورتاشا دەڭگەيدە.

– Trade-in جۇيەسى نەگىزىنەن قالا تۇرعىندارىنا ىڭعايلى. اۋىل-ايماقتان كەلىپ تاپسىرۋ قيىنداۋ. دەگەنمەن بولا­شاعى بار فورمات. كليەنتتەردىڭ قىزىعۋ­شى­لىعى جىلدان-جىلعا ارتىپ كەلەدى. Trade-in – قازاق تۇتىنۋشىسى ەندى عانا ۇيرە­نىسىپ جاتقان جۇيە. پسيحو­لوگيالىق تۇر­عى­دان ءوز كولىگىڭدى باعالاتىپ, ونىڭ «شىنايى» قۇنىن قابىلداۋ دا وڭاي ەمەس. بىراق نارىققا كوز جۇگىرتسەك, ەكى كولىك يەلەنىپ وتىرعاندار سانى ارتقان, دەمەك, Trade-in-گە دە سۇرانىس ارتۋى – ۋاقىتتىڭ ەنشىسىندە, – دەپ ۇعىندىردى كومپانيا وكىلى.

ايتپاقشى, «Allur» كولىكتەردى شەتەلدەن اكەلمەيدى. قوستانايداعى زاۋىتتا وندىرەدى. مۇنىڭ ارتىقشىلىقتارى دا كوپ. بىرىنشىدەن, تاسىمال مەن لوگيستيكا شىعىنى از. ەكىنشىدەن, CKD جانە DKD فورماتىندا قۇراستىرىلاتىن كولىكتەر تولىق تسيكلدان وتەدى – دانەكەرلەۋدەن باس­تاپ بوياۋ مەن تەست-درايۆقا دەيىن.

– قازىر زاۋىت تولىق قۋاتىمەن جۇمىس ىستەپ جاتىر. 356 مىڭ شارشى مەتر اۋماقتاعى وندىرىستە جىلىنا مىڭداعان كولىك قۇراستىرىلادى. ەندىگى ماقسات – لوكاليزاتسيانى تەرەڭدەتۋ. ياعني شەتەلدەن بولشەك اكەلمەي, قازاقستاندا جاساپ شىعارۋ. 2026 جىلعا دەيىن قوستانايدا اۆتوكومپونەنت شىعاراتىن ەكى ورتالىق ىسكە قوسىلادى. قوسىمشا قويمالار سالىنىپ, 120 000 داناعا دەيىن كومپونەنت وندىرىل­مەك. زاۋىتتا ءار كولىك 59 بەكەتتەن وتەدى. ءار بولشەك جەكە-جەكە تەكسەرىلەدى. سوڭىن­دا سۋ كامەراسى, تەجەۋ جۇيەسى مەن ەلەكتروندىق جابدىقتار سىناقتان وتەدى, – دەدى ى.اسەنوۆا.