«ەرتەگى ۋاتپاي ما بالانى دا,ءسوز سيقىر عوي – جازباي ما جارانى دا...اقىن دا ءبىر بالا عوي ايعا ۇمتىلعان,ەركىمەن ءوزى-اق وتقا بارادى دا...»اتاقتى ماعجان جۇماباەۆ وسى شۋماقتارىندا بالانى اقىنعا, اقىندى بالاعا تەڭەيدى.
دۇنيەنىڭ سىرىن جان-جۇرەگىمەن تۇيسىنگەن ماعجان اقىن قازاق تاريحىنداعى ۇلى پەداگوگتەردىڭ ءبىرى ەكەنىن ەسكەرسەك, بۇل جولداردىڭ بايىبىنا بارارعا كەرەك ەمەس پە؟ اۆتوردىڭ مۇنىسىنا وسى كۇنگە دەيىن نازار سالعاندار بولعان شىعار, الايدا قايىرا ءمان بەرىپ, قايتا-قايتا قاراپ, ءتيىستى ارەكەتتەردى مەزگىلىندە قولعا الۋدا ەمەس پە ماسەلە؟
ءيا, بالانىڭ جانى سيقىرعا قۇمار. الدەنەمەن الدارقاتساڭ ءماز بولادى جانە سوعان يمانداي سەنەدى. الگى سيقىر دۇنيەگە نەمەسە ەرتەگىگە اربالىپ, سونى قايتالاعىسى كەلەدى. ء«سوز سيقىر عوي, جازباي ما جارانى دا». مۋلتفيلمدەردە وزىنەن-ءوزى بولىپ جاتقان نەشە ءتۇرلى كەرەمەتتى كورگەن سايىن جانى جاي تاۋىپ, كوڭىلى كوتەرىلىپ قالادى. رۋحتانادى. رۋحتانعان سوڭ سەنىم بەكيدى. ال سەنىم – ۇلكەن كۇش. جۇرەكتىڭ حيكمەتىنە جالعايتىن التىن وزەك سەنىم دەگەن. كوڭىل نۇرى مەن گ ۇلى بولسا, سەنىم وسى ەكەۋىنىڭ تىڭايتقىشى ەمەس پە؟ وتقا دا, سۋعا دا تۇسكىسى كەلىپ تۇراتىن باتىلدىق پەن باتىرلىق تا, يمان مەن ىزگىلىك تە بالانىڭ جۇرەگىنە وسىلايشا تۇنباي ما ەكەن؟ «ەرتەگى ۋاتپاي ما بالانى دا» دەپ تەگىن ايتىپ تۇر ما اقىن؟ ەرتەگى-جىر, اڭىز-اڭگىمە, ءسال ەسەيە باستاعاندا الگىلەردىڭ تەاترداعى جاندى بەينەسى ارقىلى تۇزىلمەي مە ەكەن كوكەيگە. ءتىپتى ءبىر امەريكالىق وقىمىستىنىڭ «بالاڭ ۆۋندەركيند بولسىن دەسەڭ, ەرتەگىمەن تاربيەلە» دەپ ادامنىڭ دالەلدەپ جازعانىن وقىعانىم بار.
ەندىگى بالاعا ەرتەگى تىڭداتۋ مۇمكىن ەمەس دەگەنگە كەلىسۋ قيىن-اق. بەسىك جىرىمەن الديلەپ, ەرتەگىنى ەجەلەمەي, مانەرىنە كەلتىرىپ جەتكىزەتىن ادام قالمادى دەسە سەنۋگە بولادى. وتكەندە ءبىر اقساقال جاسىنا كەلگەن ديۋانا «نەمەرەلەرىمە ەرتەگى وقىعىم-اق كەلەدى, الايدا ۋاقىت جوق, جۇمىستان قول تيمەيدى» دەپ اقتالدى. «كەلىسە المايمىن, جىگىتتىك كەزدە ۋاقىتىڭىزدى وتكىزىپ الىپ, سونىڭ جىر-دۋمانىنا ەندى تۇسكەنگە ۇقسايسىز» دەگىڭ كەلەدى, بىراق جاسى جەتپىسكە كەلگەن جىگىت-جەلەڭنىڭ بەتىنە ايتپايسىز عوي ول ءسوزدى.
«ەرتەگى ۋاتپاي ما بالانى دا». وكىنىشتىسى, ەندىگى ۋاقىتتا بالاسىن بەسىك جىرىمەن الديلەيتىن انا, ەلىكتىرىپ ەرتەگى, جىر-داستان وقىپ بەرەتىن اتا مەن اجە نەكەن-ساياق تۋماق. دەمەك بارلىق ۇلتتىق قۇندىلىقتارىمىز بەن مۇرالارىمىزدى بوياۋىن ساقتاپ, زاماناۋي جاندى بەينەلەر ارقىلى سمارتفوندار مەن گادجەتتەرگە كوشىرمەي, كوشكە ىلەسە المايمىز. ول تەك قازاق انيماتورلارىنىڭ عانا ەمەس, تۇتاس مينيسترلىكتەردىڭ جۇيەلى جۇمىسىن تالاپ ەتەدى. قانشاما قاجىر-قايرات پەن كۇش. جالعىز-اق مىسال, ءبىزدىڭ ەڭ كونە مۇرالارىمىزدىڭ بىرىنە جاتاتىن «قوزى كورپەش – بايان سۇلۋ» تۋرالى ءالى كۇنگە ءبىر ءساتتى ءمۋلتفيلمدى كەزدەستىرمەدىك. مۇنداي جىرلار – جاس ۇرپاقتىڭ بۇكىل سانا-سەزىمىنە قوزعاۋ سالاتىن قۋاتتى قۇرال. تەك قانا بالا قيالىنا اسپەتتەپ بەرە الساق, بولاشاقتاعى سەنىمى مەن ءدىلىن لاس ادەتتەردەن ارشيتىن ۇلتتىق يممۋنيتەت – باي ادەبيەتىمىزدە تۇنىپ تۇرعان جوق پا؟ قازىر اۋدارىلىپ بەرىلىپ جاتقان «موانا» دا سونداي ءبىر ەلدىڭ اڭىزى بولسا كەرەك.
ونسىز جاس ۇرپاقتىڭ سانا-سەزىمىن «ماشا مەن ايۋ» نەمەسە «ناستيا», سول سياقتى باسقا دا بوگدە قۇندىلىقتار قالىپتاستىرادى. ولاردىڭ بالا پسيحولوگياسىنا اسەرىن ولشەپ-ءپىشىپ جاتقان ەشكىم جوق. مىسالى, وسىدان بەس-التى جىل بۇرىن بالالارىم قوياردا-قويماي كورەتىن «توم مەن دجەرري» كوپسەريالى ءمۋلتفيلمىنىڭ بالا ساناسىنا كەرى اسەرى تۋرالى كەيىن وقىپ-ءبىلدىم. راسىندا دا, ءمان بەرىپ قاراپ وتىرسام, قىرىپ-جويۋدى, زياندى ارەكەتتەردى مولىنان ناسيحاتتايتىن تۇستارى وتە كوپ ەكەن.
جاس ۇرپاقتى مۇنداي كونتەنتكە تاۋەلدى ەتكەننەن گورى بالالار تەاترىنا اپارىپ, قيالىنا قوزعاۋ سالعان مىڭ ەسە قايىرلى شىعار. كىشكەنتايلار ءۇشىن بالالار سپەكتاكلىنە بارۋ اسا ماڭىزدى ەكەنىن پسيحولوگتەر دە قۇپتايدى ەكەن. وندا اكتەرلەر ەرتەگىلەردى شىنايى ءارى اسەرلى ەتىپ جەتكىزەدى عوي. سوسىن قىرىپ-جويۋ جوق. بالانىڭ ىزگىلىككە قۇشتارلىعى ارتا باستايدى. ونىڭ ۇستىنە ەرتەگىلەردە ۇنەمى جەڭىسكە جاقسىلىق جەتەدى. سوعان جەتۋ جولىندا كەيىپكەر بار قيىندىقتاردى ەڭسەرىپ شىعادى. وزبىرلىقتارمەن كۇرەس جولى دا كورسەتىلەدى كەرەك بولسا.
وسىنىڭ ءبارى كىسى قولىنان كەلەتىن نارسەلەر سياقتى, ارينە.