وبامانىڭ ويى ورىندالدى ما؟

مەملەكەتتىك قىزمەتتىڭ بارلىق ورتا جانە جوعارى بۋىندارىنداعى ور­گانداردىڭ وزىندىك قالىپتاسقان ءداستۇرى, ءادىسى مەن ايلاسى, جاسالعان جولدارى, ءتىپتى مادەنيەتى مەن ءتارتىبى بولادى. وندايلارمەن ەشقاشان تانىس­پاي, قولدانىپ كورمەي, تەك ءومىردىڭ قايناعان قازانىنىڭ قاق ورتاسى – ۇلكەن بيزنەس­تە بارىنشا بەلسەندى بولىپ جۇرگەن جاننىڭ بىردەن ەڭ جوعارى ورىنعا بارۋى – امەريكا تۇگىل شاعىن مەملەكەتتەردىڭ وزىندە بۇرىن-سوڭدى بولىپ كورمەگەن وقيعا. وسى ۋاقىتقا دەيىن د.ترامپتىڭ كورگەندەرى تەك بيزنەستىڭ تاۋەكەلدەرى مەن جەڭىستەرى, شىعىستارى مەن كىرىستەرى عانا.

راس, توڭكەرىس جولىمەن ۇكىمەت باسىنا كەلگەن بولشەۆيكتەردىڭ باسشىلارى دا ەشقاشان باسقارۋ ورگاندارىن كورمەگەن ادامدار ەدى, بىراق ولار كاسىبي ساياساتكەرلەر بولدى, ءومىرىنىڭ بارلىق ماقساتى بۇرىنعى بيلىكتى وزگەرتىپ, جاڭاشا باسقارۋعا, سونى ادىستەردى جاساۋعا ارنالدى.

د.ترامپتىڭ قايدا سوعارىن, قان­داي باعىتتى قالارىن تاپ باسىپ بىلە الماعان ساياسي ساراپشىلاردىڭ ءدۇدا­مال ويلارى كوپ. ارينە, اقش-تا ءبارى قالىپتاسقان, ساياسي ءومىر كۇرە جولدىڭ قالىبىنان شىعا المايدى, پرەزيدەنت باسقا جولعا بۇرا تارتپاق بولسا, ونى كونگرەسس بۇلتارتپايدى دەۋشىلەر كوپ. بىراق پرەزيدەنتكە دە كوپ نارسە بايلانىستى, كوپ ماسەلەنى ول جەكە-دارا شەشە الادى.

اقش بيلىگىنىڭ تاريحىندا ايدى اس­پانعا ءبىر-اق شىعارىپ, قارا ناسىلدىلەر ارا­سىنان تۇڭعىش پرەزيدەنت بولىپ سايلانعان باراك وباما بولسا, ءوزىنىڭ قوشتاسۋ سوزدەرىن 11 قاڭتاردا چيكاگو قالاسىندا جاريالاپ, ەلدىڭ الدىنداعى ەسەبىن بەردى. «وسىدان سەگىز جىل بۇرىن مەن امەريكا ۇلى دەپرەسسيا­نى ەڭسەرىپ, اۆتويندۋستريامىزدى قايتا قۇرادى, تاريحىمىزداعى جۇمىس ورىندارىن اشۋدىڭ ەڭ ۇزاق مەرزىمىن جاسايدى… كۋبا حالقىمەن تاريحتىڭ جاڭا بەتىن اشامىز, يراننىڭ يادرولىق باعدارلاماسىن ءبىر وق شىعارماي جوق قىلامىز, 11 قىركۇيەك شابۋىلىنىڭ دەم بەرۋشىسىن جويامىز… نەكەدە تەڭدىككە قول جەتكىزەمىز جانە مەديتسي­نالىق قامسىزداندىرۋعا تاعى دا 20 ملن ادامنىڭ قولىن جەتكىزەمىز… – دەسەم, مەنى قيالي ادام دەگەن بولار ەدىڭىزدەر», دەي كەلىپ, ب.وباما ءوزىنىڭ پرەزيدەنتتىك مەرزىمىندە وسىلارعا قول جەتكىزىلگەنىن اتاپ ءوتتى.

رەيتەر اگەنتتىگىنىڭ ايتۋىنا قارا­عاندا, «وبامانىڭ جىلدارىندا» امە­­ريكا جۇمىسسىزدىق دەڭگەيىن 9,9 پايىز­­دان 4,7 پايىزعا ءتۇسىردى, 2010 جىل­­دان باستاپ 15,8 ملن جاڭا جۇمىس ورىن­­دارىن اشقان. 2008 جىلى ءىجو ءوسىمى – 29 پايىزبەن كەرى سالدودا بولسا, 2015 جىلى 2,6 پايىزدىق وسىمگە جەت­كەن. جان باسىنا شاققانداعى ءىجو كولە­مى 2009 جىلعى 48,5 مىڭنان  2016 جىل­دىڭ اياعىندا 57,2 مىڭ دوللارعا وسكەن.

باراك وباما بۇۇ-نىڭ تابيعاتتىڭ وزگەرۋى بويىنشا پاريجدە 2015 جىلى جاسالعان كەلىسىمنىڭ قاجەتتىگىن جوعارى باعالادى. سايلاۋالدى ناۋقانىندا بۇل ءىستى جاڭادان سايلانعان پرەزيدەنت د.ترامپ سىن تەزىنە الىپ, جاھاندىق جىلىنۋدان بولاتىن قاۋىپتىڭ زاردابىنا ءشۇبا كەلتىرگەن ەدى. سوندىقتان دا ول قالدىقتاردى ازايتۋ تۋرالى مىندەتتەمە الۋدى قولدامايتىنىن بىلدىرگەن.

ءوزىنىڭ قوشتاسۋ سوزىندە باراك وبا­ما يسلام اتىنان سويلەيتىن فاناتيكتەرمەن قاتار, «نارىقتىڭ ەركىندىگىن, اشىق دەموكراتيا مەن ازاماتتىق قوعامدى ءوزىنىڭ بيلىگىنە قاۋىپ دەپ سانايتىن» اۆتوكراتتار دا الەمدىك تارتىپكە قاتەر توندىرەتىنىن اتاپ ءوتتى. الايدا, ناقتى قانداي ەلدەر ەكەنىن اتامادى. سونىمەن بىرگە, ول دەموكراتيالىق قۇندىلىقتاردىڭ السىرەۋى سوعىس قاۋپىن تۋدىراتىنىن دا ايتتى. امەريكاعا توندىرەتىن قاۋىپتىڭ قاتارىندا ول ەلدىڭ بارلىق بايلىعىن تۇرعىنداردىڭ 1-اق

پايى­زى عانا قامتىپ, قالعان 99 پايىزى ەكونوميكانىڭ جاقسى ناتيجەسىن كورە الماعاندىعى ەكەنىن اتاپ ءوتتى. بۇل – ك.ماركستىڭ بايلىقتى ميلليوندار ءوندىرىپ, ناتيجەسىن ونداعان ادامدار عانا كورۋ ارقىلى ەڭبەك پەن كاپيتالدىڭ اراسىنداعى ماڭگىلىك قايشىلىقتى تۋدىرادى دەگەن تەورياسىن قوستاۋ سياقتى كورىندى.

پرەزيدەنت امەريكاعا قاۋىپ توندى­رەتىن ەكىنشى قاتەر – ناسىلدىك كەمسىتۋ­شىلىك ەكەنىن اتادى.

ءسويتىپ, ءبىر پرەزيدەنت كەتىپ, ەكىنشىسى كەلىپ جاتىر. حالىق­ارالىق ساحناداعى وقيعالاردىڭ ءوربۋى كوپ جاعدايدا الەمدەگى الىپ ەلدىڭ ۇستاناتىن ساياساتىنا تاۋەلدى…

جاقسىباي سامرات,

«ەگەمەن قازاقستان»