ماجىلىستە بيۋدجەتتىڭ بىلتىرعى ورىندالۋى تالقىلاندى

حابارلانعانداي, 2024 جىلى قازاقستان ەكونوميكاسى مۇناي ەمەس سەكتوردى دامىتۋ ەسەبىنەن 4,8%-عا وسكەن. بۇل كورسەتكىش ماقۇلدانعان بولجامنان 0,5 پايىزدىق تارماققا تومەن بولعان. ەكونوميكالىق ءوسۋدىڭ نەگىزگى درايۆەرلەرى – بازالىق سالالارداعى ءوندىرىستىڭ ۇلعايۋى: ونەركاسىپ – 2,8%-عا, اۋىل شارۋاشىلىعى – 13,7%-عا, قۇرىلىس – 13,1%-عا, ساۋدا – 9,1%-عا ارتقان.

ينفلياتسيا دەڭگەيى جىل سوڭىندا 8,6%-دى قۇراپ, ماقساتتى ءدالىزدىڭ (6-8%) جوعارعى شەگىنەن 0,6 پايىزدىق تارماققا اسقان. نەگىزگى كاپيتالعا ينۆەستيتسيالار كولەمى 7,5%-عا ۇلعايعان. بۇل كورسەتكىش تەمىرجول ينفراقۇرىلىمى, ونەركاسىپتىك كاسىپورىندار مەن الەۋمەتتىك نىساندار قۇرىلىسى, جابدىقتار ساتىپ الۋ ەسەبىنەن قامتاماسىز ەتىلگەن. بارلىعى 2,7 ترلن تەڭگەگە 248 ينۆەستيتسيالىق جوبا ىسكە اسىرىلعان.

سونىمەن قاتار ەلدىڭ حالىقارالىق رەزەرۆتەرى 2025 جىلعى 1 قاڭتارعا 104,7 ملرد اقش دوللارىنا جەتىپ, 9,1%-عا وسكەن. ونىڭ ىشىندە ۇلتتىق بانكتىڭ التىن-ۆاليۋتا اكتيۆتەرى – 45,8 ملرد دوللار, ۇلتتىق قوردىڭ شەتەل ۆاليۋتاسىنداعى اكتيۆتەرى – 58,8 ملرد دوللار. ورتاشا ايلىق جالاقى ناقتى مانىندە 1,8%-عا ءوسىپ, 435 مىڭ تەڭگەنى قۇراعان. ال, جۇمىسسىزدىق دەڭگەيى IV توقساندا 4,6% بولعان.

رەسپۋبليكالىق بيۋدجەت كىرىستەرى مەن شىعىستارى

2024 جىلى رەسپۋبليكالىق بيۋدجەتكە 19,9 ترلن تەڭگە كولەمىندە كىرىس ءتۇسىپ, بۇل جىلدىق جوسپاردىڭ 97,5%-ىن قۇراعان. ونىڭ ىشىندە سالىق تۇسىمدەرى 12,3 ترلن تەڭگە (97,1%), سالىقتىق ەمەس تۇسىمدەر – 1,2 ترلن تەڭگە (83,2%), نەگىزگى كاپيتالدى ساتۋدان تۇسكەن كىرىستەر – 6,2 ملرد تەڭگە (100,7%), ترانسفەرتتەر – 6,1 ترلن تەڭگە (100,6%).

سونىمەن قاتار 2024 جىلدىڭ سوڭىندا رەسپۋبليكالىق بيۋدجەت كىرىستەرىنىڭ ءوسۋ قارقىنى 103,1%-دى قۇراعان. دەگەنمەن, ترانسفەرتتەردى ەسەپتەمەگەندە, كىرىستەر 13,5 ترلن تەڭگە بولعان, بۇل جوسپاردىڭ 95,7%-ىنا سايكەس كەلەدى. وتكەن جىلمەن سالىستىرعاندا كىرىستەر 1 ترلن تەڭگەگە ازايىپ, 7%-عا تومەندەگەن.

2025 جىلعى 1 قاڭتارعا رەسپۋبليكالىق بيۋدجەتكە بەرەسى 282,3 ملرد تەڭگەنى قۇراعان. بۇل 2024 جىلدىڭ باسىنداعى كورسەتكىشتەن 62,2 ملرد تەڭگەگە از. بيۋدجەتتىك كرەديتتەردى وتەۋ جوسپارى 254,3 ملرد تەڭگە بولعانىمەن, ناقتى وتەۋ 321,1 ملرد تەڭگە نەمەسە 126,2%-دى قۇرادى.

بيۋدجەت شىعىستارى 24,1 ترلن تەڭگە كولەمىندە كوزدەلىپ, ناقتى ورىندالۋى 23,6 ترلن تەڭگە نەمەسە جوسپاردىڭ 97,8%-ى بولدى. اتقارىلماعان سوما – 526 ملرد تەڭگە. ونىڭ ىشىندە ۇكىمەت رەزەرۆىنەن بولىنبەگەن قاراجات – 9,5 ملرد تەڭگە, ۇنەمدەلگەن سوما – 2,7 ملرد تەڭگە, يگەرىلمەگەن قارجى – 92 ملرد تەڭگە.

بيۋدجەت تاپشىلىعى ءجىو-گە شاققاندا 2,7%-دى قۇراپ, 3,6 ترلن تەڭگە كولەمىندە قالىپتاستى. بۇل تاپشىلىقتىڭ 98,4%-ى قارىز الۋ ەسەبىنەن جابىلدى. 2025 جىلدىڭ باسىندا بيۋدجەت قاراجاتىنىڭ قالدىقتارى – 1,1 ملرد تەڭگەنى قۇراعانى حابارلاندى.

اۋديت ناتيجەلەرى مەن بۇزۋشىلىقتار

2024 جىلى ىشكى مەملەكەتتىك اۋديت كوميتەتى 360 اۋديتورلىق ءىس-شارا وتكىزگەن. قارجىلىق بۇزۋشىلىقتاردىڭ جالپى سوماسى – 81 ملرد تەڭگە. بۇل بۇزۋشىلىقتاردىڭ باسىم بولىگى رەسپۋبليكالىق باعىنىستاعى كۆازيمەملەكەتتىك سەكتور سۋبەكتىلەرىنە تيەسىلى (46 ملرد تەڭگە نەمەسە 56,8%).

عىلىم جانە جوعارى ءبىلىم مينيسترلىگى – 12,6 ملرد تەڭگە (54,5%), ىشكى ىستەر مينيسترلىگى – 6,0 ملرد تەڭگە (26,1%), ەكولوگيا جانە تابيعي رەسۋرستار مينيسترلىگى – 2,3 ملرد تەڭگە (9,9%) كولەمىندە بۇزۋشىلىققا جول بەرگەن.

جوعارى اۋديتورلىق پالاتا 11 ترلن تەڭگەنى قامتيتىن 27 تەكسەرۋ جۇرگىزىپ, 154 ملرد تەڭگە سوماعا بۇزۋشىلىق, 708 ملرد تەڭگەگە ءتيىمسىز جوسپارلاۋ مەن پايدالانۋدى انىقتاعان.سونداي-اق 10 مىڭنان استام راسىمدىك بۇزۋشىلىق تىركەلگەن.

135 ملرد تەڭگە قالپىنا كەلتىرىلىپ, 175 جەكە جانە زاڭدى تۇلعا اكىمشىلىك جاۋاپكەرشىلىككە, 198 لاۋازىمدى تۇلعا تارتىپتىك جاۋاپكەرشىلىككە تارتىلعان. 1 674 ماتەريال اكىمشىلىك ءىس قوزعاۋ ءۇشىن, 16 ماتەريال قۇقىق قورعاۋ ورگاندارىنا جىبەرىلگەن.

پارلامەنت ءماجىلىسىنىڭ كوميتەتتەرى ۇكىمەتكە 2023 جىلعى ەسەپتەر بويىنشا 17 ءتۇيىندى ۇسىنىس بەرگەن بولاتىن. ونىڭ 2-ءى ورىندالعان, 7-ءى ءىشىنارا ورىندالعان نەمەسە ىسكە اسىرۋ ساتىسىندا, ال 8-ءى مۇلدە ورىندالماعان.

ورىندالماعان ۇسىنىستار:

بجزق, امسق, ماسق ينۆەستيتسيالىق ستراتەگيالارىن قايتا قاراۋ; دەنساۋلىق ساقتاۋ سالاسىنا داعدارىسقا قارسى قارجىلىق ساۋىقتىرۋ جوسپارىن قابىلداۋ; مەملەكەتتىك بورىشتىڭ ءوسۋ قارقىنىن تومەندەتۋ; قارىزدار ەسەبىنەن ىسكە اسىرىلاتىن جوبالاردا قۇرىلىس مەرزىمدەرىنىڭ بۇزىلۋىنا جول بەرمەۋ; مەملەكەتتىك ساتىپ الۋدىڭ بىرىڭعاي جۇيەسىن قۇرۋ; ماكروينديكاتورلار دەرەكتەرىن دايىنداۋ مەرزىمدەرىن قايتا قاراۋ; كولەڭكەلى ەكونوميكامەن كۇرەسۋ جانە سالىق تۇسىمدەرىن ارتتىرۋ ارقىلى ۇلتتىق قورعا تاۋەلدىلىكتى ازايتۋ; بيۋدجەتتىڭ ءوز كىرىستەرىنە نەگىزدەلۋىن كۇشەيتىپ, بورىشقا قىزمەت كورسەتۋ شەكتى مولشەرلەرىن بەلگىلەۋ.

ۇكىمەتتىڭ جانە جوعارى اۋديتورلىق پالاتانىڭ 2024 جىلعى رەسپۋبليكالىق بيۋدجەتتىڭ اتقارىلۋى تۋرالى ەسەپتەرىن قاراۋ ناتيجەلەرى بويىنشا ءماجىلىستىڭ بارلىق كوميتەتتەرى وڭ قورىتىندىلارىن بەرگەن. سونىمەن قاتار, بىرقاتار كوميتەتتەر بيۋدجەتتىك پروتسەستى ودان ءارى جەتىلدىرۋ بويىنشا ۇسىنىستار ەنگىزگەن.

حالىقارالىق ىستەر, قورعانىس جانە قاۋىپسىزدىك كوميتەتى: 

2024-2028 جىلدارعا ارنالعان شەكارالىق قاۋىپسىزدىك جوسپارىن ورىنداۋ; قورعانىس شىعىستارىن سەكۆەسترلەمەۋ; كۇشتىك قۇرىلىمداردا ەڭبەكاقى جۇيەسىن قايتا قاراۋ; ايداۋىلداناتىن ادامداردىڭ تەمىرجول تاسىمالىن سۋبسيديالاۋعا جەكە باعدارلاما قۇرۋ.

الەۋمەتتىك-مادەني دامۋ كوميتەتى:

جىل سوڭىندا ەسەپشوتتاردا قالاتىن قاراجاتقا ليميتتەر بەلگىلەۋ; بيۋدجەتتەن تىس قارجىلاندىرۋدى باقىلاۋ; الەۋمەتتىك شىعىستاردى جوسپارلاۋ ساپاسىن ارتتىرۋ; تسيفرلىق اشىقتىق پانەلىن قۇرۋ; سپورت شىعىستارىنىڭ تيىمدىلىگىن ارتتىرۋ; ءتۋريزمدى وڭىرلىك تەڭگەرىمدى دامىتۋ; بيۋدجەتتىك ءتارتىپ پەن دەربەس جاۋاپكەرشىلىكتى كۇشەيتۋ. 

قارجى جانە بيۋدجەت كوميتەتى:

ماكروەكونوميكالىق كورسەتكىشتەرگە ناقتى ساراپتاما جۇرگىزۋ; ەكونوميكالىق ءوسۋ ساپاسىن تالداۋ; 3,3 ترلن تەڭگە كولەمىندەگى وبليگاتسيالىق رەسۋرستاردىڭ قايتارۋ گرافيگىن ۇسىنۋ; ققس قايتارۋلارىن كەشەندى تەكسەرۋ; قۇجاتتاماسىز ينۆەستيتسيالىق جوبالاردى ەنگىزۋدى بولدىرماۋ; ۇلتتىق قورعا تۇسىمدەردىڭ تولىقتىعىن قامتاماسىز ەتۋ; پارلامەنت كەلىسىمىنسىز بيۋدجەتتىك جوبالاردى الىپ تاستاۋدى بولدىرماۋ.

وسى ايتىلعانداردى ەسكەرە وتىرىپ, قارجى جانە بيۋدجەت كوميتەتى ۇكىمەت پەن جوعارى اۋديتورلىق پالاتانىڭ 2024 جىلعى رەسپۋبليكالىق بيۋدجەتتىڭ اتقارىلۋى تۋرالى ەسەپتەرىن قازاقستان رەسپۋبليكاسى پارلامەنتى ءماجىلىسىنىڭ جالپى وتىرىسىنا تالقىلاۋعا ەنگىزۋگە بولادى دەپ سانايدى.