سەنىمدى سەرىكتەس, جاۋاپتى ينۆەستور

قارجىلىق, وندىرىستىك كورسەتكىش تۇراقتى

استانادا وتكەن ءباسپاسوز بريفينگىندە «سامۇرىق-قازىنا» ۇلتتىق ءال-اۋقات قورى 2024 جىلدىڭ ارالىق قورىتىندىلارىن جاريا ەتتى. قور باسشىسى نۇرلان جاقىپوۆتىڭ ايتۋىنشا, «سامۇرىق-قازىنانىڭ» نەگىزگى قارجىلىق ءارى وندىرىستىك كورسەتكىشتەرى تۇراقتى. 2021–2024 جىلدار ارالىعىندا تابىس ورتا ەسەپپەن 12%-عا, EBITDA كورسەتكىشى 7%-عا, ال تازا پايداسى 13%-عا ارتقان.

– 2021 جىلدان بەرى اكتيۆتەردىڭ ورتاشا جىلدىق ءوسىمى 11%-دى قۇراپ, 2024 جىلدىڭ سوڭىندا 41 ترلن تەڭگەگە جەتتى. بۇل ناتيجەلەر ستراتەگيالىق باسقارۋدىڭ تيىمدىلىگىن, قاتاڭ قارجىلىق ءتارتىپتى ءارى ينۆەستيتسيالىق جوبالاردىڭ ءبىرىزدى جۇزەگە اسىرىلىپ جاتقانىن كورسەتەدى. الەمدىك نارىقتاعى تۇراقسىزدىق پەن مۇناي باعاسىنىڭ تومەندەۋى جاعدايىندا مۇنداي كورسەتكىشتەر – ستراتەگيالىق باسقارۋ تيىمدىلىگىنىڭ دالەلى. 2024 جىلدىڭ قورىتىندىسى بويىنشا قور توبىنىڭ تازا پايداسى 2,4 ترلن تەڭگەگە جەتىپ, 2023 جىلعى كورسەتكىشتەن 39%-عا جوعارى بولدى. سونىمەن قاتار اكتيۆتەردىڭ ورتاشا جىلدىق ءوسىمى 11%-دى قۇراپ, جالپى اكتيۆتەر كولەمى 41 ترلن تەڭگەگە دەيىن ءوستى, – دەيدى ن.جاقىپوۆ.

مەملەكەتكە باعىتتالعان تولەمدەر كولەمى دە ارتىپ وتىر. «سامۇرىق-قازىنا» مەملەكەت قازىناسىنا تىكەلەي سالىق تۇرىندە جىل سايىن شامامەن 2 ترلن تەڭگە اۋدارادى. بۇدان بولەك, قوسىمشا 1,355 ترلن تەڭگە كولەمىندە قاراجات بەرگەن. ونىڭ 737 ملرد تەڭگەسى ديۆيدەند رەتىندە رەسپۋبليكالىق بيۋدجەتكە, 568 ملرد تەڭگەسى الەۋمەتتىك جوبالاردى قارجىلاندىرۋعا, 50 ملرد تەڭگەسى «قازاقستان حالقىنا» قوعامدىق قورىنا تۇسكەن. وسىلايشا, 2024 جىلى قوردىڭ جالپى تولەمدەرى رەسپۋبليكالىق بيۋدجەت كىرىسىنىڭ 17%-ىن قۇرادى. بۇل كورسەتكىش پورتفەلدىك كومپانيالاردان تۇسكەن ديۆيدەندتەردەن 6 ەسە ارتىق.

سىنعا سىندارلى كوزبەن قارايدى

قوردىڭ ساتىپ الۋ جۇيەسىنە قاتىستى ءجيى ايتىلاتىن سىندارعا دا جاۋاپ بەرىلدى. نۇرلان جاقىپوۆتىڭ ايتۋىنشا, ء«بىر كوزدەن ساتىپ الۋلار» (بكس) دەگەن تۇسىنىك ءجيى بۇرمالانىپ كەلەدى.

– 2024 جىلى جالپى ساتىپ الۋلار كولەمى 3,6 ترلن تەڭگە بولعان. دەسە دە ونىڭ ىشىندە حولدينگ ىشىندەگى ساتىپ الۋلار 56% بولعان. توتەنشە جاعدايلار مەن تابيعي مونوپوليالاردان الىناتىن ونىمدەر 32%-دى قۇراعان. سوندا شىنايى بكس كولەمى – نەبارى 255 ملرد تەڭگە. ول جالپى ساتىپ الۋلار كولەمىنىڭ 7%-ىن عانا قۇرايدى. مىسالى, مۇناي-گاز سالاسىندا بارلاۋ, تاسىمالداۋ, ساقتاۋ سىندى وپەراتسيالار قوردىڭ ءوز ىشىندەگى كومپانيالار ارقىلى جۇرگىزىلەدى, بۇل – قاۋىپسىزدىك پەن تەحنولوگيالىق ۇيلەسىمدىلىك ءۇشىن ماڭىزدى. ال قور جۇزەگە اسىرىپ جاتقان ينۆەستيتسيالىق جوبالار ەل ەكونوميكاسىنىڭ ءتۇرلى سالاسىن قامتيدى, – دەيدى ول.

بايقاپ قاراساق, 2023 جىلدان بەرى جالپى قۇنى 2,2 ترلن تەڭگە بولاتىن 25 ءىرى جوبا ىسكە قوسىلىپتى. ولاردىڭ قاتارىندا اتىراۋ مەن ماڭعىستاۋ وبلىستارىنداعى سۋ تاپشىلىعىن شەشۋگە باعىتتالعان استراحان-ماڭعىشلاق سۋ قۇبىرى مەن كەندىرلىدەگى سۋ تۇششىتۋ زاۋىتى بار ەكەن. Caspi Bitum زاۋىتىنىڭ قۋاتىن 1,5 ەسە ارتتىرۋ, گازبەن قامتۋ جۇيەسىن كەڭەيتۋ ءارى «بەينەۋ-جاڭاوزەن» گاز قۇبىرىنىڭ ەكىنشى جەلىسىن سالۋ دا بار. بۇدان بولەك, الماتىداعى جەو-2 مەن جەو-3 ستانسالارىن گازعا كوشىرۋگە قاجەتتى ينفراقۇرىلىم ىسكە قوسىلدى. ەلدىڭ ترانزيتتىك الەۋەتىن ارتتىرۋ ماقساتىندا اقتاۋ پورتىندا كونتەينەرلىك حاب, الماتىدا لوگيستيكالىق كەشەن, ال قىتايدىڭ سيان قالاسىندا كولىك-لوگيستيكالىق تەرمينال پايدالانۋعا بەرىلدى. ەنەرگەتيكا سەكتورىندا دا ءىرى جوبالار جۇزەگە استى. «بوگاتىر» كومىر رازرەزىندە جىلىنا 40 ملن تونناعا دەيىن كومىر وندىرۋگە مۇمكىندىك بەرەتىن جاڭا تەحنولوگيا ەنگىزىلدى, ال ەكىباستۇز 1-ماەس ستانساسىنىڭ 1-بلوگى قالپىنا كەلتىرىلىپ, ستانسا تولىق قۋاتپەن جۇمىس ىستەي باس­تادى.

قوردىڭ ىشكى جالپى ونىمدەگى ۇلەسى – 7,5%

قوردىڭ  ىشكى جالپى ونىمدەگى ۇلەسىنە قاتىستى دا ناقتى تۇسىنىكتەمە بەرىلدى. نۇرلان جاقىپوۆتىڭ ايتۋىنشا, قور ەكونوميكادا «ۇستەمدىك» ەتەدى دەگەن قاتە تۇسىنىك قالىپتاسقان. ونى ول جوققا شىعاردى.

– ىشكى جالپى ونىمگە تابىسىمىزدىڭ بارلىعى قوسىلمايدى, تەك ەكونوميكاعا ناقتى ءوزىمىز قوساتىن ۇلەس, ياعني, قوسىلعان قۇن عانا ەسەپتەلەدى. 2024 جىلى قوردىڭ جيىنتىق تابىسى 16,4 ترلن تەڭگە بولدى. بىراق بۇل سومادان ءبىز جەتكىزۋشىلەرگە تاۋارلار, جۇمىستار مەن قىزمەتتەر ءۇشىن اقى تولەيمىز, دەمەك ولاردىڭ سوماسى جالپى ونىمگە كىرمەيدى. ناقتى ەسەپتەۋلەرگە سۇيەنسەك, بىلتىر «سامۇرىق-قازىنا» جاساعان تازا قوسىلعان قۇن 10 ترلن تەڭگە. بۇل ەلدىڭ ىشكى جالپى ءونىمىنىڭ 7,5%-ىنا تەڭ. سالىستىرۋ ءۇشىن, شاعىن جانە ورتا بيزنەستىڭ ۇلەسىنە قاراپ كورەيىك. ول – 38%. الايدا قوردىڭ مەملەكەتكە جاسايتىن تولەمدەرى بيۋدجەت كىرىسىنىڭ 17%-ىن الادى. دەمەك ەكونوميكاداعى ماڭىزىن كورسەتكەنىمەن, نارىقتى مونوپوليالاپ العانىن بىلدىرمەيدى. كەرىسىنشە, ءىرى ينفراقۇرىلىمدىق جوبالار ارقىلى قور شاعىن جانە ورتا بيزنەستىڭ دامۋىنا سەرپىن بەرىپ وتىر, – دەيدى قور باسشىسى.

وتاندىق تاۋار وندىرۋشىلەرمەن جۇمىس تا بەلسەندى جۇرگىزىلىپ كەلەدى. 2024 جىلى قور توبىنىڭ كومپانيالارى 1,1 ترلن تەڭگەدەن استام سوماعا وتاندىق وندىرۋشىلەرمەن كەلىسىمشارت جاساستى. بۇل 2022 جىلمەن سالىستىرعاندا 7 ەسە كوپ. ال بيىل كورسەتكىشتى تاعى 25%-عا ارتتىرۋ جوسپارلانعان. قولدانىستاعى ساتىپ الۋ ەرەجەلەرى وتاندىق وندىرۋشىلەرگە ءسوزسىز باسىمدىق بەرۋدى قامتاماسىز ەتەدى. مەملەكەتتىك جانە رەتتەلەتىن ساتىپ الۋلارعا قاتىستى 16-دان استام بىرەگەي شارا ەنگىزىلگەن.

جەكەشەلەندىرۋ باعىتىندا دا ماڭىزدى ناتيجە بار. كەيىنگى ەكى جىلدا KEGOC كومپانياسىنىڭ SPO-سى مەن Air Astana كومپانياسىنىڭ IPO-سى ءساتتى ءوتتى. بۇدان بولەك, Qazaq Air جانە Tele2 برەندىن ۇسىناتىن «موبايل تەلەكوم-سەرۆيس» كومپانياسى ستراتەگيالىق ينۆەستورلارعا ساتىلدى. شارالار تەك مەملەكەت ۇلەسىن ازايتىپ قويماي, نارىقتاعى باسەكەلەستىكتى ارتتىرۋعا ءارى كورپوراتيۆتىك باسقارۋدىڭ اشىقتىعىن كۇشەيتۋگە جول اشتى.

700 مىڭ وتانداسىمىزعا كومەك كورسەتتى

قوردىڭ الەۋمەتتىك جاۋاپكەرشىلىك باعىتىنداعى جۇمىسى دا كۇشەيە ءتۇستى. بىلتىر جالپى سوماسى 36,6 ملرد تەڭگەگە 41 الەۋمەتتىك جوبا جۇزەگە اسىرىلعان. ونىڭ ىشىندە 22 ملرد تەڭگە سۋ تاسقىنىنان زارداپ شەككەن وڭىرلەردەگى اپات سالدارىن جويۋعا باعىتتالدى. ەلدىڭ ءار ايماعىندا 45 وڭالتۋ ورتالىعى, 14 سپورت كەشەنى, مەكتەپتەردە 15 ينكليۋزيا كابينەتى اشىلدى. سونداي-اق جۇمىسشى ماماندىقتارى جىلىنا وراي «Samruk Umiti» جانە «تالىمگەر» جوبالارى ىسكە قوسىلعان. اتاپ ايتقاندا, جوبا 2025 جىلى وقۋىن اياقتايتىن 100 جەتىم بالا مەن بالالار ءۇيىنىڭ تۇلەكتەرىن جۇمىسپەن قامتۋعا باعىتتالعان. ال «Samruk Umiti» كاسىبي باعدارلاۋ باعدارلاماسى پاۆلودار مەن شىعىس قازاقستان وبلىستارىنداعى بالالار ۇيىنەن 8–9 سىنىپتارداعى 100 وقۋشىنى قامتيدى.

جالپى العاندا, «سامۇرىق-قازىنا» قورى كەيىنگى جىلدارى اشىقتىقتى ارتتىرۋ, حالىققا ەسەپ بەرۋ جانە ەكونوميكانىڭ ناقتى سەكتورىنا سەرپىن بەرۋ باعىتىندا جۇيەلى ءارى ناتيجەلى جۇمىس جۇرگىزىپ كەلەدى. قوردىڭ قارجىلىق جانە وندىرىستىك كورسەتكىشتەرى تۇراقتى ءوسىپ, مەملەكەت تابىسىنا ۇلەس قوسىپ وتىر. سونىمەن قاتار ينفراقۇرىلىمدىق جوبالار ارقىلى وڭىرلىك تەڭگەرىمدى قامتاماسىز ەتۋ جانە الەۋمەتتىك قولداۋ باعدارلامالارىن كەڭەيتۋ ارقىلى ەلدىڭ ءال-اۋقاتىنا ناقتى ۇلەس قوسۋدى جالعاستىرىپ كەلەدى.

وسى ورايدا ءبىز دە كوكەيدەگى سۇرا­عىمىزدى قويدىق. عىلىمي زەرتتەۋ جانە تاجىريبەلىك-كونسترۋكتورلىق جۇمىس­تاردى دامىتۋعا قانشا قارا­جات بولىنەتىنىن ءارى قاراجات قالاي ۇلەس­تىرىلەتىنىن بىلگىمىز كەلدى. «سامۇرىق-قازىنا» قورىنىڭ دامۋ جانە جەكەشە­لەندىرۋ جونىندەگى باس­قارۋشى ديرەكتورى سالتانات ءساتجان بىلاي جاۋاپ بەردى:

«2020 جىلدىڭ سوڭىندا عىلىمي ازىرلەمەلەردى ناقتى وندىرىسكە ەنگىزۋ ماقساتىندا ارنايى جۇيە قۇرىلعان. اتاپ ايتقاندا, جەر قويناۋىن پايدالانۋشىلار «قازاتومونەركاسىپ», «QazaqGaz», «قازمۇنايگاز», «تاۋ-كەن سامۇرىق» جانە باسقا دا پورتفەلدىك كومپانيالار وزدەرىنىڭ وندىرىستىك شىعىندارىنىڭ 1%-ىن «سامعاۋ» مەكەمەسىنە اۋدارىپ وتىرۋعا ءتيىس. بۇل قاراجات عىلىمي جوبالاردى قار­جىلاندىرۋعا باعىتتالادى. قا­زىر «سامعاۋ» قورىندا 9,2 ملرد تەڭگە كو­­لە­مىندەگى قاراجات ەسەبىنەن 31 جوبا ماقۇلداندى. جوبالار قالاي ماقۇل­­دانادى دەگەنگە كەلسەك, شەشىمدى «سامۇرىق-قازىنا» قورى جانىنداعى عىلىمي-تەحنيكالىق كەڭەس قابىلدايدى. كەڭەس قۇرامىنا ەنەرگەتيكا مي­نيسترلىگى, عىلىم جانە جوعارى ءبىلىم مينيسترلىگى, سالالىق ساراپشىلار مەن باسقا دا قۇزىرلى ورگان وكىلدەرى كىرەدى. وسى­لاي­شا, عىلىمي جوبالار مۇقيات سارالانىپ, ناقتى سالالىق قاجەتتىلىككە سايكەس ىرىكتەلىپ, جۇيەلى تۇردە جۇزەگە اسىرىلادى», – دەدى ول.

ينكليۋزيا مەن ينۆەستيتسيا – باستى باعىت

«سامۇرىق-قازىنا» قورىنىڭ كومپانيالارى توبىندا بۇگىندە 250 مىڭنان استام ادام جۇمىس ىستەيدى. ولاردىڭ 190 مىڭعا جۋىعى ءوندىرىس سالاسىندا ەڭبەك ەتەدى. كورپوراتيۆتىك باسقارۋ, الەۋمەتتىك-ەڭبەك قاتىناستارى جانە ەڭبەكتى قورعاۋ جونىندەگى باسقارۋشى ديرەكتورى عيبرات اۋعانوۆتىڭ ايتۋىنشا, وندىرىستىك قاۋىپسىزدىك پەن قىزمەتكەرلەردىڭ دەنساۋلىعىنا باسا نازار اۋدارىلادى.

– كەيىنگى جەتى جىلدا قولعا الىنعان جۇيەلى شارالاردىڭ ارقاسىندا وندىرىستەگى جازاتايىم وقيعالار سانى 165-تەن 94 جاعدايعا دەيىن, ياعني 43%-عا ازايعان. ال بىلتىر جاراقاتتانۋ دەڭگەيى وتكەن جىلمەن سالىستىرعاندا 22%-عا تومەندەدى. قور كورپوراتيۆتىك باسقارۋدىڭ ۇزدىك حالىقارالىق ستاندارتتارىن ۇستانادى. 2024 جىلى كورپوراتيۆتىك باسقارۋ كودەكسىنە ماڭىزدى وزگەرىستەر ەنگىزىلدى. ولار ديرەك­تورلار كەڭەسىنىڭ تاۋەلسىزدىگىن كۇ­شەي­­­تۋگە, باسقارۋ پروتسە­سى­نىڭ اشىق­­­تىعىن ارتتىرۋعا جانە قابىلداناتىن شەشىمدەردىڭ ساپاسىن جاقسارتۋعا باعىت­­تالعان, – دەيدى ديرەكتور.

راسىندا, ادام كاپيتالى ماڭىزدى. قور قىزمەتكەرلەردى ىرىكتەۋ مەن بوس جۇمىس ورىندارىن ۇسىنۋ ۇدەرىسىن «QSamruk» بىرىڭعاي تسيفرلىق پلاتفورماسى ارقىلى جۇزەگە اسىرادى. پلاتفورمادا قازىر 270 مىڭنان استام جۇمىس ىزدەۋشى مەن 500-دەن استام جۇمىس بەرۋشى تىركەلگەن. اي سايىن شامامەن 2 مىڭ جاڭا ۆاكانسيا جاريا­لانادى.

«ينكليۋزيۆتى ورتا قالىپتاستىرۋ دا قوردىڭ باستى نازارىندا. باسقارما توراعاسىنىڭ تاپسىرماسىمەن كومپانيالاردا جۇمىس ىستەيتىن مۇگەدەكتىگى بار ادامدار سانى 3 مىڭعا جەتتى. جالاقىنى ءوسىرۋ ىسىندە ديففەرەنتسيالدى ءادىس قولدانىلىپ كەلەدى. وتكەن جىلى وندىرىستە ەڭبەك ەتەتىن 221 مىڭنان استام ادامنىڭ ەڭبەكاقىسى 2%-دان 40%-عا دەيىن ءوستى. قازىر قور كومپانيالارىندا 8 مىڭداي ايەل جۇمىس ىستەيدى. ايەلدەردىڭ جوعارى باسشىلىقتاعى ۇلەسى – 17%. كورسەتكىشتى 2030 جىلعا دەيىن 30%-عا جەتكىزۋ كوزدەلىپ وتىر. ەڭبەك قاتىناستارىن رەتتەۋ – تاعى ءبىر ماڭىزدى باعىت. اقساقالدار كەڭەسى مەن كەلىسىم كوميسسيالارىنىڭ جۇيەلى جۇمىسىنىڭ ارقاسىندا 2023 جىلى 154 ۇجىمدىق نارازىلىقتىڭ الدىن الدىق», – دەدى عيبرات اۋعانوۆ.