ىلكىمدى جوبالار ىلگەرى باستىرادى

استانادا وتكەن VI كومىر ونەر­كاسىبى فورۋمىندا سالانى جاڭعىرتۋعا قاتىستى ناقتى مىسالدار كەلتىرىلدى. مىسالى, «بوگا­تىر كومىر» كاسىپورنىندا ەنگىزىل­گەن تسيكلدى-اعىندى تەحنولوگيا (تسپت) كومىر ءوندىرۋدىڭ تيىمدىلىگىن ارتتىرىپ وتىر. 2023 جىلى ونەركاسىپتىك سىناق باستالىپ, 2025 جىلعا قاراي تولىق ونىمدىلىككە شىعۋ كوزدەلگەن.

بيىل 5 ايدا كومپانيا 18,4 ملن توننا كومىر ءوندىرىپ, ونىڭ 39,8%-ىن ءدال وسى جاڭا تەحنولوگيامەن قازعان. الداعى جىلدارى ەكىباستۇز گرەس-2 جاڭعىرتىلىپ, سەمەي, كوكشەتاۋ, وسكەمەندە جاڭا جىلۋ ەلەكتر ستانسالارى سالىنادى. بۇل جوبالار ەنەرگەتيكالىق قاۋىپسىزدىكتى قامتاماسىز ەتۋ ءۇشىن ماڭىزدى ءارى كومىر­گە دەگەن ىشكى سۇرانىستى ارتتىرادى. سو­نىمەن قاتار ءوندىرۋ قۋاتى جىلىنا 58 ملن تونناعا دەيىن ۇلعايماق.

فورۋمنىڭ باستى جاڭالىعى – كومىردى حيميالىق قايتا وڭدەۋ باعىتىنا نازار اۋدارىلۋى. بۇل سالادا 400-دەن استام ءونىم ءتۇرىن الۋعا بولادى (مەتانول, اممياك, كارباميد, سينتەز-گاز). قازىر ەلىمىزدە كومىر حيمياسىنىڭ ۇلەسى – نەبارى 3%, بىراق ساراپشىلار بۇل كورسەتكىشتى 25 ملرد دوللارلىق نارىققا جەتكىزۋگە بولاتىنىن ايتادى.

يندۋستريا مينيسترلىگى كومىر ونەر­كاسىبى باسقارماسىنىڭ باسشىسى جانات يگىسىنوۆ 2023 جىلى كومىر حيمياسىن دامىتۋ جونىندەگى جول كارتاسى بەكىتىلگەنىن مالىمدەدى.

– 2026–2035 جىلدارعا ارنالعان مەم­لە­كەتتىك باعدارلاما, ۇلتتىق جول كارتاسى مەن «كومىر حيمياسىن كەشەندى دامىتۋ تۋرالى» زاڭ جوباسىن ازىرلەۋ ۇسىنىلدى. سونداي-اق كومىر مەن كومىر قۇرامدى شي­كىزاتتى كەشەندى وڭدەۋدى ۇكىمەت جانىن­داعى جوعارى عىلىمي-تەحنيكالىق كوميس­سيانىڭ ستراتەگيالىق عىلىمي باعىت­­تار تىزىمىنە ەنگىزۋ باستاماسى كوتەرىل­­دى. پايدالى قازبالاردى كەشەندى ءارى ۇتىم­دى يگەرۋ, مەملەكەت ساياساتى مەن حا­لىق­ارالىق ىنتىماقتاستىقتىڭ ۇي­لە­سى­مى ەلىمىزدىڭ كومىر الەۋەتىن ءتيىمدى پايدا­لانۋعا مۇمكىندىك بەرەدى, – دەدى يگىسىنوۆ.

قىتايدىڭ «CHN Energy» كورپوراتسياسى استانادا كەڭسە اشىپ, 4 ملرد دوللارلىق ينۆەستيتسيامەن كومىر-حيميا­لىق كەشەن سالۋعا مۇددەلى ەكەن. وتاندىق «Naz Dan Group» پەن «Alfa Plast» كومپانيالارى دا كومىر حيمياسىنا بەت بۇرىپ وتىر. قازىر ەلىمىز كومىردى ىشكى نارىقپەن قاتار شەتەلگە دە ەكسپورتتايدى. نەگىزگى باعىتتار – ەۋروپا, قىتاي, بالتىق ەلدەرى. ەكسپورتتى شەكتەۋگە قاتىستى ۇسىنىستار ايتىلعانىمەن, ساراپشىلار بۇل ءتيىمسىز دەيدى. سەبەبى سىرتقى نارىققا كوبىنە ۇساق فراكتسيالى كومىر, ياعني حيميالىق وڭدەۋگە جارامدى ءونىم جىبەرىلەدى.

سالانىڭ تاعى ءبىر كۇردەلى الەۋمەتتىك ماسەلەسى – مامان تاپشىلىعى. جاستار اراسىندا شاحتا جۇمىسىنىڭ بەدەلى تومەن. فورۋمدا جاس ماماندارعا گرانت, تۇرعىن ءۇي, مانساپتىق ءوسۋ مۇمكىندىكتەرىن بەرۋ, وقۋ ورتالىقتارىن شاحتا جانىنان اشۋ ۇسىنىلدى. تاعى ءبىر وزەكتى ماسەلە – رەگرەسس-شاحتەرلەر قۇقىعى. بۇرىن شاحتادا جۇمىس ىستەپ, زەينەت جاسىنا جەتكەن ازاماتتار ەمدەلۋگە الەۋمەتتىك تولەم الا ال­مايدى. كاسىپوداق وكىلدەرى بۇل ازامات­تارعا ءومىر بويعى وتەماقى تولەۋ تۋرالى زاڭدىق نەگىزدى قايتا قاراۋدى ۇسىندى.

فورۋمدا ءسوز سويلەگەن تاۋ-كەن ءوندىرۋشى جانە تاۋ-كەن مەتاللۋرگيالىق كاسىپورىنداردىڭ رەسپۋبليكالىق قاۋىم­داستىعى زاڭدى تۇلعالار بىرلەستىگىنىڭ اتقارۋشى ديرەكتورى نيكولاي رادوس­توۆەتس ەلىمىزدىڭ كومىر قورى مول ەكەنىن جانە ونىڭ ەداۋىر بولىگى جەر بەتىنە جا­قىن جاتقانىن اتاپ ءوتتى.

– ەكسپورت ىشكى نارىقتا كومىر تاپ­شىلىعىن تۋدىرمايدى. سەبەبى قازاق­ستانداعى كومىر ءوندىرىسى ىشكى سۇرانىستان اسىپ تۇسەدى. اسىرەسە, شاڭ كومىر شەتەلگە شىعارىلادى جانە ول فارماتسەۆتيكا مەن حيميا ونەركاسىبىندە وڭدەلەدى, – دەدى ول.

رادوستوۆەتس كومىردى تاسىمالداۋعا ارنالعان تاريفتەردىڭ تۇراقتىلىعى ماڭىزدى ەكەنىن دە ايتتى. كاسىپورىندار جىلدىق كەلىسىمشارت جاساسادى جانە تەمىرجول تاريفتەرى جىلىنا ءبىر رەت قانا قايتا قارالعانىن قالايدى. بۇدان بولەك, كومىرگە قاتىستى دۇربەلەڭ تۋعىزباس ءۇشىن ۇزاقمەرزىمدى ساتىپ الۋ جوسپارلارىن قالىپتاستىرۋ ۇسىنىلدى.

– قازاقستاندا ەنەرگەتيكالىق كومىر باعاسىن مەملەكەتتىك رەتتەۋ ورىنسىز. بۇل الەمدىك تاجىريبەدە سيرەك كەزدەسەدى. رەتتەۋ تاپشىلىققا جانە ينۆەستيتسيالىق جوبالاردىڭ توقتاۋىنا الىپ كەلۋى مۇمكىن, – دەدى.

ءماجىلىس دەپۋتاتى اسىلبەك نۇرالين كومىرشىلەردى تولعاندىراتىن ەڭبەك, قاۋىپسىزدىك جانە جالاقى ماسەلەلەرىنە توقتالدى. قازىر ەڭبەك زاڭناماسىن جەتىلدىرۋ بويىنشا 59 ۇسىنىستىڭ 35-ءى مەملەكەتتىك ورگاندار تاراپىنان قولداۋ تاپقان.