جازعى دەمالىس ۋاقىتىندا ەرتىس-بايان وڭىرىندە 109 مىڭنان استام وقۋشىنى جازعى لاگەرلەرمەن قامتۋ جوسپارلانىپ وتىر. بۇل – 1–10-سىنىپتاردا ءبىلىم الىپ جاتقان بالالاردىڭ 98,5 پايىزى.
اۋىلدىق مەكتەپتەردە ءبىلىم ءنارىن ءسىڭىرىپ جاتقان زەرەك شاكىرتتەرگە, ءتۇرلى ءبىلىم سايىسى مەن بايقاۋ جۇلدەگەرلەرىنە «قازاقستان حالقىنا» قورى ەسەبىنەن جانە مەتسەناتتاردىڭ قارجىسىنا لاگەرلەرگە جولداما بەرىلىپ جاتىر.
وبلىس بويىنشا 334 مەكتەپ جانىنداعى لاگەرلەردە 38 155 وقۋشى, 357 بەيىندىك لاگەردە 51 615 وقۋشى دەمالادى. بيىل «دەمالۋعا جولداما سىيلا» اكتسياسى جالعاسىن تاۋىپ, ءوڭىر كاسىپكەرلەرى قالا سىرتىنداعى لاگەرلەرگە 591 جولداما ساتىپ الدى. ەرەكشە قابىلەتى بار بالالار ءۇشىن قالالار مەن اۋداندار ورتالىقتارىنداعى پسيحولوگيالىق-پەداگوگيكالىق تۇزەتۋ كابينەتتەرىندە, 4 ارنايى مەكتەپتە لاگەرلەر جۇمىس ىستەپ تۇر.
– جاپپاي وقىتۋ قورىنىڭ قاراجاتى ەسەبىنەن الەۋمەتتىك قورعالماعان وتباسىلاردان شىققان جانە جەتىمدەر ەسەبىندە تۇرعان 13 مىڭنان اسا بالا مەكتەپ جانىنداعى جانە قالا سىرتىنداعى لاگەرلەردە دەمالىسپەن, ساۋىقتىرۋمەن قامتىلاتىن بولادى. وسى باعىتتا جاپپاي وقىتۋ قورىنان 235 ملن تەڭگە بولىنسە, بالالار ءۇيىنىڭ 334 تاربيەلەنۋشىسىنە 314 ملن تەڭگە قاراستىرىلعان. بيىل وبلىس بويىنشا قالا سىرتىنداعى 11 لاگەردە بەس مىڭعا جۋىق بالا دەمالادى دەپ جوسپارلانعان. جەڭىلدىكپەن نەمەسە تەگىن جولدامامەن باراتىن وقۋشىلاردان بولەك, اقىلى جولدامالار دا ۇلەستىرىلدى. مۇنداي لاگەرلەردە بالالار 15 كۇن دەمالادى. اقىلى لاگەرلەردىڭ تولەماقىسى 35 مىڭ تەڭگەدەن باستالادى, –دەيدى وڭىرلىك ءبىلىم بەرۋ باسقارماسى تاربيە جانە قوسىمشا ءبىلىم بەرۋ ءبولىمىنىڭ باسشىسى گۇلدانا تەمىرجانوۆا.
لاگەرلەردىڭ ماتەريالدىق-تەحنيكالىق بازاسىن نىعايتۋعا وبلىستىق بيۋدجەتتەن 52 ملن تەڭگە بولىنگەن. ال مەكتەپتەگى ەڭبەك جاساقتارىنا, اباتتاندىرۋ جانە كوگالداندىرۋ بريگادالارىنا, مەكتەپ ورمانشىلىقتارىنا 2 200-دەن استام جوعارى سىنىپتىڭ وقۋشىلارى تارتىلادى.
ەكىباستۇز قالاسى بيىل دا وقۋشىلار ءۇشىن ءداستۇرلى ەتنواۋىل ناقىشىنداعى جازعى دەمالىستى ۇيىمداستىرىپ جاتىر. مەكتەپتەر جانىندا جانە «قاينار» شىعارماشىلىق ورتالىعىندا جالپى سانى 16 كيىز ءۇي تىگىلىپ, بالالار كۇن سايىن حالقىمىزدىڭ ۇلتتىق سالت-داستۇرىنەن سۋسىندايدى. بيىل مۇندا «باسقۇر توقۋ» جوباسى باستالعان. قولونەر شەبەرلەرى مەكتەپ وقۋشىلارىنا ەجەلگى قازاق قولونەرىنىڭ قىر-سىرىن مەڭگەرۋگە مۇمكىندىك ۇسىنادى. باستامانىڭ اياسىندا كيىز باسۋ ونەرى مەن كيىز ۇيگە ارنالعان ءداستۇرلى ويۋلى باسقۇر توقۋدى ۇيرەنىپ جاتىر. مۇنداي ەرەكشە لاگەرلەر ۇلتتىق رۋحتى جاڭعىرتىپ, جاس ۇرپاققا اتا-بابامىزدىڭ اسىل مۇراسىن, باي سالت-ءداستۇرىن ناسيحاتتاۋدى ماقسات ەتەدى. بالالار ويۋ-ورنەك قيىپ, قازاقتىڭ ۇلتتىق تاعامدارىن دايىنداۋدى ۇيرەنەدى, قولونەر بۇيىمدارىن جاساپ, شەبەرلىكتەرىن شىڭدايدى. كۇن سايىن دومبىرانىڭ كۇمبىرى ەستىلىپ, تەرمە مەن كۇي ارقىلى رۋحاني ازىق الۋعا مۇمكىندىك بەرىلەدى.
– ۇلتتىق ەتنوفەستيۆال جوباسى بويىنشا جازعى لاگەرلەرىمىزدىڭ جۇمىسى ءار الۋان باعىتتا قۇرىلعان. ماسەلەن, ەر بالالار قامشى ورۋمەن تانىسسا, قىز بالالار ءتۇرلى توقىما ونەرلەرىن مەڭگەرەدى. بارلىق مەكتەپتە بەستەمشە ويىنىنا ءمان بەرىلىپ جاتىر. بەستەمشە – توعىزقۇمالاق سياقتى ماتەماتيكالىق ويىن. بالاباقشادان باستاپ ەنگىزىپ, بالالاردىڭ جىلدام ەسەپتەۋ زەيىنىن ارتتىرۋعا نازار اۋدارۋدامىز. ويىندى كەز كەلگەن جەردە ويناۋعا بولادى. بۇعان قوسا ەلىمىزدىڭ ۇلتتىق ويىندار اكادەمياسىمەن بايلانىسىپ, اسىقتىڭ بەس ءتۇرى بويىنشا اسىق جيىنتىقتارىن الدىرتتىق. وقۋشىلارىمىز دەمالىس كەزىندە بەس كەنەي, بەس اسىق جانە ت.ب. اسىق ويىندارىن وينايدى. تاعى ءبىر باعىت – زەرگەرلىك, قىش قۇمىرالار جاساۋ ونەرى. وعان قىزىعۋشىلار سانى دا كوپ ەكەنىن بايقايمىز. كۇن سايىن بالالارىمىز لاگەرلەردە قازاق اندەرى مەن بيلەرى, كۇيلەر, شەشەندىك سوزدەر, باتا بەرۋ بويىنشا سايىستارعا قاتىسادى, – دەيدى ەكىباستۇز قالالىق ءبىلىم بەرۋ ءبولىمىنىڭ باسشىسى لاۋرا ديسيۋپوۆا.
كەنشىلەر قالاسى مەن وعان قاراستى اۋىلداردا 40 مەكتەپ بار, ولاردىڭ بارلىعىندا جازعى لاگەرلەر جۇمىس ىستەپ تۇر. جالپى سانى 22 مىڭعا جۋىق بالا قىزىقتى دەمالىسپەن قامتىلعان. پەداگوگتەر ءتارتىبى قيىن, وسال توپتاعى جاسوسپىرىمدەردى دە ۇمىتپاعان. ءار كۇنى كەشكىلىك ەسەپتە تۇرعان 100-دەن استام بالانى ويىن الاڭدارىنا شاقىرىپ, ءتۇرلى سايىستار ۇيىمداستىرادى. قالا بويىنشا 600 بالا ەڭبەك جاساقتارىنا تارتىلسا, 4 مىڭنان استام وقۋشى جەرگىلىكتى كاسىپورىنداردا جاز ايلارىندا ەڭبەك ەتىپ ءجۇر.
ماۋسىمنىڭ سوڭىنا تامان جازعى دەمالىستا جۇرگەن 200-دەن استام ەكىباستۇزدىق جاس ورەندى ەتنوساپار كۇتىپ تۇر. باياناۋىلداعى تورايعىر اۋىلىندا 15 كيىز ۇيدەن تۇراتىن ەتنواۋىل قۇرىلىپ, بالالار سوندا بىرنەشە كۇن تىنىعادى. ۇلتتىق ويىندار, تابيعات اياسىنداعى تانىمدىق سەرۋەندەر مەن شىعارماشىلىق باعىتتاعى ءىس-شارالار بالالار ءۇشىن ەستە قالارلىق ساپار بولماق.
وقۋشىلاردىڭ دەمالىسىن قىزىقتى وتكىزۋ باياناۋىل اۋدانىندا دا بارىنشا ەسكەرىلگەن. 26 مەكتەپتىڭ 23-ىندە جازعى مەكتەپ جانىنداعى الاڭدار جۇمىسىن باستاپ كەتتى. 1–10-سىنىپتاردا وقيتىن 3 967 بالا تولىعىمەن قامتىلعان. جازعى دەمالىستى ۇيىمداستىرۋعا بيۋدجەتتەن 22 ملن تەڭگەدەن استام قاراجات ءبولىنىپ, باستاۋىش سىنىپتاردىڭ 1 230 وقۋشىسى ىستىق تاماقپەن قامتاماسىز ەتىلگەن. تورايعىر اۋىلىنداعى «بالداۋرەن» ساۋىقتىرۋ لاگەرى دە ەسىگىن ايقارا اشىپ, اۋدانداعى 160 وقۋشى, سونىڭ ىشىندە جوندەۋ ءجۇرىپ جاتقان مەكتەپتەردىڭ وقۋشىلارى, سونداي-اق كوپبالالى, از قامتىلعان وتباسىلاردىڭ, جەتىم جانە قامقورشىسىنان ايرىلعان بالالار دەمالادى. ال وبلىستىق دەڭگەيدەگى «جاسداۋرەن» وقۋ-ساۋىقتىرۋ لاگەرىندە اۋداننان 80 وقۋشى دەمالادى.
اۋداندىق ءبىلىم بەرۋ ءبولىمىنىڭ ادىسكەرى گۇلدەن حابيبۋللينوۆانىڭ سوزىنشە, بالالار الداعى ۋاقىتتا باياناۋىلدىڭ كيەلى جەرلەرىنە ساپارلايدى. اتاپ ايتقاندا, ءماشھۇر ءجۇسىپ كەسەنەسىنە, ق.ساتباەۆ پەن س.تورايعىروۆتىڭ مۇراجايلارىنا, جاسىباي باتىر بەيىتىنە, «قوڭىر اۋليە» ۇڭگىرىنە, «كەمپىر تاس» جارتاسىنا تانىمدىق ساياحاتقا شىعادى. ودان بولەك, جاس جەتكىنشىكتەر استانا, الماتى, قاراعاندى, پاۆلودار قالالارىنا, اباي قۇنانباي ۇلىنىڭ 180 جىلدىعىنا وراي جيدەبايعا قىزىقتى ساياحاتقا بارادى.
پاۆلودار وبلىسى