العاشقى مۇعاليمالار

سونىمەن بەلگىلى مەملە­كەت جانە قوعام قايراتكەرى, اكادەميك تولەگەن تاجىباەۆ­تىڭ ء«حىح عاسىردىڭ ەكىنشى جارتىسىنداعى قازاقستانداعى پەداگوگيكالىق اقىل-وي» («پەدا­گوگيچەسكايا مىسل ۆ كازاح­ستانە ۆو ۆتوروي پولوۆينە ءحىح ۆەكا». الماتى: «قازاقستان», 1965.- 164 ب.) اتتى كىتابىنان مىنا سۋرەتتى ۇشى­راستىردىق. فوتوگرا­فى – ا.ۆوس­كرەسەنسكي. سۋرەت 1904 جىلى 3 قازاندا ءتۇسىرىلىپتى.

تاريحي سۋرەتتە كىمدەر بەينەلەنگەن؟

سولدان وڭعا قاراي:

1) مايعىز قارتمامبەتوۆا, حان وردا­سىن­داعى قىزدار مەك­تەبى مەڭگەرۋشىسىنىڭ كومەكشىسى.

2) حانيفا دىلمۇحامەتقىزى ورازباەۆا (كۇيەۋ بويىنشا جاقسىلىقوۆا) – شولاق­كوپە اۋىلىنداعى قىزدار مەكتەبىنىڭ مۇعا­ليماسى. كۇيەۋى (ارتىندا تۇر) عاب­باس جاقسىلىقوۆ – حان ورداسىنداعى پەداگوگيكالىق كۋرستىڭ كۋرسانتى.

3) جامال احمەتجانوۆا (كۇيەۋى بو­يىنشا جۇما­نيازوۆا), مۇعاليما. كۇ­يەۋى (ارتىندا تۇر) سۇلتان  عابدۋل­ماجيت ­جۇما­­نيازوۆ – تالوۆ ستارشينا مەكتەبى­نىڭ مۇعالىمى.

4) ءرازيا دۇيسەنالىقىزى احمەتوۆا (كۇيەۋى بويىنشا مەڭدەشەۆا) حان وردا­سىنداعى قىزدار مەكتەبى مەڭگەرۋشىسى­نىڭ كومەكشىسى. كۇيەۋى (ارتىندا تۇر) سەيىت­قالي مەڭدەشەۆ – قازان مۇعالىمدەر سەمي­نارياسىنىڭ تۇلەگى, حان ورداسى ەكى كلاستىق ۋچيليششەسىنىڭ مۇعالىمى.

5) قاليما ۇزاققىزى باي­تۋاروۆا, حان وداسىنان 90 شاقىرىم جەردەگى كۇلسۇيىندىك بايباقتى اۋىلى مەكتەبىنىڭ مۇعاليماسى.

ەندىگى ۇلكەن مىندەت – وسى مۇعالي­مالاردىڭ كەيىنگى تاع­دىرىن زەردەلەۋ. مىسالى, سەيىتقالي مەڭدەشەۆتىڭ جۇ­بايى ءرازيا دۇيسەنالىقىزى – قاسىرەتتى الجير-ءدىڭ ازابىن تارتقان تۇلعا. ول مۇندا 1943 جىلدىڭ 21 مامىرىنا دەيىن تۇتقىندا بولعان.

حان ورداسىنداعى قىزدار مەكتەبىن اشقان قازان زەمستۆو مەكتەبىنىڭ تۇلەگى حۇسنيجامال زۇلقارنايقىزى نۇرا­لى­حانوۆا (نۇرالى حاننىڭ شوبەرەسى, جاڭگىر ­حاننىڭ نەمەرەسى) مىنا سۋرەتكە تۇسپەي قالىپتى. بىراق وسى مۇعاليمانىڭ (ەكىنشى سۋرەتتىڭ ورتاسىندا) ۇلت ءبىلىمىن قالىپتاستىرىپ دامىتۋداعى ورنى ەرەكشە. بەلگىلى ادەبيەتتانۋشى, عىلىم كانديداتى, ابىلقايىر حان ۇرپاعى, باتىر مانشۇكتىڭ اناسى ءامينا مامەتوۆا ۇستازى تۋرالى: «حۇسنيجامال حانىم بىزگە جازۋ-سىزۋمەن بىرگە بي مەن ءان ونەرىن, زيالى ورتا ەتيكەتىن, ونەگەلى بويجەتكەن بولۋدىڭ ءجونىن ۇيرەتتى», دەپ ەستەلىك قالدىرعان.

بۇل مۇعاليمالار – كەيىنگى تولقىننىڭ ۇستازدارى. جاڭگىر مەكتەبىن ءار كەزەڭدە تامامداعان مۇحامەتسالىق باباجانوۆ, ماقاش بەكمۇحامبەتوۆ, عۇبايدوللا جاڭگىروۆ, شاڭ­گەرەي بوكەەۆ, باقتىگەرەي قۇلمانوۆ, ءۋاليتحان تاناشەۆ, عابدولعازيز مۇساعاليەۆ, عۇمار قاراش, يشانعالي مەڭدىحانوۆ, ءماجيت شومبالوۆ, سەيىتقالي مەڭدەشەۆ, نۇعىمان زاليەۆ ت.ب. تۇلعالار ۇلت تاريحىنا ساۋاتتى ەڭبەگىمەن, ساليقالى قايراتكەرلىگىمەن ەندى.

مىنا بەس مۇعاليمانى – ءىزاشار ءبىلىم شاڭىراعىنىڭ شىراقشىسى, حح عاسىر با­سىنداعى جاڭاشىل, ءجاديتشىل ۇلت مەكتەبىنىڭ قارلىعاشى دەي الامىز.

ايتۋعان دوسبي