ەلدەگى ەنەرگيا تاپشىلىعىن شەشۋ ماقساتىندا اتوم ەلەكتر ستانساسىن سالۋ جۇمىسى قولعا الىندى. مەملەكەت باسشىسى بۇل ماسەلەگە ايرىقشا ماڭىز بەرىپ, جاقىن جىلداردا ءبىر ەمەس, ءۇش اەس سالۋىمىز كەرەك دەگەن ىرگەلى تالاپ قويىپ وتىر. بىلە بىلگەنگە, قازىرگى اتوم ادامعا قاۋىپتى ەمەس, كەرىسىنشە عىلىمي نەگىزدە وركەندەۋدىڭ باستى قۇرالى دەيدى سالا ساراپشىلارى.
مامانداردىڭ پايىمىنشا, جاپونيا مەن رەسەيدەگى اپاتتى ەسكە الىپ, ۇرەي تۋعىزا بەرۋگە قازىر نەگىز جوق. سەبەبى ودان بەرگى عىلىمي تەحنيكالىق پروگرەسسكە جاھان جۇرتى كۋا.
«قازىرگى زامانعى ەنەرگوبلوكتىڭ قىزمەت ەتۋ مەرزىمى كەمىندە 60 جىل, ال رەسۋرستى ۇزارتۋ ارقىلى 80 جىلعا دەيىن جەتۋى مۇمكىن. اەس ارقىلى ەلەكتر ەنەرگياسىن ءوندىرۋ قۇنى باسەكەگە قابىلەتتى. وتىن (ۋران) شىعىنى جالپى قۇننىڭ 10%-دان ازىن قۇرايدى. ال پايدالانۋ شىعىنى – ەنەرگەتيكا سالاسىنداعى ەڭ تومەن دەڭگەيدە. وعان قوسا, اەس-ءتىڭ ورناتىلعان قۋاتتى پايدالانۋ كوەففيتسيەنتى ورتا ەسەپپەن 85%-دان اسادى. بۇل ونى ەنەرگەتيكالىق جۇيەنىڭ سەنىمدى تىرەگىنە اينالدىرادى», دەيدى «يادرولىق فيزيكا ينستيتۋتى» رمك باس ديرەكتورى سايابەك ساحيەۆ.
ايتۋىنشا, اتوم ەنەرگياسى – ەلەكتر قۋاتىن ءوندىرۋدىڭ ەكولوگيالىق جاعىنان ەڭ تازا ءتاسىلىنىڭ ءبىرى. جاھاندىق ەنەرگەتيكالىق ترانسفورماتسيا مەن كومىرقىشقىل گاز شىعارىندىسىن ازايتۋ جونىندەگى حالىقارالىق مىندەتتەمە اياسىندا كوپ ەل ءوز ستراتەگياسىن تومەن كومىرتەكتى كوزدەرگە, سونىڭ ىشىندە اەس-كە قاراي قايتا باعىتتاي باستادى. بۇل ورايدا ءبىزدىڭ دە اەس-ءتى پايدالانۋعا تولىق قۇقىمىز بار ءارى وعان العىشارت تا جوق ەمەس. قازاقستان – ۋران ءوندىرىسى بويىنشا الەمدىك كوشباسشى. ەل اۋماعىندا يادرولىق عىلىم مەن ينفراقۇرىلىم سالاسىندا جيناقتالعان كوپجىلدىق تاجىريبە, جوعارى بىلىكتى كادرلار بار. بۇعان «يادرولىق فيزيكا ينستيتۋتى», «ۇلتتىق يادرولىق ورتالىق», سونداي-اق اتوم ەنەرگياسى جونىندەگى حالىقارالىق اگەنتتىكتىڭ (اەحا) تومەن بايىتىلعان ۋران بانكى سىندى ستراتەگيالىق نىساندار دالەل بولا الادى.
«بۇگىندە ەلدىڭ وڭتۇستىگىندە ەنەرگيا تاپشىلىعى انىق بايقالادى. ىستەپ تۇرعان ستانسالار ەسكىردى. ەلەكتر ەنەرگياسىنىڭ باسىم بولىگى كومىردەن الىنادى. كومىر – بولاشاقتىڭ شەشىمى ەمەس. اەس نە بەرەدى؟ ول قۋات تاپشى وڭتۇستىك ءوڭىردى تۇراقتى ەنەرگيامەن قامتاماسىز ەتۋگە كومەكتەسەدى. اۋەلى ەنەرگيالىق بالانىستى ارتاراپتاندىرۋعا, كومىرگە تاۋەلدىلىكتى ازايتۋعا جول اشادى. ءسويتىپ, ەنەرگيالىق ەگەمەندىكتى نىعايتىپ, وتىن مەن ەلەكتر قۋاتىن يمپورتتاۋعا تاۋەلدىلىكتەن قۇتقارادى. سونىمەن قاتار, قازاقستاننىڭ حالىقارالىق كليماتتىق مىندەتتەمەلەرىن (2060 جىلعا قاراي كومىرتەك بەيتاراپتىعىنا قول جەتكىزۋ) ورىنداۋعا مۇمكىندىك بەرەدى. ەڭ باستىسى – ەلدە عىلىم, تەحنيكا جانە ءبىلىمنىڭ دامۋىنا سەرپىن بەرەدى. سوندىقتان اتومعا قاتەر ەمەس, مۇمكىندىك رەتىندە قاراۋ ماڭىزدى», دەيدى سايابەك قۋانىشبەك ۇلى.
الەمدە 30-دان استام ەلدە 416 يادرولىق ەنەرگيا رەاكتورى جۇمىس ىستەيدى.
ء«وز قاۋىپسىزدىگىنە اسا ساقتىقپەن قارايتىن ەلدىڭ ءبىرى – اقش. ول الەمدەگى ەڭ ءىرى اەس پاركىنە يە. وندا 90-نان استام رەاكتور جۇمىس ىستەپ تۇر. اقش قولدانىستاعى ستانسانىڭ قىزمەت ەتۋ مەرزىمىن ۇزارتۋ مەن شاعىن ءمودۋلدى رەاكتورلاردى (SMR) دامىتۋعا وتە كوپ ينۆەستيتسيا سالىپ جاتىر. فرانتسيادا شامامەن 56 جۇمىس ىستەيتىن رەاكتور بار. اتوم ەنەرگياسىنىڭ ۇلەسى جالپى ەلەكتر ءوندىرىسىنىڭ 70%-ىنا جۋىق. فرانتسيا اتوم ەنەرگياسىنىڭ ارقاسىندا ەۋروپاداعى باستى ەلەكتر ەنەرگيا ەكسپورتتاۋشى ەلگە اينالدى», دەدى باس ديرەكتور.
اتوم ەنەرگياسى ەڭ جىلدام دامىپ كەلە جاتقان قىتايدا قازىر 50-دەن استام رەاكتور پايدالانۋعا بەرىلگەن, تاعى ون شاقتىسى سالىنىپ جاتىر. ولار 2035 جىلعا دەيىن اتوم ەلەكتر قۋاتىن ەكى ەسەگە ارتتىرعىسى كەلەدى. رەسەيدە 38, وڭتۇستىك كورەيادا 25 ەنەرگوبلوك جۇمىس ىستەيدى. ءۇندىستان 20-دان استام رەاكتوردى ىسكە قوسقان جانە جىلدام نەيتروندى رەاكتورلار مەن توري تسيكلىنە نەگىزدەلگەن جەكە تەحنولوگيالىق باعىتىن دامىتۋعا مۇددەلى.