جازعى دەمالىستاعى قوسىمشا ءبىلىم

سوڭعى جىلدارى جۇ­مىسباستى اتا-انا­لار­عا مەكتەپ جانىندا­­عى لاگەرلەر تيىمدىلىگىن كور­سەت­تى. ەكى اپتا بولسا دا بالالار باقىلاۋدا, لاگەردەگى قىزىقتى باعدارلاماعا قاتىسادى. الايدا ماماندار مۇنداي لاگەرلەر جۇمىسىن جانداندىرۋ قاجەت دەگەن پىكىر ايتادى. بىرقاتار دامىعان ەلدەر تاجىريبەسىندە جىل بويى بالالاردىڭ ءبىلىمىن جەتىلدىرۋىنە ءمان بەرىلىپ, مەكتەپتەر جانىنداعى ۇيىمدار, قورلار, قاۋىمداستىقتار مەن ورتالىقتار قوسىمشا بىلىمگە جۇمىلدىرىلعان. ونىڭ بارىسىندا ەكولوگيا, تاريح, مادەنيەت مەن پاتريوتتىق تاربيەگە باستى نازار اۋدارىلادى.

قازىرگى كەزدە ەل وڭىرلەرىندە مەكتەپتەر جانىنداعى لاگەرلەر ءوز جۇمىسىن باستادى. الماتى قالاسىندا 200-دەن استام مەكتەپتە جازعى لاگەرلەر جۇمىس ىستەپ جاتىر. مەملەكەتتىك ءبىلىم بەرۋ تاپسىرىسى اياسىندا 11 مىڭعا جۋىق وقۋشى 122 جەكەمەنشىك ءبىلىم بەرۋ ۇيىمىندا ساباققا تەگىن قاتىسادى. سونىمەن قاتار كوللەدجدەر بازاسىندا كاسىپتىك باعدار بەرۋ باعىتىنداعى سەكتسيالار ۇيىمداستىرىلىپ وتىر. «جاز – بولاشاق ماماندىقپەن» جوباسى اياسىندا وقۋشىلار 17 كوللەدج بازاسىندا اسپاز, كيىم ديزاينى, شاشتاراز ءىسى جانە باسقا دا ماماندىقتار بويىنشا ءوزىن سىناپ كورە الادى.

بۇگىندە استانا, الماتىدا رەپەتيتورلاردىڭ جارناماسى اسىپ تۇر. ولارعا سۇرانىس تا جوعارى. بىرەر اپتا دەمالىستان كەيىن بىلىمگە باستى ءمان بەرەتىن وقۋشىلار كوبىنە ءتىل ۇيرەنۋ كۋرستارى مەن جەكە پاندەر بو­يىنشا رەپەتيتورلارعا بارادى. مەكتەپكە دايىندىق كۋرستارىنا قاتىساتىن بالالاردىڭ دا سانى ارتقان. اسىرەسە تامىز ايىندا دايىندىق ورتا­لىقتارىنىڭ جۇمىسى جاندانا تۇسەدى. «Finprom.kz» دەرەك­تەرىنە سۇيەنسەك, وڭتۇستىك استانادا مۇنداي ورتالىقتارعا با­را­تىن بالالاردىڭ سانى 10 پايىزدى قۇرايدى. ال ەل ايماقتارىندا قوسىمشا ءبىلىم بەرۋ ورتالىقتارىنىڭ سانى 30 پايىز شاماسىندا.

رەسپۋبليكادا بالالاردى ساۋىق­تىرۋ, شىعارماشىلىق, زيات­كەرلىك الەۋەتىن دامىتۋ جونىندەگى 2024–2026 جىلدارعا ارنال­عان جول كارتاسى شەڭبە­رىندە اۋىلدىق مەكتەپتەردە مەكتەپتەن تىس قوسىمشا ءبىلىم بەرۋ ۇيىمدارى, كوميۋنيتي-ورتالىقتار اشۋ كوزدەلگەنى بەلگىلى. ال 2027 جىلعا دەيىن 100 قوسىمشا ءبىلىم بەرۋ ورتالىعىن اشۋ جوسپارلانىپ وتىر. وسى ورايدا ماماندار رەسپۋبليكا وڭىرلەرىندەگى قوسىمشا ءبىلىم بەرۋ ورتالىقتارىنا قول­جەتىمدىلىكتى ارتتىرۋ ءۇشىن ونىڭ باعدارلاماسىن, بىلىكتىلىك دەڭگەيىن قايتا قاراستىرىپ, جۇمىسىن جانداندىرۋعا جەر­گىلىكتى مەملەكەتتىك ورگاندار­مەن قاتار وڭىرلەردەگى ۇكىمەتتىك ەمەس, سونداي-اق جاستار ۇيىم­دا­رىنىڭ, ەرىكتىلەردىڭ بەلسەن­دىلىگى قاجەتتىگىن العا تارتىپ وتىر.

«Olx» كومپانياسى جۇرگىزگەن ساۋالناما ناتيجەسىنە سۇيەنسەك, اتا-انالاردىڭ 30 پايىزعا جۋىعى جاز ايلارىندا بالالاردىڭ ءبىلىمىن تولىقتىرۋ قاجەتتىگىن قۇپتايدى. ولار سايكەسىنشە, ءبىر بالانىڭ قوسىمشا ءبىلىم الۋىنا اي سايىن 50-200 مىڭ تەڭگە شاماسىندا قارجى جۇمساۋعا دايار. ال اتا-انالاردىڭ 70 پايىزى بالالاردىڭ تولىققاندى دەمالىسىن قالايتىن بولسا, ەندى ءبىرى بىلىمگە اسا قاجەتتىلىك بولعاندا عانا قوسىمشا وقىتۋعا بولادى دەگەن پىكىردە. سوڭعى جىلداردا شەتەلدەردە ارنايى كۋرستاردان ءوتىپ, قوسىمشا ءبىلىم الىپ قايتۋعا بەلسەندى وقۋشىلار قاتارى كوبەيدى. بۇل بالالاردىڭ ءتىل ۇيرەنۋىن جەدەلدەتىپ, جاڭا كەڭىستىكتى تانۋىنا كەڭىنەن مۇمكىندىك بەرەدى.

عالىمداردىڭ پايىمداۋىن­شا, ۇزاقمەرزىمدى كانيكۋلدار بالالاردىڭ وقۋعا زەيىنىن تو­مەندەتەدى. وسىعان وراي شە­تەل­دەردە بالالار كانيكۋلى ءار­تۇرلى مەرزىممەن شەكتەلەدى. ال رەسپۋبليكادا ۇزاق ۇزىلىستەن كەيىن بالالار ءبىر جىل بويى مەڭگەرگەن اقپاراتتىڭ 25-30 پايىزىن ۇمىتىپ, مي جۇمىسى جەڭىل اقپاراتتى قابىلداۋعا بەيىمدەلىپ الاتىندىعىن زەرتتەۋلەر كورسەتكەن. مۇنىمەن قوسا جازعى ءۇزىلىستىڭ الداعى وقۋ جىلىندا بالالاردىڭ ۇلگەرىمىنە ايتارلىقتاي اسەرى بار ەكەن.

دەگەنمەن ەلىمىزدە بالا­­لاردىڭ جازعى دەمالىسىن ءتيىمدى ۇيلەستىرۋگە باعىتتالعان كەشەندى شارالار ىسكە اسىپ جاتىر. جاز ايلارىندا 14-18 جاسقا دەيىنگى وقۋشىلاردىڭ جۇمىس ىستەۋىنە مۇمكىندىك قاراستىرىلىپ وتىر. ەلەكتروندى ەڭبەك بيرجاسىندا «مەنىڭ جازعى كانيكۋلىم» ءبولىمى اشىلىپ, ىڭعايلى بوس جۇمىس ورنىن تاڭداۋ مۇمكىندىگى بەرىلگەن. سونداي-اق بالالار «skills.enbek» پلاتفورماسىندا ءتۇرلى ماماندىقتار بويىنشا جاڭا داعدىلاردى ۇيرەنە الادى. قازىر بۇل جۇيەدە 1 294 كۋرس بار, ونىڭ 322-ءسى – تەگىن, ال 67-ءسى – ەرەكشە قاجەتتىلىگى بار جاستارعا بەيىمدەلگەن. جەرگىلىكتى اكىمدىكتەر تاراپىنان قوعامدىق جۇمىستاردى ۇيىمداستىرۋ تاجىريبەسى دە جالعاسىن تاپپاق. بۇل جۇمىستار ارنايى دايىندىقتى قاجەت ەتپەيدى, يكەمدى كەستە بويىنشا ىسكە اسادى. جۇمىس ىستەگەن وقۋشىلار اي سايىن كەمىندە 100 تەڭگەگە دەيىن تابىس تابا الادى.

مۇنىمەن قوسا مەملەكەت تاراپىنان بالالاردىڭ جاز ايلارىنداعى قاۋىپسىزدىگىنە ءمان بەرىلىپ, جازعى سۋىقتىرۋ دەمالىس ورىندارىنىڭ جۇمىسىن جانداندىرۋعا باستى ءمان بەرىلىپ وتىر. اقىلى لاگەرلەرمەن قاتار اكىمدىكتەر, دەمەۋشىلەر تاراپىنان بەرىلەتىن الەۋمەتتىك جولدامالارعا قاجەتتىلىك باسىم. ويتكەنى بالالار دەما­لىسىن ءتيىمدى ۇيلەستىرۋگە بار­لىق وتباسىلاردا تەڭدەي مۇم­كىندىك بولا بەرمەيدى. با­لالاردىڭ بوس ۋاقىتىن ءتيىمدى ۇيىمداستىرۋ قوسىمشا قار­جىنى تالاپ ەتەتىندىكتەن, ورتا­لىقتان قاشىقتا ورنالاسقان ايماقتاردا قوسىمشا ءبىلىم بەرۋ, جازعى سەرۋەن ورتالىقتارى قولجەتىمسىز بولىپ تۇر. ال جاز ايلارىن اۋىلداعى اتا-اجە­سىنىڭ قاسىندا كوڭىلدى وتكىزىپ قايتاتىن بالالاردىڭ كانيكۋلدان الار اسەرى الدەقايدا بولەك. ول تابيعاتتاعى سەرۋەن عانا ەمەس, شيرەك قيمىل, تابيعي تاعام مەن ۇلتتىق تاربيەگە سۋسىنداپ قايتۋعا بىردەن-ءبىر مۇمكىندىك.

بالالار – ەلىمىزدىڭ جارقىن بولاشاعى. ولاردىڭ قاۋىپسىزدىگى مەن سالاماتتى ءومىرى قوعام ءۇشىن اسا قىمبات. بىراق سوڭعى جىلداردا جيىلەپ كەتكەن قايعىلى وقيعالار قاۋىپسىزدىك شارالارىن قايتا قاراستىرۋدى قاجەت ەتەدى. ولاردىڭ باقىتتى بالالىق شاعىن قامتاماسىز ەتۋ قوعامعا زور جاۋاپكەرشىلىك جۇكتەيدى.

الماتى