جاسىل جەلەك قاشان جايقالادى؟

اتىراۋ وبلىسىندا قاۋىپتىلىگى ءى ساناتقا جاتاتىن 83 كاسىپورىن جۇمىس ىستەيدى. ونىڭ ىشىندە قور­شاعان ورتانى لاستايتىن نەگىزگى كومپانيالار توبىنا «تەڭىزشەۆرويل», «NCOC», ء«اموز» جشس, «ەمبىمۇ­نايگاز» اق مەن «اتىراۋ جەو» اق ەنىپ وتىر.

بىلتىر قورشاعان ورتانى قور­عاۋ زاڭدىلىعىنىڭ ساقتالۋىنا 45 مارتە تەكسەرىس جۇرگىزىلدى. تەك­سەرۋ قورىتىندىسىمەن 101 زاڭ بۇزۋ­شىلىق انىقتالدى. تابيعاتتىڭ تازا­لىعىن بۇلدىرگەندەرگە 42 ملرد تەڭگەدەن استام ايىپپۇل سالىندى. ايىپپۇلدىڭ 26,1 ملرد تەڭگەسى ءون­دىرىلدى. 5 كومپانياعا اۋا ساپا­سىن باقىلاۋ ماقساتىنداعى اۆتو­مات­تاندىرىلعان مونيتورينگ جۇيە­سىن ورناتۋ كوزدەلگەن. قازىر بۇل جۇيەنىڭ تورتەۋى ىسكە قوسىلدى. ەلىمىز­دەگى وزەكتى ماسەلەنىڭ قاتارىن­دا قالدىقتاردى وڭدەۋ دە بار. وڭىر­­دە 168 زاڭسىز قوقىس ورنى انىق­تال­دى. وسى كەزگە دەيىن ونىڭ 125-ءى جويىلدى. قازىر 7 كومپانيا قالدىقتاردى وڭدەۋ, سۇرىپتاۋ جوبالارىن جۇزەگە اسىرىپ جاتىر. جوبالاردىڭ جالپى قۇنى 7 ملرد تەڭگەنى قۇرايدى», دەپ ءمالىم ەتتى ەكولوگيا جانە تابيعي رەسۋرستار ۆيتسە-ءمينيسترى جومارت اليەۆ.

اتىراۋ وبلىسى اكىمىنىڭ ءباسپاسوز حاتشىسى رۋسلان جۇماعازيەۆتىڭ ايتۋىنشا, جەرگىلىكتى اكىمدىك پەن ءىرى مۇناي-گاز كومپانيالارى اراسىندا مەموراندۋم جاسالعان. ماقسات – كاسىپورىنداردى جاسىل جەلەك وتىرعىزۋعا تارتۋ.

اتىراۋ وبلىستىق تابيعي رەسۋرس­تار جانە تابيعات پايدالانۋ­دى رەتتەۋ باسقارماسى ۇسىنعان اقپا­راتقا سۇيەنسەك, مەموراندۋمعا سايكەس كوگالداندىرۋ جۇمىسىن 5 جىلدان 10 جىلعا دەيىنگى مەرزىم ارالىعىندا جۇرگىزۋ جوسپارلانعان. بۇعان قوسا 2023 جىلى اتىراۋ وبلىسى اكىمدىگى مەن «قازمۇنايگاز» ۇك» اق اراسىندا 3 جىل ىشىندە اتىراۋ قالاسىنىڭ اۋماعىنا 10 مىڭ كوشەت ەگۋ جونىندە مەموراندۋم بار.

اتىراۋ قالاسىنىڭ ماڭىنداعى تالقايراڭ اۋىلى اۋماعىنان بولىن­گەن 20 گا جەردى 2024 جىلعى كوكتەمدە سۋ باسىپ كەتتى. وسىعان بايلانىستى مەموراندۋم اياسىندا 5 مىڭ كوشەت زاۋىتتىڭ سانيتارلىق-قورعانىش ايماعىنداعى ءۇش اۋماققا – 32,9, 17,7, 5 گا جەرگە وتىرعىزىلدى. ەندى تاعى 5 مىڭ تالدى بيىل كۇز ايىندا وتىرعىزۋ جوسپارلانىپ وتىر.

تاراپتار اراسىندا قول قويىل­عان مەموراندۋم اياسىندا 2021–2024 جىلدارى 318,2 گا جەرگە 303,5 مىڭ دانا كوشەت وتىرعىزىلعان. «تەڭىز­شەۆرويل» جشس 647 گا جەردى كوگال­داندىرۋدى جوسپارلاعان ەكەن. الاي­دا اتالعان كومپانيا وسى كەزگە دەيىن 19,7 گا اۋماققا 11,8 مىڭ كوشەت ەگىپتى.

«NCOC» (North Caspian Operating Company N.V) كومپانياسىنا كوشەت ەگۋگە 308 گا بولىنگەن. كومپانيا 248 گەكتارعا 248 مىڭ كوشەت وتىرعىزىپ, جوسپارىن 80,5% ورىنداپ وتىر. 

اۋانىڭ تازارۋىنا ىقپال ەتەتىن كوشەت ەگۋ ىسىنە مۇناي-گاز ونەر­كا­سىبىندەگى وتاندىق كومپانيالار دا تارتىلعان. الايدا ولاردىڭ تاراپىنان بولىنگەن اۋماقتى كوگالداندىرۋ كورسەتكىشى كوڭىل كونشىتپەيدى. ماسەلەن, «ەمبىمۇنايگاز» اق 241,3 گا اۋماقتى كوگالداندىرۋدى جوسپارلادى. وسى كەزگە دەيىن اتىراۋ قالالىق اكىمدىگىنە قاراستى قايىرشاقتى اۋىلدىق وكرۋگىندەگى تالقايراڭ ەلدى مەكەنى مەن ماقات اۋدانىنىڭ دوسسور كەنتى اۋماعىندا 45,5 گەكتارعا 38,7 مىڭ كوشەت ەكتى. جوسپارلانعان جۇمىستى ورىنداۋ كورسەتكىشى – 18,8%. ء«اموز» جشس 860 گا جەردى جاسىل جەلەككە بولەۋدى جوسپارلاپ, 5 گەكتارعا 5 مىڭ دانا كوشەت وتىرعىزدى. زاۋىتتىڭ بولىنگەن اۋماقتى كوگالداندىرۋ جوس­پارى 0,5% ورىندالدى.

2024 جىلعى كوكتەمدە ەگىلگەن كوشەتتەردى تاسقىن سۋ باسقان. بۇل جاس وسكىننىڭ شىعىمدىلىعىن جوعالتۋىنا سەبەپ بولعان. وسىعان بايلانىستى 2024 جىلعى 16 قازاندا 2024–2030 جىلدارعا ارنالعان مەموراندۋمعا تولىقتىرۋلار ەنگىزىلدى. سوعان سايكەس كوگالداندىرۋ جۇمىستارى اتىراۋ قالاسىندا 90 گا, جىلىوي, ماقات, يساتاي, قىزىلقوعا اۋداندارىندا قوسىمشا 20 گا جەردە اتقارىلاتىنى قاراستىرىلدى. مەموراندۋمنىڭ تالابىن ورىنداۋ ماقساتىندا 2024 جىلعى قازان-قاراشا ايلارىندا دوسسور كەنتىندە 1,1 مىڭ كوشەت وتىرعىزىلعان.

«بيىل بۇل جۇمىستى جالعاستىرۋ كوزدەلىپ وتىر. جىل سوڭىنا دەيىن 17 گەكتارعا كوشەت ەگۋ قاراستىرىل­عان. قازىر اتىراۋ قالاسىنىڭ اۋماعى­نان بولىنگەن 5 گا جەرگە 4,5 مىڭ تال وتىرعىزىلدى. يساتاي, ماقات, قىزىلقوعا, جىلىوي اۋداندارىنان بولىنگەن 12 گەكتاردى دايىنداۋ جۇمىسى جۇرگىزىلىپ جاتىر. كۇزگى مەزگىلدە بۇل اۋدانداردا 9 مىڭ جاسىل كوشەت وتىرعىزۋ جوسپارلانعان. بۇعان قوسا «NCOC» كومپانياسى 60 گا جەرگە 60 مىڭ, «تەڭىزشەۆرويل» جشس 52,7 گا جەرگە 42 مىڭ تال ەگۋدى كوزدەپ وتىر», دەپ مالىمدەدى باسقارمادان.

اتىراۋ وبلىسى