سۋبسيديا بەرسە, ءسۇت كوبەيە مە؟

مەملەكەت باسشىسىنىڭ تاپسىرماسى بويىنشا كەيىنگى ءۇش جىلدا فەرمەرلەرگە 2,5% مولشەرلەمەمەن جەڭىلدەتىلگەن نەسيە بەرىلىپ كەلەدى. العاشقى ەكى جىلدا 100 ملرد تەڭگەدەن بولىنسە, بيىل بۇل باعىتقا 400 ملرد تەڭگە قاراستىرىلعان. قولداۋدىڭ ارقاسىندا جاڭادان تاۋارلى ءسۇت فەرمالارىن اشقان پاۆلودارلىق كاسىپكەرلەردىڭ تاسى ورگە دومالاي باستادى. زامانعا ساي سالىنعان سيىر قورالارى, شەڭبەرلى ساۋ ورىندارى, جەمشوپ ازىرلەيتىن ارنايى قويمالار, مال تەزەگىن وڭدەپ, ەگىستىككە تىڭايتقىش رەتىندە پايدالانۋ جوبالارى فەرمالاردى تابىستى شارۋاشىلىققا اينالدىردى. كەيبىرى بۇگىندە شەتەلدەن اكەلىنگەن اسىل تۇقىمدى مال باسىن كوبەيتىپ, سىرتقا ساتا باستاعان.

جەڭىلدەتىلگەن باعدارلامانىڭ شاراپاتىن سەزىنگەن «Agro Trade-PV» جانە «كرونوس پاۆلودار» سەرىكتەستىكتەرىنىڭ تىنىس-تىر­شىلىگىمەن تانىستىق. «Agro Trade-PV» جشس قۇرىل­­­تاي­­شىسى ءارى ديرەكتورى قۋانىش تەمىرعاليننىڭ تاۋارلى ءسۇت فەر­ماسى زامانعا ساي ءارى ينفرا­قۇرىلىمى وڭتايلى ورنالاسقان شارۋا­شىلىق ەكەنى بايقالادى. تاپ-تۇيناقتاي فەرمادان 3 اۋىل­­دىڭ 70-تەن استام ادامى جۇمىس تاۋىپ وتىر. فەرما نەبارى 6 ايدا (2022 جىلى) سالىن­عان. ءسۇتتى سيىرلاردىڭ گولشتين تۇقىمىن تاڭداپ, العاشقى پارتياسىن سول جىلدىڭ كۇزىندە جەتكىزگەن.

– 1 200-دەي سيىر ۇستالادى. كۇنىنە 40 توننادان استام ءسۇت ساۋىلىپ, وبلىس ورتالىعىنداعى ء«سۇت» اق-نا تاپسىرامىز. سيىرلار 305 كۇندەي ۇزبەي سا­ۋىلىپ, ودان سوڭ 60 كۇن تىڭايادى. بۇل ۋاقىتتا بۇزاۋلاپ ۇلگەرەدى. اسىل تۇقىمدى سيىرلار ءارى كەتسە 5 جىل, ورتاشا 3 جىل عانا ءونىمدى ءسۇت بەرەدى, ودان ءارى ءسۇتىنىڭ قاسيەتى تومەندەپ, سۇيىلادى. سوندىقتان سەلەكتسيا جۇمىستارىمەن ۇزبەي اينالىسىپ, اسىل تۇقىمدى مالدىڭ ۇرپاق جالعاستىرۋىن ۇيىمداستىرامىز. جاس تولدەردى وزگە شارۋاشىلىقتارعا ساتا­مىز. مەملەكەت 2,5%-بەن بەرگەن 257 ملن تەڭگەگە 200-دەن اسا سيىر ساتىپ الدىق. جەمشوپ قورىمىز, ەگىس تاناپتارى, 10 مىڭ توننالىق كوكونىس ساقتاۋ قويمامىز بار. كوپجىلدىق ءشوپ, جۇگەرى, كارتوپ, تاعى باسقا داقىلداردى ەگە­مىز. مالدىڭ تەزەگى اۆتوماتتى تۇردە سەپاراتسيالىق ورىنعا تۇسەدى, ول جەردە سۇيىق ءتۇرى جينالىپ, 180-200 كۇندەي تۇرادى. بۇل ۋاقىتتا ول ازوتقا اينالىپ, كەيىن تىڭايتقىش رەتىندە ەگىستىك­كە جىبەرىلەدى. وسىلايشا, قال­دىق­تى وڭدەۋمەن دە اينالىسىپ وتىر­مىز, – دەيدى فەرما باسشىسى.

فەرماداعى شەڭبەرلى ساۋ جۇيەسىندە سيىرلار كۇنىنە 3 مارتە ساۋىلادى. ءسۇتتىڭ مايلى­لىعى – 4,5%. مۇنداي ساپاسى جوعارى شيكىزاتتى زاۋىتتار بىردەن قابىلداۋعا بەيىم. ال اقسۋدىڭ العاباس وكرۋگىندە ورنالاسقان «كرونوس پاۆلودار» جشس – وڭىردەگى ءسۇت زاۋىتى كلاس­تەرىنىڭ ءبىر بولشەگى. جەرگى­لىكتى كاسىپكەر جەمشوپ بازاسىن دايىنداۋدان باستاپ, دايىن ءسۇت ونىمدەرىنە دەيىنگى ۇدەرىستى تولىق قامتاماسىز ەتەدى. تاۋارلى ءسۇت فەرماسى جاڭادان اشىلعان. 1 950 باسقا ارنالعان فەرمادا ازىرشە 840 سيىر بار. كۇنىنە 25 توننا ءسۇت ساۋىلىپ, بىردەن زاۋىتقا جىبەرىلەدى. شيكىزات سول كۇنى-اق تسەحتاردا وڭدەلىپ, ءتۇرلى ءسۇت ءونىمى 24 ساعاتتا جەرگىلىكتى دۇكەن سورەلەرىنە جەتكىزىلەدى.

كاسىپورىن مەملەكەتتىڭ 5 ملرد تەڭگە قولداۋىنا يە بولعان. جوباعا سالىنعان ينۆەستيتسيا كولەمى – 14 ملرد تەڭگە. مۇندا جاس تولدەرگە ارنالعان ورىندار, سيىر قورالارى, شەڭبەرلى ساۋ ورنى جاڭا تەحنولوگيا بويىنشا تۇرعىزىلعان.

– گولشتين تۇقىمدى سيىرلاردى ۇستايمىز. قىزمەتكەرلەر سانى – 100 ادام, ورتاشا ەڭبەكاقى – 350-400 مىڭ تەڭگە. تولىق قۋاتتىلىققا شىققاندا 150 ادامدى ەڭبەكپەن قامتيمىز دەگەن جوسپار بار. بىلىكتى ماماندارىمىز ءۇشىن قاناش قامزين اۋىلىندا كوتتەدج تيپىندەگى 10 ءۇي تۇرعىزىپ بەردىك, كەي وتباسىلار سوندا تۇرىپ جاتىر. زامانعا ساي فەرما بولماعان ۋاقىتتا زاۋىتىمىزعا ۇنەمى شيكىزات جەتپەي جاتاتىن. شيكىزات كوبەيگەلى ونىمدەرىمىزدى تەرەڭ وڭدەۋگە, اسسورتيمەنتىن كەڭەيتىپ, وزگە وڭىرلەرگە ەكسپورتقا شىعارۋعا مۇمكىندىك الىپ وتىرمىز. مىڭ گەكتارداي جەرىمىز بار, جۇگەرى, جوڭىشقا, تاعى باسقا داقىلدار ەگىپ, جەمشوپ قورىن ءوزىمىز قامتاماسىز ەتەمىز. قۇراماجەم زاۋىتى دا جۇمىس ىستەيدى, – دەپ اتاپ ءوتتى كومپانيا باسشىسىنىڭ كومەكشىسى ۆيتالي ميحايلوۆ.

فەرما باسقارۋشىسى ناتاليا چيموچەنكونىڭ ايتۋىن­شا, سيىرلاردىڭ گەندىك قورىن­دا سۇتتىلىك قاسيەت تۇپ­تە­گىنەن قالىپتاسقان. «جانۋار­لار كۇي­زە­لىستەن قورقا­دى, ولارعا قورا ىشىندە ۇنەمى جايلى ميكروكليمات قاجەت. قورالاردىڭ توبەسىندە ورنالاسقان الىپ جەلدەتكىشتەر ۇنەمى قوسۋلى. قىزمەتكەرلەر سيىرلاردىڭ جاي-كۇيىن باقىلاپ, جەكە قۇجاتىن جۇرگىزەدى», دەيدى.

ءسۇتتى مال شارۋاشىلىعى پاۆلودار وبلىسىنىڭ 7 اۋدانىندا دامىعان (اقسۋ قالاسىنىڭ اۋىلدىق ايماعى, پاۆلودار, اقتوعاي, تەرەڭكول, جەلەزين, ۋسپەن, شارباقتى اۋداندارى). وڭىردەگى 17 تاۋارلى ءسۇت فەرماسىندا 20 مىڭنان استام سيىر ۇستالادى. اۋىل شارۋاشىلىعى باسقارماسىنىڭ ءبولىم باسشىسى قايىربولات ءبايسارينوۆتىڭ سوزىنشە, كەيىنگى جىلدارى جالپى قارا مال سانى 32%-عا كوبەيىپ, 594 مىڭعا جەتكەن. ونىڭ 67,8%-ى ءسۇت باعىتىنا نەگىزدەلگەن. مامىر ايىنداعى دەرەكتەر بويىنشا, ءسۇت ءوندىرىسى 71,7 مىڭ توننانى قۇراسا, ونىڭ 51,9 مىڭ تونناسىن ۇيىمداسقان شارۋاشىلىقتار بەرىپ وتىرعان كورىنەدى. ءبىر سيىر جىلىنا ورتا ەسەپپەن 6 530 كيلو ءسۇت بەرەدى.

– كەيىنگى ۋاقىتتا وڭىردەگى ءسۇت ءوندىرىسى 31,5 مىڭ تونناعا ءوستى. زاۋىتتارعا تاپسىرىلاتىن ءسۇتتىڭ 72%-ىن تاۋارلى ءسۇت فەرمالارى قامتاماسىز ەتەدى. تولىق قۋاتىنا شىققان فەرمالار ءار ساتىپ العان اسىل تۇقىمدى مال ءۇشىن مەملەكەتتەن 400 مىڭ تەڭگە, تاپسىرعان ءسۇتتىڭ ءار ءليترى ءۇشىن 45 تەڭگە سۋبسيديا الىپ وتىر. تەك بىلتىر 3,2 ملرد تەڭگەنىڭ دەمەۋ قارجىسىن يەلەندى, – دەيدى باسقارما وكىلى.

اۋىل شارۋاشىلىعى مي­نيستر­­لىگى ميكروكرەديتتىڭ بەرىل­ۋىن مونيتورينگىلەۋ باس­قار­­ماسىنىڭ باسشىسى ءالي اكىمجانوۆتىڭ سوزىنشە, 65 فەر­مانىڭ بارلىعى ىسكە قوسىلعاندا 373 مىڭ توننا ءسۇت بەرە باستايدى. بۇل جۇمىس ىستەپ تۇرعان ءسۇت زاۋىتتارىنىڭ قۋاتتىلىعىن ۇلعايتىپ, الەۋمەتتىك جانە ەكونوميكالىق تيىمدىلىكتى ارتتىرادى.

پاۆلودار وبلىسى