بالا شاق پەن بولاشاقتىڭ التىن كوپىرى

ۇلتتىق كىتاپحانادا وتكەن مەرەي­تويلىق جيىندا مادەنيەت جانە اقپارات ۆيتسە-ءمينيسترى قانات ىسقاقوۆ ءسوز الىپ, مەملەكەتتىك كەڭەسشى ەرلان قاريننىڭ ءتورت باسىلىمعا ارنالعان قۇتتىقتاۋ حاتتارىن سالتاناتتى تۇردە تابىس ەتتى. سول قاتاردا «Aq jelken» جۋرنالىنىڭ 100 جىلدىق مەرەيتويىمەن قۇتتىقتاپ, باسىلىمنىڭ تاريحىنا توقتالعان ەكەن.

«1925 جىلدىڭ ناۋرىز ايىندا ەرعالي الدوڭعاروۆتىڭ رەداكتورلىعىمەن جارىق كورگەن «پيونەر» جۋرنالى – حح عاسىر باسىندا اعارتۋشىلىق جولىندا جاسالعان ءىرى باعىتتىڭ العاشقى قارلىعاشى دەپ باعالايمىن. سودان كەيىنگى كەزەڭدە دە جۋرنال قازاق بالالارىنىڭ اينىماس سەرىگىنە اينالدى. بۇل داۋىردە باسىلىم ادەبي-تانىمدىق ءۇردىستى نىق ۇستادى. ب.سوقپاقباەۆ, ك.توقاەۆ, م.يمانجانوۆ, ءا.نۇرشايىقوۆ سياقتى قالامگەرلەر جۋرنال مازمۇنىن بايىتا ءتۇستى. جۋرنالدى ف.وڭعارسىنوۆا ۇزاق جىل باسقارىپ, 1989 جىلى باسىلىمنىڭ اتاۋىن «Aq jelken» دەپ وزگەرتۋگە باستاما كوتەردى. سودان بەرگى داۋىرىندە «Aq jelken» جۋرنالى ادەبي, رۋحاني باعىتتى جالعاستىرىپ, جاسوسپىرىمدەردىڭ وزىندىك كومەكشى قۇرالىنا دا اينالدى. ادەبيەت پەن مادەنيەت كەڭىستىگىندە بالالار مەن جاسوسپىرىمدەرگە ارنالعان ءبىر عاسىرلىق تاريحى بار باسىلىمدار كەمدە-كەم. «Aq jelken» ءجۇز جىل بۇرىنعى باعىتىنا, اماناتقا ادالدىق تانىتىپ, بۇل كۇندەرى اعا باسىلىمدار قاتارىنان كورىنىپ كەلەدى», دەلىنگەن مەملەكەت كەڭەسشىنىڭ قۇتتىقتاۋىندا.

بۇعان قوسا قانات ىسقاقوۆ مادەنيەت جانە اقپارات ءمينيسترى ايدا بالاەۆانىڭ قۇتتىقتاۋىن جەتكىزدى.

ء«وز تاريحىندا اتاۋىن بىرنەشە رەت وزگەرتسە دە, ۇلتتىق باسىلىم نەگىزگى باعىتىنان اينىعان ەمەس. ول ۇلكەن قالامگەرلەر شوعىرىن قالىپتاستىردى. بەيىمبەت مايلين, ءىلياس جانسۇگىروۆ, ءسابيت مۇقانوۆتاردان باستاپ, سوعىستان كەيىنگى كەزەڭدە بەردىبەك سوقپاقباەۆ, مۇزافار الىمباەۆ, ءماريام حاكىمجانوۆا سىندى كورنەكتى قالامگەرلەردىڭ سونى تۋىن­دىلارىن ۇزدىكسىز جاريالاپ وتىردى. جۋرنال جۋرناليستيكانىڭ وزىق ۇلگىلەرىن ءتيىمدى پايدالانىپ, بارلىق كەزەڭدە دە وقىرمان ىقىلاسىنا بولەنىپ كەلەدى. تاۋەلسىزدىكتىڭ ەلەڭ-الاڭىندا «Aq jelken» دەگەن اتاۋعا يە بولىپ, قازاق جاستارىنىڭ ۇلتتىق ساناسى مەن تاريحي جادىسىن جاڭعىرتۋعا, وتكەن كەزەڭدەردىڭ ماڭىزدى وقيعالارىنا حالىق مۇددەسى تۇرعىسىنان جاڭاشا ۇڭىلۋگە كۇش سالدى. «Aq jelken» جاس وقىرمانداردىڭ ارمان ايدىنى بولا ءبىلدى. ول تاۋەلسىز قازاقستاننىڭ جۋرناليس­تيكا سالاسىنداعى ءتول اتريبۋتىنىڭ ءبىرى رەتىندە جاساپ, العا قادام باسىپ كەلەدى», دەلىنگەن ءمينيستردىڭ حاتىندا.

جيىندا قانات ىسقاقوۆ وقيتىن ۇلت قالىپتاستىرۋدا بالالار باسىلىم­دارىنىڭ ماڭىزى زور ەكەنىن اتاپ ءوتىپ, مادەنيەت جانە اقپارات مينيسترلىگى تاراپىنان بۇل باعىتتاعى الەۋمەتتىك ءارى قارجىلىق قولداۋ الداعى ۋاقىتتا دا جالعاسىن تاباتىنىن جەتكىزدى. سونىمەن قاتار گازەت-جۋرنالداردىڭ بۇگىن­دە تسيفرلىق تەحنولوگيالار مەن جاساندى ينتەللەكت داۋىرىنە قادام باسقانىن ايتا كەلە, ءباسپاسوزدىڭ جاڭا باسەكەگە بەيىمدەلۋى ۋاقىت تالابى ەكەنىن اتاپ كورسەتتى.

بۇدان سوڭ باسىلىم ۇجىمدارىنىڭ بىرقاتار قىزمەتكەرى مينيسترلىك اتىنان بەرىلگەن ماراپاتتارعا يە بولىپ, مەرەيى تاسىدى. اتاپ ايتساق, «اقپارات سالاسىنىڭ ۇزدىگى» توسبەلگىسىن يەلەنگەندەردىڭ قاتا­رىن­دا «مىسل» جۋرنالىنىڭ كوررەكتورى ساحيبام يميروۆا, «Ana tili» گازەتىنىڭ كور­رەكتورى ءمولدىر بيسەنباەۆا مەن ءتىلشىسى ەلەونورا ىبىرايقىزى, «ۇلان» گازەتىنىڭ بەتتەۋشى-ديزاينەرى داريا تالاپوۆا, سونداي-اق «Aq jelken» جۋرنالىنىڭ بەتتەۋشى-ديزاينەرى جازيرا جاعىپاروۆا مەن كوررەكتورى ءۇمىت ءجۇمادىلوۆا بار.

مادەنيەت جانە اقپارات ءمينيستر­ىنىڭ العىسحاتتارى «Ana tili» گازەتىنىڭ SMM-مامانى اقگۇل ايداربەكوۆاعا, ءتىلشىسى باعدات سۇلتان مەن كوررەكتورى الماگۇل ۇلتانبەكوۆاعا تابىستالدى. سونىمەن قاتار «Aq jelken» جۋرنالىنىڭ جاۋاپتى حاتشىسى دوسحان جىلقىباەۆ, «ۇلان» گازەتىنىڭ كوررەكتورلارى جازيرا بەكبولاتوۆا مەن ءدىلناز شايمۇراتوۆا, «ۇلان» گازەتىنىڭ ءتىلشىسى نۇرلىحان جۇماحان, «مىسل» جۋرنالىنىڭ بەتتەۋشى-ديزاينەرى زۋمراد ابدريموۆا مينيسترلىكتىڭ قۇرمەت گراموتالارىمەن ماراپاتتالدى.

سودان سوڭ عاسىرلىق بەلەسىنە جەتكەن جۋرنالدىڭ باس رەداكتورى ەسەي جەڭىس ۇلى ءسوز كەزەگىن «قازاق گازەتتەرى» سەرىكتەستىگىنىڭ باس ديرەكتورى ديحان قامزابەك ۇلىنا بەردى. مەدياحولدينگ باسشىسى بۇگىنگى باسىلىمداردىڭ تىنىس-تىرشىلىگىنە كەڭىنەن توقتالىپ, وسى تاريحي ءتورت كۇن – كەيدە تارالىمى تومەندەگەن, كەيدە ورلەگەن باسىلىمداردىڭ ومىرشەڭدىگىن ايعاقتايتىنىن اتاپ ءوتتى. سونىمەن قاتار كەشەگى تۇندەردى تاڭعا جالعاپ, گازەت-جۋرنال شىعارۋ جولىندا ايانباي تەر توككەن جاس جۋرناليستەردىڭ بۇگىندە اعا بۋىنعا اينالعانىن, ال سول باسىلىمداردى باسقارعان رەداكتورلار ەل زيالىلارىنىڭ قاتارىن تولىقتىرعانىن ەرەكشە اتاپ ءوتتى.

ديحان قامزابەك ۇلى سەرىكتەستىك اتىنان ارىپتەستەرىمىز – بالجان مۇراتقىزىن, داۋرەن دوسبول ۇلىن, اينۇر مۇراتوۆانى, ولجاس پاۆليكتى العىسحاتتارمەن ماراپاتتاپ, مەرەيىن تاسىتتى.

ءوز كەزەگىندە ۇلتتىق كىتاپحانانىڭ ديرەكتورى عازيزا قۇدايبەرگەنقىزى بۇگىندە جۋرناليستيكادا جۇرگەن تانىمال تۇلعالاردىڭ ءومىر جولىن كەشەگى بالالار باسىلىمدارىنان ءبولىپ قاراۋعا بولمايتىنىن اتاپ ءوتتى. ول ءوزى دە بالا كۇنىندە گازەت-جۋرنال تاسيتىن پوشتاشى اپايدى تاعاتسىزدانا كۇتىپ وتىراتىنىن ساعىنىشپەن ەسكە الدى. مۇنداي ءسات تالاي وقىرمان ءۇشىن ىستىق كورىنىس ەكەنى ءسوزسىز.

بالا ارمانعا قانات بىتىرگەن كەشەگى «بالدىرعان», «پيونەر» سىندى باسىلىم­داردىڭ جارقىن ءداستۇرى مەن رۋحاني مۇراسى دا اسەرلى ەستەلىكتەرمەن ءوربىدى. وسى رەتتە «Aq jelken» جۋرنالىن 1996–2002 جىلدارى باسقارعان قازاقستاننىڭ قۇر­مەتتى جازۋشىسى, قازاقستاننىڭ ەڭبەك سىڭىرگەن قايراتكەرى ماعيرا قوجاحمەتوۆا مەن 2002–2011 جىلدار ارالىعىنداعى باس رەداك­تورى, بەلگىلى قالامگەر, حالىقارالىق «الاش» ادەبي سىيلىعىنىڭ لاۋرەاتى نۇر­عالي وراز وتكەن كۇندەردىڭ ەستەلىگىن بۇگىن­مەن ساباقتاستىرىپ, ساليقالى وي ءوربىتتى.

وسىدان كەيىن جۋرنالدىڭ 100 جىلدىق مەرەيتويىنا ارنايى ازىرلەنگەن مەرەي­تويلىق كىتاپتىڭ تۇساۋكەسەر ءراسىمى جال­عاسىن تاپتى. بايانداۋعا جەڭىل كورىن­گەنىمەن, بۇل تۋىندى – ۇجىمدىق ەرەن ەڭبەكتىڭ جەمىسى. كىتاپتا باسىلىمنىڭ ءبىر عاسىرلىق تاريحى تەرەڭنەن تارازىلانىپ, بۇرمالانىپ كەلگەن كەيبىر تۇستار عىلىمي تۇرعىدا قايتا سارالانعان. ىزدەنىسى مول, مازمۇنى باي ەڭبەكتىڭ باسىلىم شەجىرەسىن شىنايى ءارى جۇيەلى تۇردە قامتىعانى ايرىقشا اتاپ وتۋگە تۇرارلىق.

ايتا كەتكەن ءجون, وسى كۇنى «Aq jelken» جۋرنالى 2024 جىلى ۇيىمداستىرعان «قازاقتىڭ نار تۇلعالارى» اتتى تانىمدىق ۆيكتورينانىڭ جەڭىمپازدارى دا ماراپاتتالدى. اتاۋلى سىيلىقتى دەمەۋشى عازيز قۇلاحمەت تابىستادى.

سالتاناتتى جيىن رەتىمەن جالعاسىپ, «Aq jelken» جۋرنالىنىڭ 100 جىلدىعى مەن عابيدەن قۇلاحمەتتىڭ 70 جىلدىعىنا ارنالعان رەسپۋبليكالىق ادەبي بايقاۋ­دىڭ رەسمي تۇردە جاريالانۋ ءساتى دە جەتتى. جۋرنالدىڭ عاسىرلىق تويىنان ەڭ كىشكەنتاي وقىرماندار دا شەت قالمادى. نۇراسىل ساحي, اقجۇنىس ىلگەرباي جانە گۇلباقىت ءىزدىباي ەسىمدى بۇلدىرشىندەرگە «جاس ءتىلشى» كۋالىكتەرى تابىستالدى. وسى­لايشا, ەلىمىزدەگى بالالار مەن جاسوس­پىرىمدەرگە ارنالعان تاريحي باسىلىم – «Aq jelken» جۋرنالى عاسىرلىق بەلەسىن ابىرويمەن اتاپ ءوتتى.

الماتى