«سەن بۇعان سەنبەيسىڭ!», «بۇل قاراپايىم ءادىس ءومىرىڭدى وزگەرتەدى!». وسىنداي جازبالار ينتەرنەتتە ءجيى كەزدەسەدى. كەرەمەت جاڭالىق ايتامىز دەپ, ادامدى سول سىلتەمەگە كىرۋگە يتەرمەلەيدى. بىراق كليكبەيتتىڭ قاۋىپتى تۇسى بار. قارجى نارىعىن رەتتەۋ جانە دامىتۋ اگەنتتىگى وسى ماسەلەنى بىلاي تۇسىندىرەدى.
ماقساتى قانداي؟
كليكبەيت (clickbait – «كليكتەرگە ارنالعان قارماق») – نازار اۋدارتۋ ءۇشىن ەلەكتىرۋشى تاقىرىپ پەن سۋرەتتەردى قولداناتىن ءادىس. كوبىنەسە ول اقپارات مازمۇنىنا سايكەس كەلمەيدى. باستى ماقسات – ادامدى سىلتەمەگە وتۋگە كوندىرىپ, سايتتىڭ قارالىم سانىن ارتتىرۋ ارقىلى جارنامادان پايدا تابۋ.
نەگە تانىمال؟
حالىق نازارى ءۇشىن كۇرەس. اقپارات كوپ بولعان سايىن, ءاربىر وقىرمان ءۇشىن تالاس كۇشەيەدى. ۆيرۋس ەففەكتىسى. ادامدار ەموتسياعا تولى نەمەسە داۋلى تاقىرىپتاردى ءجيى بولىسەدى. قارجىلىق پايدا. قارالىم نەعۇرلىم كوپ بولسا, جارنامادان تۇسەتىن تابىس تا سوعۇرلىم جوعارى.
نەسىمەن قاۋىپتى؟
مانيپۋلياتسيا جانە الداۋ. كليكبەيت كوبىنە جالعان اقپاراتپەن الدايدى. مىسالى, «الەمدە بۇل ونىمگە تىيىم سالىندى!» دەگەن تاقىرىپ جاي عانا ديەتالىق توقاشتىڭ جارناماسى بولۋى مۇمكىن. اقپارات قۇرالدارىنا سەنىمنىڭ تومەندەۋى. ەگەر وقىرمان ۇنەمى اسىرا سىلتەگەن نەمەسە جالعان تاقىرىپتارعا تاپ بولسا, جاڭالىقتار كوزىنە سەنۋدەن قالادى. بۇل بولاشاقتا جۋرناليستيكا مەن بلوگەرلەردىڭ بەدەلىنە نۇقسان كەلتىرەدى. جالعان اقپاراتتىڭ تارالۋى. كليكبەيت ادام ەموتسياسىنا اسەر ەتىپ, دۇربەلەڭ تۋدىرۋى مۇمكىن. اسىرەسە, ساياسات پەن مەديتسينا تاقىرىپتارىندا بۇل وتە قاۋىپتى. مىسالى, «عاجايىپ ەم» تۋرالى جالعان جاڭالىقتار ادامداردىڭ دەنساۋلىعىنا زيانىن تيگىزۋى مۇمكىن. اقپاراتتىق شارشاۋ. شۋلى تاقىرىپتاردىڭ ۇزدىكسىز اعىنى ادامنىڭ ميىنا شامادان تىس سالماق ءتۇسىرىپ, اقپاراتتى سىني تۇرعىدان باعالاۋ قابىلەتىن تومەندەتەدى. سونىڭ سالدارىنان جۇرت جاڭالىقتاردى مۇلدە وقىمايدى نەمەسە ءۇستىرت قابىلدايدى. قارجىلىق قاتەر جانە كيبەرقاۋىپ. كەيبىر كليكبەيت سىلتەمەلەر كۇماندى سايتتارعا الىپ بارىپ, جەكە مالىمەتتەردى ەنگىزۋگە نەمەسە زياندى باعدارلامالاردى جۇكتەۋگە ماجبۇرلەۋى مۇمكىن.كليكبەيت – نازار اۋدارتۋدىڭ ءتيىمدى قۇرالى. بىراق ونى شامادان تىس پايدالانۋ وقىرمانعا دا, باق-قا دا زيانىن تيگىزەدى. اقپاراتتى اقىلمەن تۇتىنۋ, سىني ويلاۋ – مانيپۋلياتسيالارعا الدانباۋدىڭ, اقپاراتتىق گيگيەنانىڭ باستى جولى.