ماڭىزدى جيىن اباي اتىنداعى تەاتردا ۇيىمداستىرىلىپ, قوسىمشا ونلاين ترانسلياتسيا جاسالدى. جيىندا وبلىسى اكىمى بەرىك ءۋالي الداعى جىلدارداعى دامۋ جوسپارىن باياندادى. وندا ينفراقۇرىلىمدى جاڭارتۋ, ينۆەستيتسيالىق جوبالار, ونەركاسىپ پەن اۋىل شارۋاشىلىعىن دامىتۋ, ءبىلىم, دەنساۋلىق ساقتاۋ جانە مادەنيەت سالالارىنداعى باستامالار تۋرالى ايتىلدى. كەڭەيتىلگەن جيىن ءوڭىر جۇرتشىلىعى مەن كاسىپكەرلەر اراسىندا ۇلكەن قىزىعۋشىلىق تۋدىرىپ, دامۋ پەرسپەكتيۆالارى ۇسىنىلدى.
ايماق باسشىسى العاشقى سوزىندە پرەزيدەنتتىڭ وبلىستى قايتا قۇرۋ تۋرالى شەشىمى شىن مانىندە تاريحي ادىلەتتىلىك ەكەنىن ايتتى.
«وبلىس قۇرىلعان ساتتەن باستاپ, ءوڭىرىمىزدىڭ الەۋمەتتىك-ەكونوميكالىق دامۋى مەملەكەت باسشىسىنىڭ تىكەلەي باقىلاۋىندا. وزدەرىڭىزگە بەلگىلى, بيىل ءبىز اباي قۇنانباي ۇلىنىڭ 180 جىلدىق ءىس-شاراسىن اتاپ وتەمىز. ۇكىمەت بۇل باعىتتاعى كوپتەگەن جۇمىستى قولعا الىپ جاتىر. ءىس-شاراعا دايىندىقتى قازىردەن باستادىق, جوعارى دەڭگەيدە وتكىزۋگە اتسالىسۋ وبلىسىمىزدىڭ ءاربىر تۇرعىنىنىڭ مىندەتى دەپ بىلەمىن», دەدى ب.ءۋالي.
وبلىس اكىمى رەتىندە قىزمەتكە كىرىسكەن ءۇش اي ۋاقىت ارالىعىندا ءوڭىردىڭ بارلىق اۋدان, قالالارىن, بۇرىن اۋدان ورتالىقتارى بولعان شار قالاسىندا, بارشاتاس, تاسكەسكەن جانە قاينار اۋىلدارىندا, جالپى سانى 68 ەلدى مەكەندە بولىپ, تۇرعىنداردىڭ تىنىس تىرشىلىگىمەن, وزەكتى ماسەلەلەرىمەن تانىسقانىن جەتكىزدى.
ء«بىز وبلىستىڭ ترانزيتتىك الەۋەتىن جانە گەوگرافيالىق ەرەكشەلىكتەرىن ەسكەرە وتىرىپ, الداعى ءۇش جىلعا دامۋ جوسپارىن ايقىنداپ, نەگىزگى باعىتتارىن بەلگىلەدىك. ءوڭىردىڭ وندىرىستىك, ەت, ءسۇت كلاستەرىن قۇرۋ مەن سۋارمالى ەگىنشىلىك الەۋەتىن ارتتىرۋعا, ىشكى ءتۋريزمدى, الەۋمەتتىك سالانى دامىتۋعا, جول جانە ينفراقۇرىلىم جۇيەلەرىن جاڭارتۋعا باسىمدىق بەرىلەدى», دەدى وبلىس اكىمى.
ءوڭىردىڭ وندىرىستىك الەۋەتى
وبلىس اكىمى ءوڭىردىڭ الداعى جىلدارداعى دامۋ جوسپارى تۋرالى بايانداماسىندا ايماققا ينۆەستيتسيا تارتۋ ماسەلەسىنە ايرىقشا توقتالدى. اكىمنىڭ مالىمدەۋىنشە, 2028 جىلعا دەيىن جالپى قۇنى 2,7 ترلن تەڭگە بولاتىن 29 ينۆەستيتسيالىق جوبا جۇزەگە اسىرىلادى. 8 مىڭ جاڭا جۇمىس ورنى اشۋ كوزدەلىپ وتىر. بيىل 10 ميلليارد تەڭگەگە «سەماز» جشس ونەركاسىپتىك الاڭدارى كەڭەيتىلىپ, جىلىنا 6 مىڭ ارنايى تەحنيكا شىعاراتىن جەلى جاڭارتىلادى. «كازپوليگراف» جشس جىلىنا قۋاتتىلىعى 40 ميلليون دانا قاعاز بەن كارتون بۇيىمدارى ءوندىرىسىن ىسكە قوسپاق. وندىرىستىك ينفراقۇرىلىمدى كەڭەيتۋ ماقساتىندا ء«وندىرىس» يندۋستريالىق ايماعى 96 گەكتاردان 562 گەكتارعا دەيىن ۇلعايتىلادى.
ايماق باسشىسى قىزمەتكە كىرىسكەلى بەرى 40-تان استام شەتەلدىك ينۆەستورمەن كەزدەسۋ وتكىزدى. ەندى وبلىس رەسەي جانە قىتايمەن ساۋدا بايلانىسىن كەڭەيتۋدى جوسپارلاپ وتىرعانىن دا ايتتى.
سونداي-اق, ينۆەستورلارمەن جۇمىستى كۇشەيتۋ ماقساتىندا سەمەيدە «ينۆەستورلار ءۇيى» اشىلادى. بۇل شارالار ناتيجەسىندە 2028 جىلعا قاراي وبلىسقا تارتىلاتىن ينۆەستيتسيا كولەمى 547 ملرد تەڭگەدەن 800 ملرد تەڭگەگە دەيىن ارتادى دەپ جوسپارلانعان.
«وسى رەتتە الداعى اپتادا قىتايعا ىسساپارعا شىعىپ, 1 ميلليارد 200 ميلليون اقش دوللارىنا ينۆەستيتسيالىق جانە ءوڭىردىڭ كاسىپكەرلەرىنىڭ ونىمدەرىن ساتۋ بويىنشا 15 مەموراندۋمدارعا قول قوياتىن بولامىز. ءوڭىردىڭ دامۋىنا ينۆەستيتسيا تارتۋ – ءاربىر دەڭگەيدەگى اكىمنىڭ مىندەتى. وسىعان وراي سەمەي قالاسىندا ينۆەستورلارعا سۇيەمەلدەۋ قىزمەتىن كورسەتەتىن «ينۆەستورلار ءۇيى» اشىلادى», دەدى ايماق باسشىسى.
اۋىل شارۋاشىلىعىن دامىتۋدىڭ جاڭا مودەلى ازىرلەندى
بيىل وبلىستا اۋىل شارۋاشىلىعى ءونىمىنىڭ جالپى كولەمى 486 ميلليارد تەڭگەگە جەتىپ, ءوسىم 103 پايىزدى قۇرادى. ءىرى قارا مال سانى 743 مىڭ باسقا جەتىپ, ەل كولەمىندە 3-ورىندا تۇر.
وبلىس اكىمنىڭ ايتۋىنشا, وڭىردە اۋىل شارۋاشىلىعىن دامىتۋدىڭ 2028 جىلعا دەيىنگى مودەلى ازىرلەندى. ەت كلاستەرىن قۇرۋ, ءسۇتتى-تاۋارلى فەرمالارىن سالۋ, ەت قۇس شارۋاشىلىعىن دامىتۋ جانە سۋارمالى ەگىنشىلىكتىڭ الەۋەتى سياقتى باعىتتاردى قامتيدى. بۇل باعىتتا ءىرى ينۆەستيتسيالىق جوبالاردى قارجىلاندىرۋ باعدارلاماسى اياسىندا 13 ميلليارد تەڭگەگە ەت كومبيناتى, بورداقىلاۋ الاڭدارى, ءسۇتتى تاۋارلى فەرمالارى, سۋ ۇنەمدەۋ تەحنولوگيالارى, قوي شارۋاشىلىعى, تاۋارلى بالىق ءوسىرۋ جوبالارى ىسكە اسىرىلىپ جاتىر. اتالعان باستامالاردى قولداۋ ءۇشىن 13 ملرد تەڭگەگە جوبالار قارجىلاندىرىلىپ, جىل سوڭىنا دەيىن قوسىمشا 8 ملرد تەڭگە ءبولىنۋ جوسپارلانىپ وتىر.
ەت كلاستەرىن دامىتۋ اياسىندا جاڭاسەمەي اۋدانى شاقامان اۋىلىندا «ەۆرازيااگروسەمەي» جشس تاۋلىگىنە 35 توننا ەت وڭدەيتىن كەشەننىڭ قۇرىلىسى باستالدى. مۇندا جىلىنا 12,6 مىڭ توننا ەت ونىمدەرى شىعارىلىپ, 7 مىڭ باس قويعا ارنالعان بورداقىلاۋ الاڭى دايىندالعان.
«بۇل كاسىپورىندار جاڭا جۇمىس ورىندارىن اشىپ, ءوڭىردىڭ ازىق-ت ۇلىكپەن قامتىلۋىنا ۇلەس قوسادى. وسى باعىتتا جۇمىستى جالعاستىرىپ, اكىمدىك تاراپىنان ءتيىستى قولداۋ كورسەتۋگە دايىنبىز», دەدى وبلىس اكىمى.
75 مەكتەپ كۇردەلى جوندەۋدەن وتەدى
مەملەكەت باسشىسىنىڭ تاپسىرماسىنا سايكەس, الداعى ءۇش جىلدا 75 مەكتەپ كۇردەلى جوندەۋدەن وتەدى. بيىل جوندەلەتىن 11 مەكتەپ قاتارىندا اياگوز, ءۇرجار, سەمەي, جاڭاسەمەي, بەسقاراعاي اۋداندارىنىڭ ءبىلىم مەكەمەلەرى بار.
وبلىس اكىمىنىڭ مالىمدەۋىنشە, الداعى ءۇش جىلدا 150 جاڭا موديفيكاتسيالى كابينەت پەن زاماناۋي ينتەراكتيۆتى تاقتالار ورناتىلادى. بيىلدىڭ وزىندە 19 مەكتەپكە – 55 كابينەت, 68 مەكتەپكە – 68 تاقتا ساتىپ الىنادى. «قازاقستان حالقىنا» قورى ارقىلى 33 اۋىل مەكتەبى زاماناۋي كابينەتتەرمەن جابدىقتالادى.
«مەكتەپتەردى كۇردەلى جوندەۋدەن وتكىزسەك تە, وبلىستىڭ بارلىق مەكتەپتەرىندە وقۋشىلار جابدىعىنىڭ توزىعى ماسەلەسى شەشىمىن تاپپاي وتىر. بۇل ماسەلەنى دە الداعى ءۇش جىلدا كەزەڭ-كەزەڭىمەن شەشەتىن بولامىز. بالالاردىڭ قوسىمشا ءبىلىم الۋىنا جاعداي جاساۋ ءۇشىن سەمەي قالاسىندا بيىل وقۋشىلار سارايىنىڭ قۇرىلىسىن اياقتايمىز», دەدى ايماق باسشىسى.
مەملەكەت باسشىسىنىڭ باستاماسىمەن ىسكە اسىرىلىپ جاتقان «جايلى مەكتەپ» ۇلتتىق جوباسى اياسىندا سەمەي قالاسىنىڭ قاراعايلى تۇرعىن اۋدانىندا 1200 ورىندىق, بەسقاراعاي اۋىلىندا 300 ورىندىق مەكتەپ اشىلعانى ءمالىم. ال بيىل اياگوزدە 600 ورىندىق, سەمەي قالاسىنىڭ شىعىس كەنتىنىڭ وڭ جاعالاۋىندا 300 ورىندىق مەكتەپ پايدالانۋعا بەرىلەدى
مەكتەپكە دەيىنگى ءبىلىم بەرۋ تاپشىلىعىن شەشۋ ءۇشىن مەملەكەتتىك-جەكەشەلىك ارىپتەستىك اياسىندا 2 مىڭ ورىندىق 8 بالاباقشا سالۋ جوسپارلانعان. قاراعايلى ىقشام اۋدانىندا 320 ورىندىق بالاباقشا قۇرىلىسى باستالدى.
الاكول جاعالاۋى اباتتاندىرىلادى
وبلىس اكىمى بەرىك ءۋالي ءوڭىردىڭ الداعى جىلدارداعى دامۋ جوسپارى تۋرالى بايانداماسىندا تۋريزم ءوڭىر ەكونوميكاسىنىڭ ماڭىزدى باعىتىنا اينالۋى ءتيىس ەكەنىن ايتتى. وسى ماقساتتا تۋريزم باسقارماسى قۇرىلىپ, كەشەندى جۇمىستار قولعا الىنىپ وتىر. ماسەلەن, بيىل قابانباي اۋىلىنداعى الاكول جاعالاۋىن اباتتاندىرۋ مەن تۋريستىك ايماقتىڭ باس جوسپارىن وزگەرتۋگە 430 ملن تەڭگە ءبولىندى. سونىمەن قاتار ءوڭىردىڭ تاريحي, مادەني نىساندارىنىڭ ينفراقۇرىلىمى كەزەڭ-كەزەڭىمەن دامىتىلادى. ولاردىڭ قاتارىندا بارلىق-اراسان شيپاجايى, ابايدىڭ جيدەباي-ءبورىلى مۋزەيى, قوڭىر-اۋليە ۇڭگىرى, قوزى كورپەش – بايان سۇلۋ ەسكەرتكىشى, بەسقاراعايداعى تۇزدى كول, كيەلى بۇلاق, ىرعىزباي, بايانباي اتا كەسەنەلەرى جانە ەلەكە سازى قورعاندارى بار.
«تۋريستىك الەۋەتتى ارتتىرۋ ماقساتىندا سەمەي, اياگوز, شار قالالارىنىڭ جانە اقتوعاي كەنتىنىڭ, جالاڭاشكول, دەگەلەن, ۇشبيىك, جارما, بەلاعاش, اۋىل ستانتسيالارىنداعى تەمىرجول ۆوكزالدارى جاڭعىرتىلادى. قوسىمشا اۋە باعىتتارىن اشۋ باعىتىندا جۇمىستار جۇرگىزىلۋدە. مىسالى, سەمەي – استانا – سەمەي باعىتىنا «يۋجنوە-نەبو» كومپانياسىنىڭ رەيسى ىسكە قوسىلدى, سەمەي – قاراعاندى – سەمەي باعىتىن اشۋ كوزدەلىپ وتىر. ناتيجەسىندە وبلىسقا كەلەتىن تۋريستەر سانى 300 مىڭ ادامنان 600 مىڭعا جەتىپ, قىزمەت كورسەتۋ كولەمى 5,3 ملرد تەڭگەدەن 1,5 ەسە ارتادى», دەدى وبلىس اكىمى.
تۋريستەر ءۇشىن قولايلى ءارى قاۋىپسىز ورتا قالىپتاستىرۋ ماقساتىندا سەمەيدە «Semey Mall» ساۋدا-ويىن-ساۋىق ورتالىعى مەن «PANA» قوناق ءۇي كەشەنىنىڭ قۇرىلىسى باستالادى.
سەمەيدە جاڭا ىقشام اۋدانى سالىنادى
ايماق باسشىسى ءوڭىردىڭ الداعى جىلدارداعى دامۋىنا ارنالعان جيىندا سەمەيدە 1 مىڭ گەكتاردان استام اۋماقتى قامتيتىن جاڭا ىقشام اۋدانى سالىناتىنىن جەتكىزدى.
قالانىڭ سولتۇستىك بولىگىندە ورنالاسقان جاڭا اۋداندا 75 مىڭ تۇرعىنعا ارنالعان تۇرعىن ءۇي كەشەندەرى, 40-تان استام اكىمشىلىك, كوممەرتسيالىق جانە الەۋمەتتىك نىساندار, ساياباقتار بوي كوتەرەتىن بولادى. جوبا اياسىندا جاستار سارايى, جەكپە جەك سارايى, عالىمدار ءۇيى, مەديا ورتالىق, كورمە ورتالىعى, دوستىق ءۇيى, ينۆەستورلار ورتالىعى, مۋزىكالىق مەكتەپ, فيلارمونيا, ەتنوساياباق, ستاديون, كوللەدج, مۋزەي, بالاباقشالار, قوناقۇيلەر مەن ساۋدا كەشەندەرىن سالۋ جوسپارلانعان.
«شاھاردىڭ سولتۇستىك بولىگىندە ورنالاسقان جەر كولەمى مىڭ گەكتاردان اساتىن ىقشام ءتيىمدى كولىكتىك دالىزدەرىمەن, ىڭعايلى گەوگرافيالىق ورنالاسۋمەن ەرەكشەلەنەدى. «سەمەي ورمانى» مەملەكەتتىك تابيعي رەزەرۆاتىنا جاقىن تۇرعاندىقتان وسى ەكولوگيالىق جاسىل ايماققا توقتادىق. مۇندا جاسىل جەلەكتى كوپتەپ وتىرعىزۋعا باسا ءمان بەرىلەدى, تۇرعىندارعا جايلى ساياباقتار سالىنادى. بۇل ىقشام اۋداندا مەملەكەت باسشىسىنىڭ قولداۋىمەن «ابايعا قۇرمەت» رەسپۋبليكالىق اكتسيا اياسىندا ۇلى ابايدىڭ 180 جىلدىعىنا وراي ەلىمىزدىڭ وزگە وڭىرلەرى سىيعا تارتاتىن ماڭىزدى الەۋمەتتىك, مادەني نىساندار بوي كوتەرەتىن بولادى. ۇزاق مەرزىمگە باعىتتالعان جوبانى جۇزەگە اسىرۋ ءوڭىردىڭ الەۋمەتتىك-ەكونوميكالىق دامۋىنا ۇلكەن سەرپىن بەرەدى, جاڭا ءوندىرىس ورىندارى مەن جاڭا جۇمىس ورىندارىنىڭ اشىلۋىنا سەپتىگىن تيگىزەدى. ءوڭىردىڭ ينۆەستيتسيالىق تارتىمدىلىعى, ونىڭ ىشىندە جەكە ينۆەستيتسيا كولەمى ارتادى», دەدى ب.ءۋالي.
وبلىس اكىمى سەمەيدىڭ باسقا اۋداندارى دا نازاردان تىس قالمايتىنىن ايتتى. شاھاردىڭ بوس اۋماقتارىنا وبلىستىق كوپسالالى اۋرۋحانا, تەاتر سىندى ماڭىزدى الەۋمەتتىك نىساندار سالىنادى.
مادەني جانە سپورتتىق نىساندار بوي كوتەرەدى
بۇگىندە وبلىس ورتالىعى سەمەيدە 530 ورىندىق جالعىز تەاتر ءۇش ۇجىمعا بىردەي قىزمەت ەتىپ كەلدى. بۇل ماسەلەنى ۇلتتىق قۇرىلتايدا مەملەكەت باسشىسى دا ايتقان ەدى. ماسەلەن, وبلىستىق فيلارمونيا عيماراتى 1991 جىلدان بەرى جوندەلمەگەن, اباي اتىنداعى كىتاپحانا 1974 جىلعى ەسكى عيماراتتا ورنالاسقان.
ايماق باسشىسىنىڭ مالىمەتىنشە, مادەنيەت نىساندارىنىڭ جاعدايىن جاقسارتۋ ءۇشىن بيىل بىرقاتار جوبالار قولعا الىنباق. وسى رەتتە اباي اۋدانىنداعى مادەنيەت ءۇيىنىڭ جابدىقتارى جاڭارتىلىپ, بورودۋليحا اۋدانىنىڭ كامىشەنكا اۋىلىندا كلۋب سالىناتىن بولدى. ال ماقانشىداعى ء«ىنجۋ-مارجان» انسامبلىنە مۋزىكالىق اسپاپتار الىنسا, بەسقاراعاي اۋدانىنداعى بەگەن اۋىلىندا, گلۋحوۆكا جانە ەرنازار اۋىلدارىندا مادەنيەت ۇيلەرىنىڭ قۇرىلىسى باستالادى.
« ۇلى ابايدىڭ 180 جىلدىعىنا وراي مەملەكەت باسشىسىنىڭ قولداۋىمەن «ابايعا قۇرمەت» رەسپۋبليكالىق اكتسيا اياسىندا ەلىمىزدىڭ وزگە وڭىرلەرى سەمەي قالاسىندا مۋزىكالىق مەكتەپ, وبلىستىق ورتالىق كىتاپحانا, شىعارماشىلىق سارايى, ولكەتانۋ مۋزەيى, كورمە ورتالىعى جانە امفيتەاتر سالاتىن بولادى», دەدى وبلىس اكىمى.
ايماقتا سپورت سالاسىنا دا ەرەكشە دەن قويىلعان. اۋدانداردا ءجۇزۋ باسسەينى, مودۋلدىك سپورت زالى, دەنە شىنىقتىرۋ-ساۋىقتىرۋ كەشەنى سياقتى بىرقاتار نىسانداردىڭ قۇرىلىسى جۇرگىزىلىپ جاتىر. سونىمەن قاتار, ۆودنىي جانە بوبروۆكا كەنتتەرىندە سپورت كەشەندەرىنىڭ ىرگەتاسى قالاندى.
اباي وبلىسى