مەن كوپتەگەن باتىرلاردىڭ ومىربايانىمەن تانىسۋ قۇرمەتىنە يە بولدىم. بىراق سولاردىڭ اراسىندا قاراعاندى وبلىسى اقتوعاي اۋىلىنىڭ قاراپايىم جىگىتى زەينوللا سۇلەيمەن ۇلى بايجاساروۆتىڭ ەرلىك پەن ەڭبەك جولى ەرەكشە. ەكىنشى دۇنيەجۇزىلىك سوعىستا جەتى مايدان شەبىندە ماسكەۋدى قورعاۋدان باستاپ, بەرليندى باعىندىرۋعا دەيىنگى ارالىقتا جاۋعا قارسى شايقاسقان.
زەينوللا بايجاساروۆ قورعانىس حالىق كوميسسارى ك.ۆوروشيلوۆقا ارنايى حات جازىپ, 1939 جىلدىڭ كۇزىندە قىزىل ارميا قاتارىنا شاقىرىلدى. ەكىنشى دۇنيەجۇزىلىك سوعىستى سەرجانت اتاعىمەن قارسى الدى. ونىڭ العاشقى جاۋىنگەرلىك مىندەتى – اتقىش-جىلدام بومبالاۋشى راديو وپەراتورى قىزمەتى بولدى. سوعىستىڭ العاشقى كۇندەرىندە سەرجانت بايجاساروۆ جاۋىنگەرلىك ۇشۋلار جاساپ, العا جىلجىپ كەلە جاتقان فاشيستىك اسكەرلەردىڭ كولوننالارىن بومبالادى. الايدا سوعىستا زەينوللانىڭ اۋەدە عانا ەمەس, جەردە دە سوعىسۋىنا تۋرا كەلدى.
1941 جىلدىڭ جازىنداعى قاتال شايقاستاردا ول قىزمەت ەتكەن بولىمدەر ۇلكەن شىعىنعا ۇشىرادى. سەرجانت بايجاساروۆ جاياۋ اسكەر بولىمشەسى قاتارىندا جاۋدى جايراتۋدى جالعاستىردى. 1941 جىلدىڭ اياعىندا ول ماسكەۋدى قورعاۋعا قاتىستى. سول شايقاستاردا كورسەتكەن ەرلىگى ءۇشىن ول العاشقى جاۋىنگەرلىك ناگراداسى – «باتىلدىق ءۇشىن» مەدالىمەن, سونداي-اق «ماسكەۋدى قورعاعانى ءۇشىن» مەدالىمەن ماراپاتتالدى. بۇل ماراپاتتار ونىڭ جەكە ەرلىگىنىڭ العاشقى دالەلى بولدى.
ونىڭ اسكەري جولىنىڭ ەرەكشە ەپيزودى – باتىس مايدانىنىڭ ارنايى جاساعىنداعى قىزمەت. 1941-1942 جىلدىڭ قىسىندا, جاۋ ماسكەۋگە قاراي ۇمتىلعان كەزدە بايجاساروۆ ءوز ەركىمەن جاۋ تىلىنا تەرەڭ رەيدتەر جاساۋ ماقساتىندا قۇرىلعان ارنايى وتريادقا قابىلداندى. جاۋىنگەرلەرگە پاراشيۋتپەن سەكىرۋ, كوممۋنيكاتسياداعى ديۆەرسيا, بارلاۋ جانە جاۋعا كەنەتتەن سوققى بەرۋ ۇيرەتىلدى. بۇل قىزىل ارميانىڭ ارنايى كۇشتەرىنىڭ العاشقى وتريادتارى ەدى. ءدال وسىنداي ديۆەرسيالىق مەكتەپتە (9903 اسكەري ءبولىم) ايگىلى پارتيزان زويا كوسمودەميانسكايا ارنايى تاپسىرمالارعا دايىندالعانى كەزدەيسوق ەمەس. قازاق پەرزەنتىنىڭ اتى اڭىزعا اينالعان زويامەن بىردەي دايىندىقتان وتكەنى ونىڭ تاۋەكەل مەن جاۋاپكەرشىلىك دەڭگەيىنىڭ جوعارى ەكەنىن باعامداۋعا بولادى. بايجاساروۆ ءومىر ءسۇرۋ جانە بارلاۋ مەكتەبىنەن ءوتىپ, مايدان شەبىنەن تىس قاۋىپتى تاپسىرمالاردى ورىنداۋعا قاتىستى: كوپىرلەر مەن جولداردى بۇزدى. بۇل ەرەكشە ماقسات تاجىريبەسى ونى قاتايتىپ, ەڭ توتەنشە جاعدايلاردا باتىل جانە وزدىگىنەن ارەكەت ەتۋگە ۇيرەتتى.
ماسكەۋ ماڭىنداعى نەمىس اسكەرلەرى جەڭىلگەننەن كەيىن قىزىل ارميا شابۋىلعا شىقتى. بايجاساروۆ مايدان شەبىندە بىرنەشە قۇرامانى اۋىستىردى. ول جەتى مايداندا شايقاستى: ورتالىق, باتىس, كالينين, ستالينگراد, ۆورونەج, 1-ۋكراين جانە 1-بەلارۋس. شىن مانىندە, ونىڭ جاۋىنگەرلىك جولى بارلىق نەگىزگى سوعىس مايدانىن قامتىدى. 1942 جىلدىڭ جازى. باتىس مايدانىنىڭ ەرەكشە ماقساتتاعى وتريادىنىڭ ۇزدىك جاۋىنگەرلەرىنىڭ قاتارىندا زەينوللا وفيتسەرلىك كۋرستارعا جىبەرىلىپ, كەيىن اتقىشتار بولىمدەرىنىڭ قۇرامىندا شايقاستى. 1942 جىلى شىلدەدە يۋحنوۆتىڭ جانىندا (ماسكەۋدىڭ باتىسىندا) قورعانىس شايقاستارى باستالدى. ءبىزدىڭ كەيىپكەرىمىز كىشى لەيتەنانت شەنىندە 116-اتقىشتار ديۆيزياسىنىڭ 656-اتقىشتار پولكىنىڭ ۆزۆودىن باسقاردى. شايقاستىڭ بىرىندە شاحوۆو اۋىلىندا ونىڭ ۆزۆودى جاۋ باسىپ العان ەلدى مەكەنگە ءبىرىنشى بولىپ كىردى. كوشەدەگى شايقاستا كىشى لەيتەنانت بايجاساروۆ جەكە باتىلدىقتىڭ ۇلگىسىن كورسەتتى, جاۋدىڭ بەس ساربازىنىڭ كوزىن جويدى. بۇل شايقاس اۋىر بولدى. الايدا زەينوللا باسقاراتىن ۆزۆود بەرىلگەن بۇيرىقتى ورىندادى. سول كەزەڭدەگى ماراپاتتاۋ پاراعىندا «جولداس بايجاساروۆ باتىرلىق پەن باتىلدىق تانىتتى – شاحوۆو اۋىلىنا ءبىرىنشى بولىپ كىرىپ, بەس نەمىس باسقىنشىسىن جەكە ءوزى جويدى» دەپ جازىلعان. وسى ەرلىگى ءۇشىن وعان «قىزىل جۇلدىز» وردەنى بەرىلدى. (ونى I دارەجەلى «وتان سوعىسى» وردەنىنە ۇسىنىلعانىمەن, ماراپاتتاۋ كوميسسياسى «قىزىل جۇلدىز» وردەنىن بەرۋگە شەشىم قابىلداپتى.) قالاي بولعاندا دا, جاس وفيتسەر ءۇشىن بۇل العاشقى جاۋىنگەرلىك وردەن بولدى. شايقاس كەزىندە جولداستارىنىڭ ءومىرىن ساقتاپ قالدى, وپەراتسيانىڭ ساتتىلىگى قامتاماسىز ەتىلدى.
يۋحنوۆ ماڭىنداعى شايقاستان كەيىن زەينوللا بايجاساروۆ قىزمەت ەتكەن 116-ديۆيزيا وڭتۇستىككە قاراي ستالينگرادقا كوشىرىلدى. وسى ۋاقىتقا دەيىن زەينوللا اتقىشتار روتاسىنىڭ كومانديرىنە دەيىن كوتەرىلدى. ستالينگراد شايقاسىنىڭ وتتى قازانىندا ول تاعى دا الدىڭعى قاتاردا شايقاستى.
1942 جىلدىڭ قازان ايىنىڭ سوڭى, ستالينگرادتىڭ سولتۇستىك-باتىس شەتى. ونىڭ روتاسىنا 110 بەلگىسى بار بيىكتىكتە جاۋدىڭ كۇشتى دزوت-ىن (ۇزاق مەرزىمدى اتىس نۇكتەسى) يەمدەنۋگە بۇيرىق بەرىلدى. تۇندە لەيتەنانت بايجاساروۆتىڭ باسشىلىعىمەن جاۋىنگەرلەر بەكىنىسكە جاسىرىن كىرىپ, تەز گراناتالاردى لاقتىرىپ, دزوت-تى باسىپ الدى. تاڭەرتەڭ تاپسىرما ورىندالدى, ماڭىزدى بيىكتىك كەڭەس اسكەرلەرىنىڭ باقىلاۋىنا ءوتتى. بىراق زەينوللا كەۋدەسىنەن اۋىر جاراقات الىپ, يىعىنىڭ سۇيەگى سىنعان ەدى. روتا دا ۇلكەن شىعىنعا ۇشىرادى: بۇكىل روتادان تەك ءتورت سارباز ءتىرى قالدى. ولار دا جاراقات الدى. جارالانعانىنا قاراماستان بايجاساروۆ ساناۋلى جاۋىنگەرىمەن بىرگە دزوت-تى ۇستاپ تۇرىپ, جاۋدىڭ شابۋىلىنا قارسى تويتارىس بەردى. لەيتەنانت بايجاساروۆ قانسىراسا دا, شەپتى جاۋعا بەرمەدى. ول ەگەر فاشيستەر دزوت-قا باسىپ كىرسە, قولىنداعى گراناتاسىمەن جاۋمەن بىرگە ءوزىن-ءوزى جارىپ جىبەرۋگە شەشىم قابىلداعان-دى. تەك تۇندە ولارعا قوسىمشا كۇش جەتتى. ەس-ءتۇسسىز كۇيىندە قارۋلاساستارىنىڭ كومەگىمەن زەينوللا مايدان دالاسىنان شىعارىلدى.
ول «ستالينگرادتى قورعاعانى ءۇشىن» لايىقتى مەدالىن الدى. بىراق ودان دا ماڭىزدىسى, ول جانە ونىڭ ساربازدارى ەدىل بويىندا جاساعان تاباندىلىگى ارقىلى جالپى جەڭىسكە ۇلەس قوستى. كەيىن بايجاساروۆتىڭ ءوزى: «مەنىڭ ستالينگراد شايقاسىنا قاتىسۋىم وسىلاي اياقتالدى», - دەيدى.
زەينوللا بايجاساروۆ كالينيندەگى, سودان كەيىن ۋليانوۆسكىدەگى اۋرۋحانالاردا ەمدەلىپ, كۇردەلى ساۋىقتىرۋ كەزەڭىنەن ءوتتى. 1943 جىلدىڭ كوكتەمىندە ول مايدانعا اتتاندى. اۋەلى ۆورونەج مايدانىنا جىبەرىلىپ, سول جىلدىڭ جازىندا كۋرسك ماڭىنداعى نەمىس تانك اسكەرىنىڭ شابۋىلىنا تويتارىس بەرۋگە كىرىسەدى.
ز.بايجاساروۆ اتاقتى كۋرسك شايقاسىنا گەنەرال پ.س. رىبالكو باسقارعان اتى اڭىزعا اينالعان 3-گۆارديالىق تانك ارمياسىنىڭ قۇرامىندا قاتىسادى. سول شايقاستاردىڭ ورتاسىندا تانك كورپۋسىنىڭ كومانديرى گەنەرال-مايور م.زينكوۆيچتىڭ ارميا گەنەرالى رىبالكو ءۇشىن بارلىق بۇيرىقتارىن شيفرلاۋدى بايجاساروۆقا جەكە سەنىپ تاپسىرىلدى. وندا پروحوروۆ ءورىسى مەن شەكسىز دالاداعى شايقاستىڭ وتتى قۇيىنىندا ول تاعى دا ء وزىنىڭ باتىلدىعىن كورسەتەدى. كەڭەس اسكەرى شابۋىلعا كوشكەننەن كەيىن, بايجاساروۆ قارۋلاستارىمەن بىرگە ۋكراينا جەرىن باسقىنشىلاردان بوساتادى, قالالار مەن اۋىلداردى ازات ەتەدى. وسى شايقاستارداعى ەرلىگى ءۇشىن زەينوللا سۇلەيمەن ۇلى تاعى ءبىر «باتىلدىق ءۇشىن» مەدالىمەن ماراپاتتالدى. بۇل – ەرەكشە قاھارماندىق بەلگىسى دەگەن ءسوز.
1944 جىلعا قاراي مايدان باتىسقا قاراي جىلجىدى. كۋرسك دوعاسى مەن ۋكراينانىڭ سول بولىگى ازات ەتىلگەننەن كەيىن كەڭەس اسكەرلەرى پولشا شەگىنە جەتتى. وسى كەزەڭدە زەينوللا بايجاساروۆ كەزەكتى جارالانعاننان كەيىن تاعى دا تانك بولىمدەرىنىڭ قۇرامىندا بولدى. ونىڭ جان-جاقتى داعدىلارى اسەر ەتتى: راديو وپەراتورىنىڭ تاجىريبەسى, ءموبيلدى توپتاردا ارەكەت ەتۋ قابىلەتى. ول باتالوننىڭ بايلانىس باستىعى قىزمەتىنە جىبەرىلدى. وسىلايشا ونىڭ اتى اڭىزعا اينالعان «رەۆوليۋتسيالىق موڭعوليا» 44-گۆارديالىق تانك بريگاداسىندا قىزمەت ەتۋى باستالدى. بۇل بايلانىس ەرەكشە بولدى: بەرديچەۆتىڭ 44-گۆارديالىق تانك بريگاداسى سول كەزدەگى كەڭەستىك قارۋلى كۇشتەر تاريحىنداعى ەڭ ايگىلى, ەڭ وردەندى بريگادا بولدى. ونىڭ تۋىندا «لەنين», «قىزىل تۋ», «سۋۆوروۆ», «كۋتۋزوۆ», «بوگدان حمەلنيتسكي», «قىزىل جۇلدىز» وردەندەرى, سونداي-اق وداقتاس موڭعول حالىق رەسپۋبليكاسىنىڭ ناگرادالارى, «سۋحە-باتور» وردەنى جانە «جاۋىنگەرلىك قىزىل تۋ» جارقىرادى. بريگاداعا «رەۆوليۋتسيالىق موڭعوليا» قۇرمەتتى اتاۋى بەرىلگەنى بەكەر ەمەس. مۇنداي داڭقتى بولىمدە بايلانىس باستىعى رەتىندە قىزمەت ەتۋ, ۇلكەن مارتەبە جانە ۇلكەن جاۋاپكەرشىلىك. بايجاساروۆ تانكيستەرمەن بىرگە بۇكىل پولشانى ءجۇرىپ ءوتتى. 1944 جىلدىڭ جازىندا 1-ۋكراين مايدانىنىڭ اسكەرلەرى ۆيسلا وزەنىن باسىپ الىپ, پولياك جەرىندەگى ساندومير كوپىرىنە شىقتى. وسى اۋىر شايقاستاردا زەينوللا سۇلەيمەن ۇلى بريگادا قولباسشىلىعىنىڭ بولىمشەلەرمەن ۇزدىكسىز بايلانىسىن قامتاماسىز ەتتى, ال بايلانىسسىز تانكتىك رەيدتى جۇزەگە اسىرۋ مۇمكىن ەمەس. ول پولياك قالالارىن ازات ەتۋگە قاتىستى. ۋكراينانى ازات ەتۋدىڭ سوڭعى كەزەڭىندە جانە پولياك ناۋقانىندا جاۋىنگەرلىك مىندەتتەردى تاماشا ورىنداعانى ءۇشىن بايجاساروۆ II دارەجەلى «وتان سوعىسى» وردەنىمەن ماراپاتتالدى.
1945 جىلدىڭ باسىندا 1-بەلارۋس مايدانىنىڭ قۇرامىندا زەينوللا بايجاساروۆ قىزمەت ەتكەن گۆارديالىق تانك بريگاداسى ۆيسلو-ودەر وپەراتسياسى كەزىندە باتىسقا قاراي جىلجىدى. تانكتەر بەرلينگە قاراي ۇمتىلىپ, جول بويىنداعى قالالاردى جاۋدان بوساتتى. 1945 جىلدىڭ قاڭتارىندا كەڭەس اسكەرلەرى پولشا استاناسى ۆارشاۆانى ازات ەتتى. زەينوللا سۇلەيمەن ۇلى بۇل كۇندى جاۋىنگەرلىك ساپتا قارسى الىپ, «ۆارشاۆانى ازات ەتكەنى ءۇشىن» مەدالىمەن ماراپاتتالدى. ول ەۋروپانىڭ جارتىسىن سوعىس جولدارىمەن ءجۇرىپ ءوتتى دەپ ايتۋعا بولادى.
1945 جىلدىڭ كوكتەمىندە بەرلين وپەراتسياسىنا 44-گۆارديالىق تانك بريگاداسى قاتىستى. وسى ۋاقىتقا دەيىن بايجاساروۆ بريگادانىڭ بايلانىس باستىعى قىزمەتىندە بولدى. زەينوللا تىكەلەي راديو بايلانىسىن جانە تانك ارمياسىنىڭ شتابى مەن مايدان كورپۋستارى اراسىندا شيفرلانعان الماسۋدى قامتاماسىز ەتتى. شىن مانىندە, ول ەڭ قۇپيا بۇيرىقتاردى جەدەل جەتكىزۋگە جاۋاپتى بولدى. بۇل سەنىم دەڭگەيى وتانداسىمىزدىڭ جوعارى كاسىبيلىگى مەن سەنىمدىلىگى جوعارى ەكەندىگىن كورسەتەدى.
1945 جىلعى 9 مامىردى «رەۆوليۋتسيالىق موڭعوليا» تانك بريگاداسى بەرليندە قارسى الدى. ءدال سول جەردە زەينوللا بايجاساروۆ جەڭىلگەن گەرمانيانىڭ استاناسىندا جاۋىنگەرلىك جولىن اياقتادى. بەرلين وپەراتسياسىنا قاتىسقانى ءۇشىن ول «بەرليندى العانى ءۇشىن» مەدالىمەن ماراپاتتالدى. بۇكىل سوعىستىڭ ناتيجەسىندە بارلىق جەڭىمپاز مايدانگەرلەر سياقتى «گەرمانيانى جەڭگەنى ءۇشىن» مەدالىمەن ماراپاتتالدى. سوعىستىڭ ءار كەزەڭى زەينوللا بايجاساروۆ ءۇشىن جاۋىنگەرلىك وردەنمەن نەمەسە مەدالمەن ايقىندالدى: «قىزىل جۇلدىز» وردەنى, ەكى رەت «باتىلدىق ءۇشىن» مەدالى, II دارەجەلى «وتان سوعىسى» ەكى وردەنى, «ماسكەۋدى قورعاعانى ءۇشىن», «ستالينگرادتى قورعاعانى ءۇشىن», «ۆارشاۆانى ازات ەتكەنى ءۇشىن», «بەرليندى العانى ءۇشىن» مەدالدارى... زەينوللا سۇلەيمەن ۇلىنىڭ جەڭىسىنە قوسقان جەكە ۇلەسىنىڭ اۋقىمى بويىنشا ونى حالىق باتىرى دەپ اتاۋعا بولادى.
1980 جىلى جەڭىستىڭ 35 جىلدىعىنا وراي زەينوللا سۇلەيمەن ۇلىنا كەڭەس سوعىس ارداگەرلەرى كوميتەتى تورالقاسىنىڭ اتىنان ەرەكشە ەستەلىك مەدال تابىستالدى. بۇل مەدالعا اڭىزعا اينالعان تۇلعالار قول قويدى: ەكى رەت كەڭەس وداعىنىڭ باتىرى, ارميا گەنەرالى پ.ي.باتوۆ جانە ايگىلى ۇشقىش الەكسەي مارەسەۆ – باتىلدىقتىڭ رامىزىنە اينالعان اڭىز ادام. جەتى مايداننىڭ كىشىپەيىل ساربازى بايجاساروۆ ءۇشىن بۇل ەستەلىك سىيلىق ونىڭ ەسىمدەرىن قۇرمەتپەن ايتقان ادامداردان العان قاھارماندىق مويىنداۋدىڭ بەلگىسى ەدى.
سوعىس اياقتالىپ, زەينوللا بايجاساروۆ ەلىنە باتىر كەيپىندە ورالدى. ەندى ول كۇش-جىگەرىن بەيبىت ومىرگە, جۇمىسقا جانە وتباسىنا ارنادى. ونىڭ قاسىندا جۇبايى كۇلزادا (روزا) مۇساحانقىزى بايجاساروۆا بولدى. ادەتتە ءار مىقتى تۇلعانىڭ ارتىندا كۇشتى تىل بار دەيدى ەمەس پە. روزا مۇساحانقىزى سوعىس كەزىندە دە, ودان كەيىن دە زەينوللانىڭ سەنىمدى تىلى بولا ءبىلدى. ولار بىرگە ۇزاق, بەرەكەلى ءومىر ءسۇردى. سوعىستان كەيىنگى جىلدارى زەينوللا سۇلەيمەن ۇلى ءوزىنىڭ تاجىريبەسىن جاستاردىڭ بويىنا ءسىڭىردى, ارداگەرلەر ۇيىمىندا قىزمەت ەتىپ, ارقاشان قاراپايىمدىلىق پەن جاۋاپكەرشىلىكتىڭ ۇلگىسى بولا ءبىلدى.
ول جۇبايىمەن بىرگە ءتورت بالاسىن ەڭبەكقور جانە ءبىلىمدى ناعىز ازامات ەتىپ تاربيەلەدى. ولاردىڭ ەكەۋى عىلىم كانديداتتارى, بىرەۋى ۋنيۆەرسيتەتتە دوتسەنت بولدى. ەكەۋى ءومىردى وتانعا قىزمەت ەتۋمەن بايلانىستىردى: بىرەۋى پودپولكوۆنيك شەنىنە دەيىن كوتەرىلسە, ەكىنشىسى ميليتسيا گەنەرال-مايورى بولدى.
زەينوللا بايجاساروۆتىڭ ءومىربايانىنىڭ ءار بەتى – باتىلدىق ساباعى. ول داڭق ىزدەمەدى, ءوزىن باتىر دەپ سانامادى. ول جاي عانا ساربازدىڭ مىندەتىن ادال اتقاردى. ءدال وسىنداي قاراپايىم ساربازداردىڭ ارقاسىندا جەڭىسكە جەتتىك. جەڭىستىڭ 80 جىلدىعى قارساڭىندا زەينوللا بايجاساروۆ پەن ونىڭ سانداعان قارۋلاستارىنىڭ ءومىرى ۇرپاق ءۇشىن ءپاتريوتيزمنىڭ ايقىن ۇلگىسى بولىپ قالا بەرەدى.
مۇنداي باتىرلاردى ەسكە الۋ – ءبىزدىڭ قاسيەتتى مىندەتىمىز. بۇگىن زەينوللا بايجاساروۆ تۋرالى اڭگىمە ءبىر مايدانگەرگە كورسەتىلگەن قۇرمەت قانا ەمەس, بەيبىت ءومىردىڭ قانداي باعامەن كەلگەنىن بارىمىزگە ەسكە سالادى. جاس ۇرپاققا سوعىس تۋرالى, مايدانگەر باتىرلار تۋرالى شىندىقتى جەتكىزۋىمىز كەرەك. زەينوللا سۇلەيمەن ۇلىنىڭ ۇلگىسى جاستاردى وتانعا قىزمەت ەتۋگە, قيىندىقتى جەڭە بىلۋگە, ءوز حالقىنا پايدالى بولۋعا ۇمتىلدىرادى.
بۇگىن جەڭىمپازدار ۇرپاعىنا شىن جۇرەكتەن العىس ايتقىم كەلەدى. زەينوللا بايجاساروۆ سياقتى جاۋىنگەرلەردىڭ ەرلىگى ەشقاشان ۇمىتىلمايدى. قانشا جىل وتسە دە, ولار ارقاشان وتانعا جانقيارلىق قىزمەت ەتۋدىڭ وزىق ۇلگىسى دەڭگەيىندە قالا بەرەدى.
امانجول ورازباەۆ,
زاڭ عىلىمدارىنىڭ كانديداتى, قر ۇقك زاپاستاعى پولكوۆنيگى,
«اسكەري-پاتريوتتىق جانە ىزدەستىرۋ قوزعالىسى بىرلەستىگى» رقب توراعاسى