سوت تورەلىگى اكادەمياسىنىڭ ىرگەلى باعىتتارى

وسى كەزەڭنەن باستاپ جوعارى سوت كەڭەسى سوت تورەلىگى اكادەمياسىنىڭ قىزمەتىن جەتىلدىرۋگە ەرەكشە نازار اۋدا­را باستادى. بۇگىندە سوت ءبىلىمىنىڭ ساپاسى مەن تيىمدىلىگىن ارتتىرۋ ماقساتىندا جاڭا باسىمدىقتاردى ازىرلەۋ جانە ەنگىزۋ باعىتىندا اۋقىمدى جۇمىس اتقارىلىپ جاتىر. بۇل باستامالار اكادەمياداعى ءبىلىم باعدارلامالارى مەن كۋرستارىنىڭ جوعارى بىلىكتى مامانداردى دايارلاۋ قاجەتتىگىن تولىق ەسكەرە وتىرىپ, سوت تورەلىگىنىڭ زاماناۋي تالاپتارىنا ساي بولۋىن قامتاماسىز ەتۋگە باعىتتالعان.

اكادەميانى ودان ءارى دامىتۋ زاڭنا­ماداعى جانە سوت پراكتيكاسىن­داعى وزگەرىس­تەرگە جەدەل دەن قويا الاتىن نەعۇرلىم يكەمدى ءارى زاماناۋي باعدارلانعان ءبىلىم  قۇرىلىمىن قالىپتاستىرۋعا باعىتتالۋى كەرەك. بۇل رەتتە سوت جۇيەسىنىڭ كادرلارىن دايارلاۋ باعدارلامالارى ەلىمىزدىڭ ۇلتتىق ەرەكشەلىكتەرىن ەسكەرە وتىرىپ قانا قويماي, حالىقارالىق سوت تورەلىگى ستاندارتتارىنا دا تولىق سايكەس كەلۋى قاجەت.

كەڭەس 2025 جىلدىڭ 11 اقپانىن­دا سوت تورەلىگى اكادەمياسىن دامى­تۋ­دىڭ 2025–2027 جىلدارعا ارنال­عان تۇجىرىمداماسىن بەكىتتى. بۇل تۇجىرىمداما اكادەميانى دامى­تۋدىڭ نەگىزگى باعىتتارىن ايقىن­دايتىن جاڭا ستراتەگيالىق قۇجات رەتىندە ونىڭ قىزمەتىن جاقسارتۋ جونىندەگى ۇزاقمەرزىمدى جوسپارلار مەن شارالاردى قالىپتاستىرۋ ءۇشىن نەگىز قۇرايدى. جاڭا تۇجىرىم­داما­نىڭ ماقساتى – ءبىلىم, عىلى­مي, كادرلىق ءارى ماتەريالدىق-تەحني­كالىق الەۋەتتى نىعايتۋ. بۇل سوت تورە­لىگىنىڭ زاماناۋي تالاپتارى مەن مىندەتتەرىنە سايكەس كەلەتىن جوعا­رى بىلىكتى سۋديا كادرلارىن ءتيىمدى دايارلاۋعا ىقپال ەتەدى. اتالعان ماقساتقا بىرقاتار ستراتەگيالىق مىندەتتى ىسكە اسىرۋ ارقىلى قول جەتكىزە الامىز: جوعارى وقۋ ورنىنان كەيىنگى ءبىلىم باعدارلامالارىن جەتىلدىرۋ, قوسىمشا ءبىلىم جۇيەسىن دامىتۋ, اكادەميا قىزمەتىنىڭ عىلىمي قۇراۋشىسىن جانداندىرۋ, اكادەميانىڭ كادر ساياساتىندا جاڭا تاسىلدەردى ىسكە اسىرۋ, اكادەميانىڭ ماتەريالدىق-تەحنيكالىق ينفراقۇ­رىلىمىن جاقسارتۋ, وڭ يميدج قالىپتاستىرۋ.

جوعارى وقۋ ورنىنان كەيىنگى ءبىلىم باعدارلامالارىن ودان ءارى جەتىلدىرۋ سۋديالاردىڭ كاسىبي دايار­لىعىن جاقسارتۋ, سوت تورەلىگىن جۇزەگە اسىرۋدىڭ جوعارى ساپاسىن قام­تاماسىز ەتۋ, سونداي-اق سوت جۇيە­سىن شاپشاڭ وزگەرەتىن قوعامدىق ۇدەرىستەرگە بەيىمدەۋ ءۇشىن قاجەت. بۇل باعىت اياسىندا بەيىندىك ماگيستراتۋرا باعدارلاماسىنىڭ تەوريالىق قۇراۋ­شىسىن كۇشەيتۋ, عىلىمي-پەداگو­گيكالىق باعىتتاعى ماگيستراتۋ­رانى اشۋ, سوت تورەلىگىن ىسكە اسىرۋ ما­سەلەلەرى بو­يىنشا وزەكتى وقۋ پاندەرىن ازىرلەۋ, جوعارعى سوت, جەرگىلىكتى جانە باسقا دا سوتتاردىڭ سۋديالارىن ساباق وتكىزۋگە تارتۋ پراكتيكاسىن جالعاس­تىرۋ قاراستىرىلعان. سونىمەن قاتار جوعارى وقۋ ورنىنان كەيىنگى ءبىلىمنىڭ ەكى ساتىلى مودەلىن تولىققاندى ىسكە اسىرۋ ماقساتىندا PhD جانە بەيىندى دوكتورانتۋرانى جۋىق ارادا اشۋ دا جوسپارلانعان.

بۇگىنگى تاڭدا سۋديالار مەن سوت جۇيەسى قىزمەتكەرلەرىنىڭ بىلىكتىلىگىن ارتتىرۋ كۋرس­تارى سوتتاردىڭ زاڭنا­ماسى مەن قۇقىق قولدانۋ پراكتيكا­سىن­داعى وزگەرىستەرگە بەيىمدەلۋدىڭ جوعا­رى دارەجەسىنە يە بولۋعا ءتيىس. وسىعان بايلانىستى قوسىمشا ءبىلىم جۇيەسىن دامىتۋ ماقساتىندا سوت­تار­دىڭ ماماندانۋى بويىنشا جالپى­لانعان وقۋ باعدارلامالارىنان سۋديا­لاردىڭ بىلىكتىلىگىن ارتتىرۋدىڭ جەكە باعدارلامالارىنا كەزەڭ-كەزەڭىمەن كوشۋدى جۇزەگە اسىرۋ قولعا الىنعان. سونداي-اق سوت توراعالارىنىڭ لاۋا­­زىم­دارىنا تاعايىندالعان, سوتتىڭ مامان­دانۋىن اۋىستىرعان سۋديالاردى قايتا دايارلاۋ كۋرستارىن وتكىزۋ پراكتيكاسىن جاڭعىرتۋ كوزدەلگەن.

ماسەلەن, بيىل ءساۋىر ايىندا قىل­­مىستىق سوتتاردىڭ سۋديالارىن جە­كە­لەندىرىلگەن دايارلاۋدىڭ جاڭا جوباسى ءساتتى ىسكە اسىرىلدى. مۇن­داي مىندەتتەردى ورىنداۋ وقىتۋ باعدار­لامالارىن ءاربىر سۋديانىڭ بىلىمىندەگى «ولقىلىقتارعا» ناقتى باعدارلاۋعا مۇمكىندىك بەرەدى, تيىسىنشە سۋديالار مەن سوت جۇيەسى قىز­مەتكەرلەرىن قايتا دايارلاۋ مەن بىلىكتىلىگىن ارتتىرۋ كۋرستارىن ۇيىمداستىرۋدىڭ ساپالى دەڭگەيىن كورسەتەدى.

كەڭەستىڭ باستاماسىمەن سوت تورە­لىگى اكادەمياسىنىڭ تاريحىندا العاش رەت رەفەرەنديات ارقىلى سۋديا لاۋازى­مىنا ۇمىتكەرلەردىڭ تەوريالىق دايار­لىق دەڭگەيىن ارتتىرۋ كۋرستارى ەنگى­­زىلىپ, قازىرگى تاڭدا ەكىنشى اعىمىنا تىڭ­داۋ­شى­لار­دى قابىلداۋ باستالدى.

اكادەميانىڭ عىلىمي قىز­مە­تىن كۇشەي­تۋ باعىتىندا جۇمىس­كەرلەردىڭ عى­لىمي ورتاداعى بەلسەندىلىگى مەن تا­نىمال­دىلى­عىن ارتتىرۋ, اكادەميا شىعاراتىن «سوت تورەلىگى اكادە­مياسىنىڭ حابارشىسى» جۋر­نا­­لىنىڭ سۇرانىسىن كۇشەيتۋ جوسپار­لانعان. سونىمەن قاتار اكادەميا وتكى­زەتىن حالىقارالىق عىلىمي ءىس-شا­ر­ا­لار­دىڭ, ونىڭ ىشىندە سوت-قۇقىق­تىق دايىن­دىقتىڭ تۇركى جەلىسى شەڭ­بەرىندە وكىلدىگىن كەڭەيتۋ جانە باسقا ەلدەردەگى سۋديالاردى دايارلاۋمەن اينالىساتىن وقىتۋ مەكەمەلەرىمەن سەرىكتەستىك قۇرۋ قاراستىرىلىپ وتىر.

اكادەميانىڭ جەتەكشى عىلىمي ورتا­لىق رەتىندەگى ءرولىن كۇشەيتۋ سوت جۇيەسىنە يننوۆاتسيالىق شەشىمدەردى ازىرلەۋگە جانە ەنگىزۋگە ىقپال ەتەدى. الداعى ۋاقىتتا جوس­پارلانىپ وتىر­عان ءىس-شارالار اكادەميانى جوعارى دەڭگەيدەگى عىلىمي كادر­لارمەن نىعايتۋعا مۇمكىندىك بەرەدى.

بۇگىندە اكادەميانى دامىتۋ تۇجى­رىمداماسىنىڭ عىلىمي باعى­تى العاشقى ناتيجەسىن كورسەتىپ وتىر. ساۋىردە اكادەميا عىلىمي قىز­مەت سۋبەكتىسى رەتىندە اككرەديتتەۋ را­سىمىنەن ءساتتى ءوتتى. اككرەديتتەۋ كۋالىگىن الۋ – اكادەميانىڭ عىلىمي جانە ءبىلىم الەۋەتىن دامىتۋداعى ماڭىزدى جەتىس­تىكتەردىڭ ءبىرى.

سونداي-اق اكادەميانىڭ ماتەريال­دىق-تەحنيكالىق بازاسىن جاقسارتۋ – ماڭىزدى ءارى شۇعىل قاجەتتىلىك. ويتكەنى اكادەميا­نىڭ ساپالى ءبىلىم مەن عىلىمي دامۋى زاماناۋي جاب­دىقتاردىڭ, تەحنولوگيالاردىڭ جانە ينفراقۇرىلىمنىڭ بولۋىنا تى­كەلەي بايلانىستى. ءتيىمدى ماتە­ريال­دىق-تەحنيكالىق بازانى قۇرۋ جانە قولداۋ سوت كادرلارىن دايارلاۋدىڭ جوعارى دەڭگەيىن قامتاماسىز ەتۋگە, عىلى­مي جۇمىستى دامىتۋعا سوت بىلىمىندە يننوۆاتسيالاردى ەنگىزۋگە مۇمكىندىك بەرەدى.

وقۋ ۇدەرىسىن تولىعىمەن تسيفرلاندىرۋ, كريميناليستيكالىق پولي­گو­نىن قۇرۋ, كومپيۋتەرلىك جانە وزگە دە وفيستىك تەحنيكا پاركىن جاڭارتۋ سياقتى اۋقىمدى ءىس-شارالار وقىتۋ ساپاسىن ارتتىرۋعا, عىلىمي ءىس-شارالاردى وتكىزۋ مۇمكىندىكتەرىن كەڭەيتۋگە, اكا­دەميانىڭ جوعارى تەح­نو­لوگيالىق حاب رەتىندەگى ءيميد­جىن ارتتىرۋعا ىقپال ەتەدى. مۇن­داعى ماقسات – اكادەميانىڭ نەگىزگى قۇندىلىقتارىن, جەتىستىكتەرى مەن بىرەگەي ەرەكشەلىكتەرىن كورسەتەتىن وقۋ ورنىنىڭ وڭ ءارى كاسىبي ءيميدجىن قالىپتاستىرۋ. سوت ءبىلىمى سالاسىنداعى جەتەكشى عىلىمي جانە ءبىلىم بەرۋ مەكە­مەسى رەتىندە اكادەمياعا دەگەن سەنىمدى ودان ءارى كۇشەيتۋ قاجەت. سونىمەن قاتار اكادەميا حالىق­تىڭ قۇقىقتىق ساۋاتىن ارتتىرۋ جانە ازاماتتاردىڭ قۇقىقتىق-الەۋ­­مەتتىك بەلسەندى مىنەز-قۇلقىن قالىپ­­تاستىرۋ ىسىنە ءوز ۇلەسىن قوسادى. وسىلايشا, تۇجىرىمداما اياسىندا قاراس­تىرىلعان ءىس-شارالاردىڭ ورىندالۋى الداعى ۋاقىتتا سوت تورە­لىگى اكادە­مياسىنىڭ بەدەلىن كوتەرىپ, زاڭنا­ماداعى جانە سوت پراكتي­كاسىنداعى وزگەرىستەرگە تەز جاۋاپ بەرە الاتىن يكەمدى ءارى زاماناۋي وقۋ ورنىنا اينالاتىنىنا كامىل سەنەمىن.

دميتري مالاحوۆ,

جوعارى سوت كەڭەسىنىڭ توراعاسى