ساتباەۆ قالاسىندا ءتۇيىنى شەشىلمەگەن ماسەلە جەتەرلىك. اسىرەسە جولدىڭ جايى الاڭداتادى. تۇرعىندار اراسىندا ءجيى قوزعالاتىن كۇرمەۋلى ماسەلەلەردىڭ انىق-قانىعىن ءبىلۋ ءۇشىن ساتباەۆ قالاسىنىڭ اكىمى مۇرات بورىباەۆپەن جۇزدەسكەن ەدىك.
– «حالىق ۇنىنە قۇلاق اساتىن مەملەكەت» قاعيداسى ەل-جۇرتپەن مەيلىنشە ەتەنە بولۋدى كوزدەيتىنى بەلگىلى. قالا اكىمدىگى تۇرعىنداردىڭ مۇڭ-مۇقتاجى مەن تالاپ-تىلەگىنە قانشالىقتى كوڭىل ءبولىپ وتىر؟
– حالىقپەن كەرى بايلانىس ورناتۋ – باستى مىندەتىمىز. اشىق الاڭ فورماتىندا تۇرعىندارعا جوسپارىمىزدى, اتقارىلىپ جاتقان جۇمىستىڭ جايىن ەدەل-جەدەل جەتكىزىپ وتىرعاندى ءجون كورەمىز. اكىمدەر جىلىنا تۇرعىندارمەن ەكى رەت كەزدەسۋ وتكىزۋ كەرەك بولسا, ءبىز شاعىن اۋدانعا ءبولىپ, اي سايىن وتكىزىپ جاتىرمىز. سەبەبى بۇكىل قالا حالقى كەزدەسكەندە قويىلاتىن سۇراقتار ءارتۇرلى, ءبارىن قامتۋ مۇمكىن ەمەس. سوندىقتان وسىنداي تاسىلگە كوشتىك. ءار جوسپاردى جۇزەگە اسىرۋ ءۇشىن ءوز بيۋدجەتى بولادى. ءبىزدىڭ بيۋدجەت ۇلكەن ەمەس. تىعىرىققا تىرەلگەندە وبلىستان قاراجات سۇرايمىز. ۇلكەن جوبالارعا رەسپۋبليكادان بولىنەدى. مىسالى, قالامىزدىڭ بيۋدجەتى 9 ملرد تەڭگە بولسا, بىلتىر ءبىز 6,5 ملرد-عا كارىز جەلىسىن اۋىستىردىق.
– قالا تۇرعىندارىنىڭ ەڭ ءجيى قوياتىن سۇراعى جول ماسەلەسى. جولداردىڭ كۇردەلى جوندەۋدەن وتۋىنە نە كەدەرگى؟
– جول ماسەلەسى وتە وزەكتى. وكىنىشكە قاراي, ساتباەۆ قالاسىندا جاقىن ارادا جولدار تاقتايداي تەگىس بولادى دەي المايمىز. ونىڭ سەبەبى بار. قانداي جول ءبىرىنشى كەزەكتە جوندەلۋ كەرەك؟ ءبىرىنشى, الەۋمەتتىك كولىك جۇرەتىن جول. ەكىنشى, تاياۋ ۋاقىتتا قۇبىرلارى, كوممۋنيكاتسيالارى اۋىسپايتىن جولدار. وسى قاعيداتتى العا قويدىق. قالامىزدا اۋلاىشىلىك, ۇلكەن كوشەلەردى قوسقاندا 91 شاقىرىم جول بار. قالا جولدارىنا كەيىنگى ءۇش جىلدا كۇردەلى جوندەۋ جاسالماعان. وسىعان دەيىن جول جوندەۋ اعىمداعى جانە ورتاشا جۇمىستارمەن شەكتەلگەن. بيىل قالانىڭ باستى كوشەلەرىنىڭ ءبىرى اباي كوشەسىنە كۇردەلى جوندەۋ جۇرگىزىلەدى. اباي كوشەسىنىڭ ۇزىندىعى 1,6 شاقىرىمدى قۇرايدى. ۇلىتاۋ كوشەسىنەن, ساتباەۆ داڭعىلىنا دەيىن جول ەكى مەترگە ۇزارىپ, ەكى جاعىنان سۋاعار سالىنادى. جوبانىڭ جالپى قۇنى – 1 ملرد تەڭگە. وعان قالالىق بيۋدجەتتەن قاراجات ءبولىپ وتىرمىز. بۇگىنگى كۇنى جوبالىق-سمەتالىق قۇجاتتاما مەملەكەتتىك ساراپتاماعا جولداندى. ناتيجەسى شىققاننان كەيىن, جۇمىس باستالادى. سەگىز كوشەنى ورتا جوندەۋدەن وتكىزۋگە وبلىس 560 ملن تەڭگە قاراجات بولگەن. ازىرگە جولدارداعى شۇڭقىرلاردى جابۋ ءۇشىن وبلىس كولەمىندە تۇڭعىش رەت جاڭا تەحنولوگيامەن سۋىق بيتۋمدى اسفالت توسەۋ جۇمىسى باستالدى.
ساتباەۆ قالاسىنداعى قازاندىقتان قالاداعى تۇرعىندارعا جىلۋ ءتورت ماگيسترالدىق جىلۋ جەلىسى ارقىلى بەرىلەدى. 1976 جىلى سالىنعان ءتورت ماگيسترالدىق جىلۋ جەلىسى 50 جىل بويى اۋىستىرىلماعان, تەك اعىمداعى جوندەۋمەن وتىرعان. بيىل كۇردەلى جۇمىس جۇرەدى. ءتورت جەلىنىڭ ەكەۋىنە رەسپۋبليكادان 9 ملرد تەڭگە قاراجات بولىنەدى. سول 9 ملرد-نىڭ كونكۋرسى جاريالانىپ, مەردىگەرلەر انىقتالىپ, مامىر ايىندا جۇمىسقا كىرىسەدى. ەكى مەردىگەردىڭ ءبىرى – استانا, ءبىرى – سارىاعاش كومپانياسىنان. تاجىريبەسى مول ۇلكەن كومپانيالار. وسى ەكى ماگيسترالدىق جىلۋ جۇيەسىن اۋىستىراتىندىقتان ءبىراز كوشەلەر جوندەۋدەن وتپەيدى.
– جەراستى جىلۋ قۇبىرىن اۋىستىرۋ جۇمىسى قانشا ۋاقىتقا سوزىلۋى مۇمكىن؟
– قالاداعى №1,2 شاعىن اۋداننىڭ باسىم بولىگى №1 ماگيسترالدىق جىلۋ جەلىسىنە قارايدى. بيىل ماڭگىلىك ەل كوشەسى ( ۇلىتاۋ كوشەسىنەن ساتباەۆ داڭعىلى قيىلىستارىنا دەيىن) بويىندا ورنالاسقان جەلىگە كۇردەلى جوندەۋ جۇرگىزىلەدى. №1 ماگيسترالدىق جىلۋ جەلىسى 2026 جىلدىڭ جازىندا بىتەدى. ال №2 ماگيسترالدىق جىلۋ جۇيەسى بيىل قازان ايىندا اياقتالادى. جەر استىنداعى قۇبىر اۋىسقاننان كەيىن ۇستىنە قايتادان توپىراعىن توسەيدى, سوسىن بىردەن اسفالت سالۋعا بولمايدى. سەبەبى بۇل جەر وتىرعاننان كەيىن سالىنادى. ناقتىراق ايتساق, بيىل قۇبىر جۇمىسى بىتسە, اسفالتتى كەلەسى جىلعا قالدىرامىز. كەم دەگەندە ەكى ماۋسىم تۇرۋ كەرەك. ەگەر ۇستىنە جىلدامداتىپ اسفالت سالساق, جارىلىپ كەتەدى. ودان كەيىن №3,4 ماگيسترالدىق جىلۋ جەلىسىن اۋىستىرامىز. ونى اۋىستىرۋعا «قازاقمىس» كورپوراتسياسى مەموراندۋم اياسىندا جوبالىق-سمەتالىق قۇجاتتار دايىنداپ جاتىر.
– تاعى قانداي سەبەپ بار؟
– ساتباەۆ قالاسىنا جەر ۇيلەرگە گاز كەلەدى. 2026 جىلى گاز كەلسە, 2027 جىلى گاز تارتۋ جۇمىستارى جۇرگىزىلەدى. بيىل جولدى جوندەپ, كەلەسى جىلى گاز تارتىپ جاتساق, اسفالتقا جۇمسالعان قاراجات دالاعا كەتەدى. گاز ساتباەۆ قالاسىنا اسا قاجەت. «Kazakhmys Distribution» مەنشىگىندەگى قازاندىقتىڭ توزۋى 75 پايىزعا جەتتى, الپىس جىلدان استام جۇمىس ىستەپ كەلەدى. ادام سانى كوبەيىپ جاتىر. شاعىن جانە ورتا بيزنەس سانى ارتتى. ونىڭ بارلىعىن قامتۋعا قۋاتتىلىعى جەتپەيدى. وسى قازاندىققا جەڭىلدىك بەرۋ ءۇشىن قالانىڭ ماڭىندا «قازاق اۋىلى» دەگەن شاعىن اۋدان بار, سول ەلدى مەكەندەگى 2500 ءۇيدى گازعا اۋىستىرۋدى جوسپارلاپ وتىرمىز. جوبالىق-سمەتالىق قۇجاتتاما بيىل اياقتالسا, قاراجات سۇراپ, كەلەسى جىلى گاز قۇبىرىن تارتا باستايمىز. قازىر گاز جەزقازعاننىڭ كەڭگىر اۋىلىنا كەلدى. كەڭگىردەن ساتباەۆقا كەلەدى. ءبىزدىڭ قالادان ءارى ۇلىتاۋ اۋدانىنا بارادى. گاز تارتىلعان سوڭ قالانىڭ تومەنگى جاعىندا جول جوندەلەدى. قازىر حالىقتان جيناعان قاراجاتقا جول جوندەپ, كەلەسى جىلى قۇبىرىن اۋىستىرىپ جاتساق, قىرۋار قارجى جەلگە ۇشادى.
اڭگىمەلەسكەن –
جۇلدىز تويبەك,
«Egemen Qazaqstan»
ۇلىتاۋ وبلىسى