كوسمەتولوگيانىڭ قارا نارىعى زاڭدى قاتايتىپ, باقىلاۋدى كۇشەيتۋدى تالاپ ەتەدى

تورتكۇل دۇنيەدە مەديتسينامەن مۇل­دە بايلانىسى بولماسا دا, وسى سالادان پايدا تاباتىنداردىڭ قارا نارىعى جۇمىس ىستەيتىنى – بەسەنەدەن بەلگىلى جايت. الەۋمەتتىك جەلىلەردەن سۇلۋلىق جولىنداعى ءساتسىز, قايعىلى وقيعا تۋرالى ءجيى ايتىلادى. وكىنىشكە قاراي, ەلىمىزدە دە قارا نارىقتىڭ قۇرباندارى جەتەرلىك. ايتالىق, وتكەن جىلدىڭ اقپان ايىندا جامبىل وبلىسىنىڭ بىرنەشە تۇر­عىنى كوسمەتولوگيالىق وپەراتسيا جاسا­عانى ءۇشىن سوتتالدى. وبلىستىق سوت ايىپ­تالۋ­شىلار 2021–2022 جىلدارى تاراز قالا­سىنداعى سۇلۋلىق سالونىندا زاڭسىز مەدي­تسينالىق قىزمەتپەن اينالىس­قانىن ناقتى ايعاقتارمەن دالەل­دەگەن.

رەسمي مالىمدەمەدە: «سوتتالۋشىلار سەرتيفيكاتسىز, ليتسەنزيا­سىز, مەدي­تسينالىق ءبىلىمسىز پلاستيكالىق وپەراتسيا جاساعان. ولاردىڭ قىلمىستىق ارەكەتىنەن اۋىر جانە ورتا دارەجەدە توعىز ادامنىڭ دەنساۋلىعىنا زيان كەلگەن. سوتتالۋشىلاردىڭ كىناسى جابىر­لەنۋشىلەردىڭ ايعاقتارىمەن, كۋاگەر­لەرمەن, بەينەجازبالارمەن, زاتتاي دالەل­دەمەلەرمەن راستالدى», دەپ ايىپتالۋشىلاردى بەلگىلى­ مەرزىمگە باس بوستاندىعىنان ايىرۋ تۋرالى ۇكىم شىعاردى.

سونداي-اق 2021 جىلعى شىمكەنت قالا­سىنداعى «بوتوكس تراگەدياسىن» الايىق. 20 جاستاعى قىز ۇيىندە ينەكتسيا جاساتىپ, ارتىنشا انافيلاكتيكالىق شوكتان قايتىس بولدى. تەرگەۋ بارىسى «كوسمەتولوگتىڭ» ورتا ءبىلىمدى, مەديتسيناعا ءۇش قايناسا سورپاسى قوسىلمايتىنىن انىقتاپ بەردى.

2023 جىلى الماتىدا 8 ادامعا ءبىر شپريتسپەن قىزمەت كورسەتكەن «مامان» ۇس­تا­لىپ, ەكى كليەنتكە C گەپاتيتىن جۇقتىر­عانى انىقتالدى. بۇل وقيعاعا قاتىستى دا قىلمىستىق كودەكستىڭ 317-بابى («مەديتسينا قىزمەتكەرىنىڭ كاسىبي مىندەتتەرىن تيىسىنشە ورىنداماۋى») بو­يىنشا قىلمىستىق ءىس قوزعالدى.

وسكەمەن قالاسىندا 2023 جىلى بلەفاروپلاستيكا پروتسەدۋراسى كەزىندە ايەل ادام انافيلاكتيكالىق شوكتان كوز جۇمعان. ونى جاساعان قىتاي ازاماتىنىڭ ارناۋلى ليتسەنزياسى مەن سەرتيفيكاتى بولماعانى انىقتالدى.

ۇلتتىق ستاتيستيكا بيۋروسىنىڭ دەرە­گىنە سۇيەنسەك, جەرلەستەرىمىزدىڭ سۇلۋلىق يندۋس­ترياسىنا شىعىندايتىن قاراجاتى 2017 جىلى – 8,4 ميلليارد, 2022 جىلى – 28,4 ميلليارد, 2023 جىلى 25,3 ميلليارد تەڭگەدەن اسىپ تۇسكەن. وزگە دەرەك كوزدەرى شاش قيۋ, بوياۋ, تىرناق ەگەۋ-بوياۋ, بەت تازالاۋ, ليپوساكتسيا سياقتى تولىپ جاتقان كوسمەتولوگيالىق قىزمەتكە ادامدار شامامەن جىلىنا 90 ميلليارد تەڭگەگە دەيىن قارجى شىعاراتىنىن العا تارتادى.

مەملەكەتتىك كىرىستەر كوميتەتىنىڭ مالىمەتىنشە, ەلىمىزدە تەك زاڭدى تىركەلگەن سۇلۋلىق سالوندارىنىڭ جىلدىق تابىسى 484 ميلليارد تەڭگەگە جەتكەن. سۇلۋلىق سالوندارىنان شىقپايتىنداردى ايتپاعان­نىڭ وزىندە, سىلانا بەرۋگە مۇلدە ۋاقىتى جوق ادامنىڭ ءوزى ايىنا ورتا ەسەپپەن 8–15 مىڭ تەڭگە جۇمسايتىن كورىنەدى. ءتىپتى بولماعاندا شاشىن قيدىرادى, بوياتادى.

كوسمەتولوگيانىڭ قارا نارىعىنان جوعارىداعىداي كەلەڭسىز وقيعانى سان مىڭداپ تابۋعا بولادى. قاسىنا تاتۋاج جاساتامىن دەپ ۇسقىنسىز بولىپ قالعان, كوزىنىڭ اينالاسىنان جان كەتىپ, بەتى قيسايعان, ۇيىقتاعاندا كوزى جۇمىلماي قالعان كليەنتتەر بار. قىسقاسى, جاسىرىن جەرتولە, جەكەمەنشىك ۇيلەردە جاسالىنىپ جاتقان پلاستيكالىق وپەراتسيالاردىڭ ءبارى بىردەي ءساتتى مە, وسىنداي جاعدايدا سۇلۋلىق يندۋسترياسىنىڭ كليەنتتەرىنىڭ قاۋىپسىزدىگىنە كىمدەر كەپىل, سالدارى قان­داي بولادى دەگەن سىندى ساۋالدارعا قۇزىرلى مەكەمەلەردىڭ جاۋابى بار ما؟ كوسمەتولوگيانىڭ قارا نارىعىنداعى «جاسارتاتىن», «اعارتاتىن», «ارىقتاتاتىن» پرەپاراتتار مەن بەتمايلاردىڭ ءتۇر-ءتۇرىنىڭ ساپاسىن, حيميالىق قۇرامىن كىم تەكسەرىپ جاتىر؟

ءدال وسى ماسەلەگە كەلگەندە دەنساۋلىق ساقتاۋ مينيسترلىگى مەديتسينالىق جانە فارماتسەۆتيكالىق باقىلاۋ كوميتەتى بۇعان كەدەرگى كەلتىرەتىن, شۇعىل رەتتەۋدى تالاپ ەتەتىن تۇيتكىل بار ەكەنىن مويىندايدى. الايدا مينيسترلىك وسى ماسە­لەدە وزدەرىندە پارمەن مەن قۇزىرەت, تەگەۋرىندى تەتىكتەر جوقتىعىمەن اقتا­لادى. ساراپشىلار دەنساۋلىق ساقتاۋ مينيسترلىگىندە بۇعان دەيىن دە قاداعالاۋ قىزمەتى بولماعاندىعىن العا تارتادى.

ساپاسىز مەديتسينالىق قىزمەت پەن كوسمەتولوگيانىڭ قارا نارىعىن باقىلاۋ تەتىكتەرى ءتيىمسىز بولىپ تۇرعانى ۇكىمەت وتىرىسىندا دا كوتەرىلدى. جالپى, قۇزىرلى مەكەمە تەكسەرۋشىلەرىنىڭ ءسان سالوندارىنا ەش ەسكەرتۋسىز, توسىننان ساۋ ەتە قالۋىنا زاڭمەن تىيىم سالىنعان. بۇل دا بولسا, ۇكىمەتتىڭ شاعىن جانە ورتا بيزنەستى قورعاۋ مەن قولداۋ باعىتىندا جاساپ وتىرعان ءبىر امالى. سول سەبەپتى جوسپاردان تىس تەكسەرىس جۇرگىزۋ ءۇشىن مۇددەلى تاراپ الدىمەن تەكسەرۋ نىسانىنا الدىن الا ەسكەرتۋ جولداۋعا مىندەتتى. وندا قاي كۇنى تەكسەرىسپەن كەلەتىنىن كورسەتەدى. ءدال سول كۇنى قىزمەتى كۇدىكتى سالون جۇمىس ىستەمەي قالادى, نە بولماسا اساي-مۇسەيىن ارقالاپ, كوشىپ ۇلگەرەدى.

«بيزنەس سۋبەكتىلەرىنىڭ مەديتسينالىق قىزمەتتەردى جارنامالاعانىنا قولدانى­لاتىن اكىمشىلىك جاۋاپكەرشىلىك جۇكتەل­مەگەن. دامىعان ەلدەردە ەگەر مەدي­تسينالىق قىزمەت كورسەتەتىن ۇيىم جارنامادا ليتسەنزياسىن كورسەتپەسە, كاسىپكەر رەتىندە تىركەلمەسە, قىزمەت كورسەتەتىن ماماننىڭ مەديتسينالىق ءبىلىمى بولماسا, سونىڭ ارقايسىسى ءۇشىن بولەك-بولەك جازالانادى. جازا تاعايىنداۋ كەزىندە بيزنەس نىساندارى كىناسىنىڭ ءتۇرى مەن قوعامدىق قاۋىپتىلىك سيپاتى ەسكەرىلەدى. ءبىزدىڭ ەلدە بۇل جوق», دەپ مالىمدەدى دەنساۋلىق ساقتاۋ مينيسترلىگى مەديتسينالىق جانە فارماتسەۆتيكالىق باقىلاۋ كوميتەتىنىڭ وكىلدەرى.

وسى ارادا اتتاپ وتۋگە بولمايتىن تاعى ءبىر ماسەلە, بۇگىندە ءبىر كاسىپ باستاعىسى كەلگەن, قانداي جولمەن بولسا دا اقشا تابۋدى كوزدەگەن ادامدارعا الەۋمەتتىك جەلىلەردەن ارتىق جاردەمشى جوق. ونلاين-پلاتفورمالار دا وتىرىك-شىنى ارالاس جارنامالار ءۇشىن ەشقانداي جاۋاپكەرشىلىك ارقالامايدى.

كوپ جاعدايدا تۇتىنۋشى قارا نارىققا سانالى تۇردە ەمەس, ارزان باعا مەن جارنامانىڭ جەتەگىندە جەم بولادى. «ۇيدە جاسايمىن», «بوتوكس بار بولعانى – 10 000 تەڭگە», «فيللەرگە – 50% جەڭىلدىك» دەگەن جازبالار سۇلۋلانا ءتۇسۋدى ارمانداعانداردى ارباماي قويمايدى. بىراق فوتوشوپپەن وڭدەلگەن «دەيىن-كەيىنگى» سۋرەتتەر كليەنتتەردىڭ سىندارلى بولۋعا سەپتەسپەسە بەرمەيتىنى وكىنىشتى. ەسەسىنە جەكە پاراقشالارداعى «ماماننىڭ» ءبىلىمى, تاجىريبەسى تۋرالى ناقتى اقپارات جوق ەكەندىگى ەشكىمنىڭ قاپەرىنە كىرمەيدى. قىزمەت كور­سەتەتىن مەكەنجاي – جاي ءبىر پاتەر, جالدا­مالى كەڭسە, ياكي «ۇيدە قابىلداۋ». پروتسەدۋرالار مەديتسينالىق ليتسەنزياسىز, قۇرالدار زالالسىزداندىرىلماعان. ءبىر رەتتىك قۇ­رالدار قولدانىلمايدى نەمەسە قايتا قول­دانىلادى. انەستەزيالىق, كوسمە­تولوگيالىق پرەپاراتتار – كونترا­بان­دالىق نەمەسە قولدان جاسالعان. مۇنىڭ سالدارىنا ءۇڭىلۋدىڭ ءوزى قورقىنىشتى. جاۋاپكەرشىلىك ارقالاماعان كاسىبي مامان جۇرمەگەن جەردەن ستافيلوكوكك, ايتۆ, گەپاتيت B/C سىندى ءالى شيپاسى تابىلماعان اۋىر دەرتتى جۇقتىرىپ الۋ قاۋپى جوعارى ەكەندىگى سان رەت دالەلدەنگەن. ينفەكتسيالىق كەسەلدەردى ايتپاعاننىڭ وزىندە دۇرىس جاسالماعان كوسمەتولوگيالىق پروتسەدۋرالاردان كەيىن بەتتىڭ ءىسىنىپ, قابىنۋى, تەرىنىڭ زاقىمدانۋى, تىرتىق قالۋى زاڭدىلىق. دۇرىس سالىنباعان بوتوكس كوزدىڭ تارتىلۋىنا, ۇيىقتاساڭ جۇمىلماي, سويلەۋ, ياكي شايناۋ قىزمەتى بۇزىلۋىنا الىپ كەلۋى ابدەن مۇمكىن. سول سياقتى مۇرىنعا نەمەسە ماڭدايعا دۇرىس سالىنباعان فيللەر قان تامىرلارىن بىتەپ, كوزگە قان بارۋىن توقتاتاتىندىقتان, سوقىر قىلۋى عاجاپ ەمەس. جۇيكەگە تۇسەتىن سالماق ودان دا اۋىر.

كوپ جاعدايدا قارا كوسمەتولوگيانىڭ قۇرباندارى جۇرتتىڭ كوزىنە كورىنۋدەن قالادى, شاعىمدانا دا المايدى. سەبەبى مۇنداي وپەراتسيالار كەلىسىمشارتسىز, تۇبىرتەكسىز جۇرگىزىلەدى. وسىنىڭ سالدارىنان كوسمەتولوگيا سالاسىنداعى زاڭسىز قىزمەتكە قاتىستى شاعىمدار سانى ايتارلىقتاي وسكەن. 2022 جىلى 37 شاعىم تىركەلسە, 2023 جىلى بۇل كورسەتكىش 68-گە جەتىپ, 1,8 ەسەگە ارتقان. شاعىمداردىڭ باسىم بولىگى مەزوتەراپيا, ديسپورت, بوتوكس, كونتۋرلىق پلاستيكا, سماس-ليفتينگ, مامموپلاستيكا, ليپوساكتسيا, بلەفاروپلاستيكا, رينوپلاستيكا, وتوپلاستيكا سياقتى پروتسەدۋرالارعا قاتىستى بولىپ كەلەدى.

ادامدار وسىنداي وقيعالاردان حاباردار بولا تۇرا, نەگە قاتەرلى قادامدارعا بارادى دەگەن سۇراق تۋادى. بىرىنشىدەن, كوسمەتولوگيانىڭ زاڭسىز قارا نارىعى ارزاندىعىمەن اربايدى, قاراجات ۇنەمدەپ, جاس كورىنگىسى كەلەتىندەردىڭ باسىم بولىگى قولجەتىمدى قىزمەتتى ىزدەيدى. ەكىنشىدەن, وسى ماسەلەدەگى دۇرىس باعىت بەرەتىن اقپا­راتتىڭ ازدىعىنان – جۇرت زاڭدى نەمەسە زاڭسىز كوسمەتولوگيانى اجىراتا المايدى. ۇشىنشىدەن, باقىلاۋدىڭ السىزدىگى – ياعني, ءتيىستى ورگاندار تاراپىنان تەكسەرىس جەتكىلىكسىز.

دەنساۋلىق ساقتاۋ مينيسترلىگىنىڭ مالى­مەتتەرىنە سۇيەنسەك, قازىر ەلىمىزدە «پلاس­تيكالىق حيرۋرگيا» ماماندىعى بويىنشا تەك 260 دەنساۋلىق ساقتاۋ سۋبەكتىسىنىڭ عانا ليتسەنزياسى بار, پلاستيكالىق حيرۋرگيالىق سەرتيفيكاتقا 422 مامان عانا يە. ەڭ قىزىعى, وسىعان قاراماستان ەلىمىزدە 9 مىڭ سۇلۋلىق سالونى تىركەلگەن, تىركەلمەگەنى ودان دا كوپ بولۋى عاجاپ ەمەس. ارينە, وسى سالونداردىڭ بارىندە كۇردەلى كوسمەتولوگيالىق, پلاستي­كا­لىق وپەراتسيالار جاسالىپ جاتپاسا دا, سۇلۋلىق سالوندارىنىڭ ءبارى دەرلىك ادام دەنساۋلىعىنا تىكەلەي اسەر ەتەتىن پروتسەدۋرالارمەن اينالىسادى. تەك تىرناق ەگەۋدىڭ ءوزىن دۇرىس جاساماساڭ, زارارسىزداندىرىلماعان قۇرالمەن جۇقپالى اۋرۋلارعا دۋشار بولۋ ىقتيمالدىلىعى جوعارى.

اكىمشىلىك قۇقىق بۇزۋشىلىق تۋرالى كودەكسىندە ليتسەنزياسىز, سەرتيفيكاتسىز مەديتسينالىق قىزمەت ءۇشىن ايىپپۇل تۇرىندە اكىمشىلىك جاۋاپكەرشىلىك قانا قاراستىرىلعان. اتاپ ايتقاندا, جەكە تۇلعالارعا – 5-تەن 15 اەك-كە (2025 جىلى 58 980 تەڭگەگە) دەيىن, زاڭدى تۇلعالار ءۇشىن – 20-دان 70 اەك-كە (275 240 تەڭگەگە) دەيىن ايىپپۇل سالىنادى. ال زاڭسىز مەديتسي­نالىق قىزمەت سالدارىنان ازاماتتىڭ دەنساۋ­لىعىنا اۋىرلىعى ورتاشا, اۋىر نە اسا اۋىر زيان كەلتىرىلسە, قىلمىستىق كودەك­ستىڭ 322-بابىندا 3 جىلدان 7 جىلعا دەيىن باس بوستاندىعىنان ايىرۋ جازاسى قاراس­تى­رىلعان, دەگەنمەن ءدال وسى ارەكەتى ءۇشىن جازالانعاندار سانى ساۋساقپەن سانارلىق قانا.

جاۋاپكەرشىلىكتىڭ ازدىعى, باقىلاۋ­دىڭ السىزدىگى, جازانىڭ جەڭىلدىگى تەز بايىعىسى كەلەتىندەرگە قول بولىپ تۇر. ءبىر كۋرسقا بارىپ تىرناق ەگەۋدى, ءۇش كۇندىك كۋرسقا بارىپ, تاتۋاج بەن دەنە ۋقالاۋدى شالا مەڭ­گەرگەندەر ادام دەنساۋلىعىمەن تىكەلەي بايلانىستى تىرلىكتى وڭاي كورەتىنى سون­شالىقتى, بىردەن سۇلۋلىق سالونىن اشىپ, اقشانى كۇرەپ تابۋعا بولاتىن كوسمەتولوگيالىق پروتسەدۋرا جاساۋعا قايمىقپاي باراتىنى بەلگىلى. البەتتە, سۇلۋ بولعان جاقسى, دەگەنمەن «سۇلۋلىق قۇرباندىقتى تالاپ ەتەدى» دەگەن سيقىرلى ءسوز دەنساۋلىقتان جوعارى تۇرماۋعا ءتيىس.

الماتى