شەكاراداعى اۋىلدار شەتقاقپاي قالماسا...

ساز توسەلگەن جول

ەلىمىزدىڭ باتىس قاقپاسىنداعى قۇرمانعازى اۋدانىندا №7 رازەزدەن باس­تالىپ, سۇيىندىك اۋىلىنا دەيىن سوزىلاتىن جول بار. جول بويىندا ءتورت اۋىلدىق وكرۋگتىڭ 10 ەلدى مەكەنى ورنالاسقان. اسفالتى جوق قارا جولمەن قوشالاق, اسان, ۇشتاعان ازعىر, بالقۇدىق, جالعىزاپان, قوڭىرتەرەك, ەگىنقۇدىق, باتىربەك, سۇيىندىك اۋىلدارىنىڭ تۇرعىن­دارى قاتىنايدى.

بالقۇدىق اۋىلى مەن اۋدان ورتا­لىعى­نىڭ ارا قاشىقتىعى – 260 شاقىرىم. اۋىل­داعى العاشقى مەكتەپ 1928 جىلى اشى­­لىپتى. قازىر مۇندا 1 395 ادام تۇرا­دى. وسى وكرۋگتەگى ازعىر اۋىلى 1928–1930 جىلدارى ورال وكرۋگىندەگى ازعىر اۋدانى­نىڭ ورتالىعى بولعان دەگەن دەرەك بار. كەزىندە جەراستى سىناعى جاسالعان ازعىر يادرولىق پوليگونىنىڭ ءدال ىرگەسىندە ورىن تەپكەن ەلدى مەكەندە 380, قوڭىر­­تەرەكتە 265 تۇرعىن ىرگە كوتەرمەي وتىر.

اسان اۋىلى اۋدان ورتا­لىعىنان 190 شاقىرىم قاشىق­تىقتا ورنالاسقان. مۇندا 569, ۇشتاعان اۋىلىندا 653 ادام تىركەلىپتى. سۇيىندىك اۋىلدىق وكرۋگى ورتالىعىنىڭ ىرگەسى 1957 جىلى قالانعان. سۇيىندىك, جالعىزاپان, باتىربەك, ەگىن­قۇدىق ەلدى مەكەندەرىندەگى تۇر­عىندار سانى – 2 504.

ازعىر اۋىلدىق وكرۋگىنىڭ ورتا­لىعى بالقۇدىق اۋىلىنىڭ بايىرع­ى تۇرعىنى, قۇرمانعازى اۋدان­دىق ءماسليحاتىنىڭ دەپۋتاتى مانسۇر قۋانىشاليننىڭ ايتۋىنا قاراعاندا, كەڭەس ءداۋىرى كەزىندە دە شالعايداعى اتالعان ەلدى مەكەننىڭ تۇرعىندارى اۋدان ورتالىعىنا قارا جولمەن قاتىناعان. ەلىمىز تاۋەلسىزدىگىن العانىنا 34 جىل بولعانىمەن, «باياعى جارتاس – سول جارتاس» كۇيىندە قالىپ وتىر. كوكتەم مەن كۇزگى لايساڭدى, قىسقى مەزگىلدەگى قاردىڭ الەگىن ايتپاعاندا, اسىرەسە 40 كۇن شىلدەنىڭ ىستىعىندا بۇل جولمەن كولىكتىڭ ءجۇرۋى ءتىپتى مۇم­كىن ەمەس.

«جول قۇم اراسىمەن وتەدى. كۇن ابدەن ىسىعان كەزدە قۇم سۇيىلىپ, كولىكتىڭ جۇرۋىنە قيىن­دىق كەلتىرەدى. كولىكتەر قۇمعا باتىپ قالعانىن تالاي كوردىك. اۋدان باسشىلىعى 80-جىلدارى قارا جولعا سازدى توپىراق توگىپ, ابدەن نىعىزدادى. ويتكەنى سول كەزدە بالقۇدىق اسىل تۇقىمدى قوي زاۋىتىندا 50 مىڭعا جۋىق قوي, 6 مىڭداي جىلقى, سۇيىندىك اسىل تۇقىمدى قوي زاۋىتىندا 50 مىڭنان استام قوي, 7 مىڭنىڭ شاماسىندا جىلقى بولدى. شارۋا­شىلىقتار شوپاندار مەن جىل­قىشىلارعا ساز توسەلگەن جولمەن جەم, پىشەن تاسىدى. قازىر مۇنداي ءىرى شارۋاشىلىقتار جوق», دەيدى م.قۋانىشالين.

جول – ەكى ەلدىڭ شەكاراسىنا تاياۋ ورنالاسقان اۋىلدار تۇرعىن­دارىنىڭ جانىنا باتاتىن تۇيتكىل. بىراق جول سالۋ ماسەلەسى شەشىمىن تاپپاي كەلەدى.

«جول سالۋ ماسەلەسى قوزعال­عالى 40 جىلدان استى. ەلىمىز تاۋەلسىزدىگىن العاننان كەيىن دە بۇل ماسەلە تالاي كوتەرىلدى. بىراق ءالى كۇنگە دەيىن ناقتى شەشىم قابىلدانعان جوق. وبلىستى باسقارعان اكىم دە, پارلامەنت دەپۋتاتتارى دا, ءتۇرلى مينيسترلىكتىڭ وكىلدەرى دە وسى جولمەن ءجۇرىپ وتكەن. بۇل – مەملەكەتتىك دەڭگەيدە كوتەرىلەتىن ماسەلە», دەيدى م.قۋانىشالين.

وبلىستىق ماڭىزى بار ­№7 رازەزد – اسان – بالقۇدىق – سۇ­يىندىك اۆتوموبيل جولىن كۇتىپ-ۇستاۋعا 491 ملن تەڭگە بولىن­گەن. قارجىنىڭ 169 ملن تەڭگەسى بيىل اتقارىلاتىن جۇمىس­قا قاراستىرىلىپ وتىر.

«جولدى كۇتىپ-ۇستاۋعا 12 اق­پاندا «گانيۋشكين-قۇرىلىس» جشس-مەن كەلىسىمشارت جاسالدى. ونىڭ ىشىندە 2025 جىلعا 169 ملن تەڭگە قارالدى. كەلىسىمشارت مەرزىمى – 3 جىل. مەردىگەر اتالعان جولدىڭ توپىراعىن تەگىستەپ, قىرۋ جۇمىستارىن اتقارادى. تاپسىرىس بەرۋشى – وبلىستىق جولاۋشىلار كولىگى جانە اۆتوموبيل جولدارى باسقارماسى», دەيدى قۇرمانعازى اۋدانىنىڭ اكىمى ابات جانعاليەۆ.

اسفالتسىز جولدىڭ ازابى

«قۇرمانعازى جولدارى»­ جشس ديرەكتورى اسلان باي­مە­نوۆتىڭ ايتۋىنشا, اتالعان جول­دى كۇتىپ-ۇستاۋ وڭاي شارۋا ەمەس. ويتكەنى ول اسفالتسىز جولدى كۇتىپ-ۇستاۋ جۇمىسىنىڭ قيىندىعىن جەتىك بىلەدى.

ء«بىزدىڭ كومپانيا 2011 جىلدان بەرى وسى جۇمىستى اتقارىپ كەلدى. جول­دىڭ قاشىقتىعى – 286 شاقى­رىم. جولعا اسفالتتى ايتپا­عاننىڭ وزىندە, قيىرشىق تاس تا توسەلمەگەن. كەزىندە ساز توپى­­راق قانا توگىلگەن. سودان بەرى ەشتەڭە توسەلگەن جوق. ءبىز جىل سايىن سول سازدى تەگىستەپ, كولىكتىڭ توقتاۋسىز جۇرۋىنە قولايلى جاع­داي جاسادىق. الايدا ساز توسەل­گەن جولعا قىرۋ, تەگىس­تەۋ سەكىلدى جۇمىستىڭ جاسال­عانى كورىن­بەيدى. سەبەبى ءبىر-ەكى اۋىر جۇك كولىگى ءجۇرىپ وتسە, جول قاي­تادان ب ۇلىنەدى», دەيدى ا.بايمەنوۆ.

تاجىريبەلى جولشىنىڭ پىكى­رىن­شە, جولدى تەگىستەۋ, قىرۋ جۇ­مىس­تارىنىڭ ناتيجەسى بايقا­لاتىن ەكى كەزەڭ بار. ءبىرىنشىسى – ناۋرىز, ءساۋىر, مامىر ايلارى. سونان سوڭ قازاننان جەلتوقسانعا دەيىنگى ارالىقتا اتقارىلعان جۇمىستىڭ ناتيجەسى كورىنەدى.

«جۇرگىزۋشىلەر جازعى مەز­گىلدە 40 كۇنگە سوزىلاتىن اپتاپ ىستىقتا جولدى تەگىستەمەۋدى سۇرايدى. سەبەبى ماۋسىمنان تامىزعا دەيىن قۇم سۇيىلىپ, كولىكتىڭ ءجۇرۋى قيىن­دايدى. وسى كەزدە جول تەگىس­تەل­سە, بۇرىنعى قالپىنان ايىرىلىپ قالادى», دەيدى ول.

بيىل اتالعان اسفالت تۇگىلى قيىرشىق تاسى جوق جول­­­داعى كۇتىپ-ۇستاۋ جۇمىسىن اتقا­راتىن مەر­دىگەر وزگەرىپتى. ەندى بۇل مىندەت «گانيۋشكين-قۇرىلىس» جشس-عا جۇكتەلىپ وتىر. كوم­پانيا ديرەكتورى ەربول قۇر­مانوۆتىڭ مالى­مەتىنە سۇيەن­­سەك, جۇمىسقا 16 ادام تارتىلعان.

«بىزدە جولدى تەگىستەيتىن 3 اۆتوگرەيدەر, قاجەتتى ينەرتتى ماتەريالداردى تاسىمالدايتىن 3 «ماز», 3 جۇك تيەيتىن تەحنيكا بار. جۇمىسشىلاردى 1 «ۋاز», 2 «گازەل» كولىگىمەن تاسىمالدايمىز. جازدا شاڭ بولماس ءۇشىن 1 تەحنيكا سۋ شاشادى. قىسقى ماۋسىمدا 3 تەح­ني­كامەن تۇز سەبەمىز», دەيدى ە.قۇرمانوۆ.

ەلىمىز تاۋەلسىزدىگىن العاننان بەرى قۇرمانعازى اۋدانىن دا, اتىراۋ وبلىسىن دا بىرنەشە اكىم باسقاردى. اۋداننىڭ بۇ­رىن­عى ءتورت اكىمىنىڭ بىرەۋى قازىر سەناتتىڭ دەپۋتاتى, ەكەۋى اتىراۋ وبلىسى اكىمىنىڭ ورىنباسارى لاۋازىمىن اتقارىپ وتىر. مۇنايلى وبلىستىڭ بۇرىنعى اكىمدەرىنىڭ ءبىرى پرەزيدەنت اكىم­شىلىگىنە, وزگەلەرى ۇكىمەت پەن پارلامەنت ماجىلىسىنە, مينيستر­لىكتەرگە جەتەكشىلىك ەتتى. بىراق نەگە ەكەنى بەلگىسىز, وبلىس اكىمىنىڭ ورىنتاعىنان كەيىن جوعارى لاۋازىمداعى قىزمەتكە تاعايىندالعان شەنەۋنىكتەر رە­سەي­مەن شەكاراداعى 10 اۋىلعا جول سالۋ ماسەلەسىن قوزعاعان ەمەس.

قازىر وبلىستىڭ بۇرىنعى اكىمىنىڭ ءبىرى – پارلامەنت ءماجىلى­سىنىڭ دەپۋتاتى. كورشى ەلمەن شەكارادا شەتقاقپاي قالعان 10 اۋىلدىڭ تۇرعىندارى ەلوردا مەن وبلىستان كەلىپ-كەتەتىن اق جاعالىلارعا «اۋدان ورتالىعىنا دەيىن قاتىنايتىن جول سالۋعا ىق­پال ەتە مە؟» دەگەن ۇمىتپەن قارايدى. بىراق تۇرعىندار ءۇمىتى ءازىر اقتالار ەمەس.

ء«ۇش جىل بۇرىن وسى جولدىڭ 36 شاقىرىمىنا ورتاشا جوندەۋ جۇرگىزەدى دەگەندى ەستىپ, قۋانعان ەدىك. بىراق جوندەلگەن جولدى كورمەدىك. جولدىڭ شامامەن 15 شا­­­قى­رىمىنا توپىراق تو­گىلدى. باسقا ەشقانداي جۇ­مىس اتقا­­رىلعان جوق», دەيدى م.قۋانىشالين.

تەگىندە ەل ەگەمەندىگىنىڭ جەمىسى تۇر­عىنداردىڭ باقۋاتتى تۇر­مى­سى, اۋىلدارعا قاتىنايتىن اسفالت جول سەكىلدى يگىلىكتەرمەن استاسادى. وسى ورايدا وبلىستى ايتپاعاندا, اۋدان ورتالىعىنان شالعايدا, شەتقاقپاي قالعان ەلدى مەكەندەردەگى تۇرعىنداردىڭ كو­كەي­كەستى ماسەلەسىنە نازار اۋداراتىن مەزگىل جەتتى. پرەزيدەنتتىڭ شەكاراداعى اۋىلداردى دامىتۋ جونىندەگى تاپسىرماسىنا ساي جول سالۋدى قولعا الىپ, التىن بەسىگىنەن كوشپەگەن جاندارعا جاناشىر بولار لاۋازىم يەسى, ەستى-باستى ازاماتتار تابىلسا يگى.

اتىراۋ وبلىسى