مۋزىكانىڭ قۇدىرەتىندە شەك جوق قوي. جۇرەكتىڭ تەرەڭىنە بويلاپ, ىشكى دۇنيەڭنىڭ ءار تامىرىن ۇزدىگە شەرتەتىن اۋەزدى اۋەن جانعا داۋا, كوڭىلگە ەم. ادام بارىنەن شارشاعاندا ءھام جالىققاندا مۋزىكا تىڭداعىسى كەلەدى. باياۋ اۋەن جانىڭدى قوڭىر تىرشىلىكتەن ءبىر ءسات الىس, اياۋلى مەكەنگە اپاراتىنداي. ەركىن قۇستاي زەڭگىر كوك اسپاندا قالىقتاپ ۇشۋىڭىز مۇمكىن. سەزىمتال جاننىڭ جۇرەگىن جۇباتىپ, وي-قيالىن وسىنداي ادەمى ساتتەرگە تەك مۋزىكا عانا جەتەلەي الادى. مۋزىكانىڭ كۇشىنە, مۋزىكانىڭ اسەرىنە ولشەم جوق: تاڭعاجايىپ. القيسسا.
ادامنىڭ فيزيكالىق, ەموتسيونالدىق, پسيحولوگيالىق جاعدايىن جاقسارتۋ ماقساتىندا مۋزىكامەن ەمدەۋ ءادىسى بۇرىننان بار. قازىرگى تاڭدا مۋزىكالىق تەراپيا مەديتسينادا, پسيحولوگيادا جانە الەۋمەتتىك سالادا كەڭىنەن قولدانىلادى. بۇل ءادىس كاسىبي مامانداردىڭ كومەگىمەن جۇرگىزىلىپ, اركىمنىڭ قاجەتتىلىگىنە بايلانىستى جەكە نەمەسە توپتىق تۇردە وتكىزىلەدى. وسى ورايدا مۋزىكالىق تەراپيانىڭ ءمان-ماڭىزىن ۇعىپ, كوزبەن كورمەككە ۇلتتىق بالالاردى وڭالتۋ ورتالىعىنا باردىق.
جالپى, بۇل باعىت ەلىمىزدە ەڭ العاش 1995 جىلدارى الماتى قالاسىنداعى «بالبۇلاق» وڭالتۋ ورتالىعىندا قولدانىلا باستاعان. كەيىن 2007 جىلى ەلورداداعى ۇلتتىق بالالاردى وڭالتۋ ورتالىعىندا عىلىمي تۇرعىدا جان-جاقتى زەرتتەلىپ, جاڭا باعىتتا, ەمدەۋدىڭ تىڭ ءادىس-تاسىلدەرىمەن جالعاسىپ كەلەدى.
ورتالىقتا ەمدەلۋشى بالالار جاس ەرەكشەلىگىنە قاراي التى بولىمگە بولىنگەن. ولارعا مۋزىكا-تەراپيا ءتورت باعىت بويىنشا وقىتىلادى: رەتسەپتيۆتى, ياعني الۋان ءتۇرلى مۋزىكانى تىڭداتۋ ارقىلى ەمدەۋ, اسپاپتىق تەراپيا – ۇساق ماتوريكانى دامىتۋعا باعىتتالسا, ۆوكالدىق تەراپيادا ءتۇرلى ارتيكۋلياتسيالىق جاتتىعۋلار جاسالسا, dance تەراپيا – ءان مەن ءبيدى ۇشتاستىرۋ ارقىلى جۇرگىزىلەدى. بۇعان قوسا تومەنگى جاستاعى بالدىرعاندارعا ەرتەگى تەراپياسى دا وقىتىلادى. ودان بولەك كىرىكتىرىلگەن ارنايى ساباقتار بار. ياعني لوگوپەد-دەفەكتولوگ ماماندارىنىڭ قاتىسۋىمەن مۋزىكا ساباعى وتەدى. اپتاسىنا ءبىر رەت اتا-انالار دا ساباققا قاتىسىپ, ءۇي جاعدايىندا مۋزىكا-تەراپيا ءتاسىلىن ۇيرەنەدى. ايتا كەتەيىك, مۋزىكالىق تەراپياعا كەلەتىن بالالارعا نەگىزىنەن اۋتيزم سپەكترىنىڭ بۇزىلۋى, داۋن سيندرومى, تسەرەبرالدى سال اۋرۋى, پسيحيكالىق دامۋىنىڭ كەشىگۋى, سويلەۋ دامۋىنىڭ كەشىگۋى, گيدروتسەفاليا سىندى دياگنوزدار قويىلعان.
ۇلتتىق بالالاردى وڭالتۋ ورتالىعىنىڭ مۋزىكاتەراپەۆت مامانى باعدات ءابىشتىڭ ايتۋىنشا, مۇندا 12 مۋزىكا تەراپەۆى ەكى اۋىسىمدا جۇمىس جاسايدى. ءبىر جىلدا 13–14 اينالىم بولىپ, ءار اينالىمدا 310 بالاعا دەيىن ورتالىقتا ەم الادى.
«مۋزىكالىق جوعارى ءبىلىمى بار ماماندار ورتالىقتا مۋزىكا-تەراپيا كۋرسىن وقىپ, تاجىريبە الماسۋدان وتكەن سوڭ عانا جۇمىسقا ورنالاسا الادى. ءبىزدىڭ ماماندارمەن بىرلەسە جاساعان مۋزىكالىق جاتتىعۋلارىمىز بار. وعان ەمدىك دەنە شىنىقتىرۋ ەلەمەنتتەرىن, لوگوپەدتىك ارتيكۋلياتسيالىق جاتتىعۋلار قوستىق. سول اۆتورلىق جاتتىعۋلارمەن وسى وڭالتۋ ورتالىعىندا جۇمىس ىستەپ جاتىرمىز. بۇل مەتوديكانى ەلىمىزدەگى بارلىق جەكەمەنشىك وڭالتۋ ورتالىقتارى پايدانالانىپ ءجۇر», دەيدى باعدات ءابىش.
ورتالىقتى ارالاپ ءجۇرىپ, الىستان تالىپ ءبىر مۋزىكا ەستىلدى. اسپاپتىق تەراپيا باعىتىندا ساباق الىپ جاتقان ءالينۇر ەسمۇرات سينتەزاتوردا ويناپ وتىر ەكەن.
«بۇل باعىتتا اسپاپتى ۇستاتىپ, ويناتۋ ارقىلى قولدىڭ ۇساق ماتوريكالارىمەن جۇمىس جاسايمىز. سينتەزاتوردان بولەك ءارتۇرلى شۋلى, ۇرمەلى, شەرتپەلى اسپاپتاردى قولدانامىز. ءبىر بالا 24 كۇندە 20 مينۋتتان ون ساباق الادى. مىسالى, سينتەزاتور اسپابى ساۋساق بۇلشىق ەتتەرىن دامىتۋعا ارنالعان. بۇگىن ءالينۇردىڭ ءۇشىنشى ساباعى ءوتىپ جاتىر. جالپى, ءۇش ساباقتان كەيىن بالانىڭ مۋزىكاعا قىزىعۋشىلىعى ارتا باستايدى», دەيدى مۋزىكاتەراپەۆت بالدىرعان حايرانوۆا.
«بالانى دامىتۋدا مۋزىكالىق تەراپيانىڭ اسەرى ۇلكەن. ەستۋ قابىلەتى جاقسارىپ كەلەدى. دومبىراعا ىنتاسى وياندى. كۇيدى كوپ تىڭدايدى. ءبىز قوستاناي وبلىسى ارقالىق قالاسىنان كەلدىك. ول جاقتا مۋزىكا ساباقتارى جوق. وسى ورتالىققا ءار كەلگەن سايىن بالام مۋزىكالىق تەراپياعا اسىعىپ تۇرادى», دەيدى ءالينۇردىڭ اناسى گۇلجانات ەسمۇرات.
ال نۇرگۇل قالاباەۆا تۋعاننان ەركىن سويلەي المايدى. ءبىر تاڭعالارلىعى, ول ءان ايتقاندا ءار ءارىپ انىق ءارى كەدەرگىسىز شىعادى. سەگىز جىل بويى ۇلتتىق بالالاردى وڭالتۋ ورتالىعىندا مۋزىكا-تەراپيا ەمىن الىپ, بۇگىندە ونەرگە قادام باسقان. «بۇل – مەنىڭ ءومىرىمدى تۇبەگەيلى وزگەرتكەن ەم» دەيدى ول.
«مۋزىكا-تەراپيا ارقىلى ورتامدى تاۋىپ, ونەر ۋنيۆەرسيتەتىن ءتامامدادىم. لوگوپەد جانە مۋزىكاتەراپەۆت مامانداردىڭ ارقاسىندا سويلەۋ جاعىنان قالپىما كەلدىم», دەيدى نۇرگۇل.
ءيا, مامانداردىڭ سوزىنە جۇگىنسەك, مۋزىكالىق تەراپيانىڭ پايداسى وراسان. اتاپ ايتساق, پسيحولوگيالىق اسەرى – كۇيزەلىستى ازايتىپ, كوڭىل كۇيدى جاقسارتادى. فيزيكالىق اسەرى – قان قىسىمىن رەتتەپ, اۋىرسىنۋدى جەڭىلدەتەدى. كوگنيتيۆتى اسەرى – ەستە ساقتاۋ قابىلەتىن جاقسارتىپ, اسىرەسە التسگەيمەر جانە دەمەنتسياسى بار ادامدار ءۇشىن ءتيىمدى ەكەن. الەۋمەتتىك اسەرىنە كەلسەك, قارىم-قاتىناس داعدىسىن جاقسارتىپ, قوعامعا بەيىمدەلۋگە كومەكتەسەدى.
ۆوكال تەراپياسىنا دا ارنايى كىرىپ شىقتىق. مۇندا كەزەكتى كونتسەرتتىك نومىرگە دايىندىق ءجۇرىپ جاتىر ەكەن. ءۇش جىگىتتىڭ ورىنداۋىنداعى «مەن – قازاقپىن» ءانىن ءبىز دە تىڭدادىق.
«ۆوكال تەراپياسى بالالارعا عانا ەمەس, جالپى ادامدارعا كەرەك دۇنيە. وسى ارقىلى ءبىز بالانىڭ تىنىس الۋىن جاقسارتامىز, جاتتىعۋ ارقىلى ارتيكۋلياتسياسى قالىپقا كەلەدى. مەنىڭ ماقساتىم – ىرعاقتى ءان ايتقىزىپ ۇيرەتۋ. بىزدە كونتسەرتتىك ءىس-شارالار كوپ ۇيىمداستىرىلادى. ءار بالانىڭ تۋعان كۇنى اتالىپ وتىلەدى. وسىنداي مەرەكەلىك كۇندەردە بالالار ساحنادا ونەر كورسەتەدى», دەيدى مۋزىكاتەراپەۆت قۇرالاي ەسماحانوۆا.
ءيا, نەگىزىنەن ءان ايتۋ دىبىستاۋ مۇشەلەرىنە عانا ەمەس, ەستۋ مۇشەلەرىنىڭ جۇمىسىنا دا تاۋەلدى. سوندىقتان دا ءان ايتۋ كەزىندە ەستۋ مۇشەلەرىنىڭ دۇرىس قالپىن ساقتاۋ, ءان شىرقاۋدىڭ داعدىسىن يگەرۋ مەن دىبىستاۋ جۇيەسىن وڭالتۋعا ءتيىمدى كومەك بەرەدى. ال ول ءۇشىن الدىمەن دۇرىس تىنىس الىپ ۇيرەنۋ قاجەت. ەگەر بالا ءتيىمدى تىنىس الىپ ۇيرەنسە, وندا ءان ايتۋمەن قاتار دۇرىس سويلەۋ مۇمكىندىگى دە قالىپتاسادى.
تاريح قويناۋىنا كوز جۇگىرتسەك, ەجەلگى گرەك فيلوسوفى پيفاگور مۋزىكانىڭ ادام اعزاسىنا, كوڭىل كۇيىنە قالاي اسەر ەتەتىنى تۋرالى عىلىمي انىقتاما بەرگەن. سونداي-اق ەرتەدەگى قىتاي, ءۇندى دارىگەرلەرى مەن ەمشىلەرى, فيلوسوفتارى مەن مۋزىكانتتارى مۋزىكانى سىرقاتتى ەمدەۋگە پايدالانعانى بەلگىلى. قازاقتىڭ كونەدەن كەلە جاتقان اۋىز ادەبيەتى جىرلارى مەن اڭىز-ءافسانالارىندا دا سيقىرلى قوبىز, كۇمبىرلەگەن دومبىرا مەن سىزىلعان سىبىزعى ۇنىنەن شىعاتىن مۋزىكالىق تۋىندىلاردىڭ ادام اعزاسىنا وڭ اسەر ەتىپ, جالپى پسيحولوگيالىق ەمدىك سيپاتتا شيپالىق قاسيەتتەرى بولعاندىعىن بىلەمىز.
ال بۇگىندە مۋزىكالىق تەراپيا كوپتەگەن شەتەلدە كەڭىنەن قولدانىلادى. اسىرەسە اقش, كانادا, ۇلىبريتانيا, گەرمانيا, جاپونيا, اۋستراليا سياقتى دامىعان ەلدەردە بۇل ءادىس مەديتسينا مەن پسيحولوگيانىڭ ءبىر بولىگى رەتىندە رەسمي تۇردە مويىندالعان. ماسەلەن, اقش-تا مۋزىكالىق تەراپيانى رەسمي تۇردە امەريكانىڭ مۋزىكالىق تەراپيا اسسوتسياتسياسى (AMTA) باقىلايدى. ياعني اۋرۋحانالاردا, مۇگەدەكتەر ورتالىقتارىندا, پسيحولوگيالىق كلينيكالاردا قولدانىلادى. PTSD (پوستتراۆماتيكالىق سيندروم) بار اسكەري قىزمەتكەرلەردى ەمدەۋدە ەرەكشە ءتيىمدى. گەرمانيادا مۋزىكالىق تەراپيا مەديتسينالىق ساقتاندىرۋ جۇيەسىنە ەنگىزىلگەن. ونى نەۆرولوگيالىق جانە پسيحياتريالىق اۋرۋلاردى ەمدەۋدە قولدانادى. جاپونيادا مۋزىكالىق تەراپيا قارتايۋعا بايلانىستى كوگنيتيۆتى بۇزىلىستاردى ەمدەۋ ءۇشىن ءجيى قولدانىلادى.