كاسىپورىندا نە كىلتيپان بار؟

يتاليادان اكەلىنگەن ەرەك جابدىقتا جۇم­ساق ىرىمشىك – موتسارەللا قۇيىلادى. قويى­تىلعان اشى­مالى ءسۇت ءونىمىن اسەپ­تي­كا­لىق قاپتاۋدىڭ جوعارى تەحنو­لو­­­گيالىق جەلىسىن گەرماندىق جانە يتاليالىق كومپانيالار ازىرلەگەن. ەندى ءسۇتتى قايتا وڭدەۋ­دىڭ جوعارى دەڭگەيىنە جەتۋ ماق­سا­تىندا اۋستريا ينجەنەرلەرى ازىرلەگەن سارىسۋدى نانوسۇزگىلەۋ جابدىعى ورناتىلادى.

زاۋىتتى ەنەرگيامەن قام­تاماسىز ەتۋ جوعارى دەڭگەيدە جۇزەگە اسادى. وعان گەرمانيا, بەلگيا, اقش ەلەكترو جاب­دىقتارى ورناتىلادى. جاڭا عيماراتتار مەن تەحنولوگيالىق جابدىقتار الداعى كۇزدە ىسكە قوسىلماق. ينۆەستيتسيالىق جو­بانىڭ جالپى سوماسى – 120 ملن دوللار. جۇمىس ورىندارى كوبەيىپ, ءوندىرىستى كاسىبي ۇيىم­داستىرۋعا شەتەلدىك ۇزدىك ساراپشىلار تارتىلىپ جاتىر. كاسىپورىن جىلىنا 100 مىڭ توننادان استام ءسۇتتى قايتا وڭدەۋدى قامتاماسىز ەتەدى. زاۋىت سارى ماي مەن ىرىمشىك سياقتى ءسۇتتى قايتا تەرەڭ وڭدەيتىن ونىمدەرگە باسىمدىق بەرەدى. نارىقتىڭ وسى سەگمەنتىندە «Eurasian Milk» زاۋىتىنىڭ ونىمدەرى ساپاسى مەن ءدامى جاعىنان كەز كەلگەن باسەكەلەستىڭ ونىمىنەن ەداۋىر اسىپ تۇسەدى.

جوسپاردا قاتتى جانە جارتىلاي قاتتى ىرىمشىك, قويى­تىلعان ءسۇت, قايماق, سۇزبە سياقتى جاڭا ءونىم تۇرلەرىن شىعارۋ بار. الايدا ينۆەستيتسيانى ۇلعايتۋدا, ءونىم ساپاسىن ارتتىرىپ, اسسورتيمەنتىن كەڭەيتەر كەزدە زاۋىت بىرقاتار ماڭىزدى ماسەلەگە تاپ بولادى. ول – شيكىزات ساپاسىنىڭ ناشارلىعى, نارىقتا ۇستەمدىك ەتەتىن ەلدەرمەن سالىستىرعاندا شيكىزاتتىڭ قىمبات قۇنى, مەملەكەتتىك قولداۋدىڭ جەتكى­لىكسىزدىگى جانە يم­پورتپەن جوسىقسىز باسەكە­لەستىك.

زاۋىت باسشىسى اندرەي گريتسەنكونىڭ ايتۋىنشا, يم­پورتتىڭ وتاندىق ءسۇت ونىمدەرىنە قاراعاندا ارزان بولۋىنىڭ بىرنەشە سەبەبى بار.

ء«بىرىنشى, شەتەلدىك باسە­كەلەستەردە دامىعان ازىق-ت ۇلىك ونەركاسىبى, زاماناۋي فەرمەرلىك شارۋاشىلىق, ارزان جەمشوپ قورى, ساپالى سەلەكتسيا جانە قۋاتتى قايتا وڭدەۋ كاسىپورىنى بار. ناتيجەسىندە, وتاندىق شيكى ءسۇت قۇنى كورشىلەرگە قاراعاندا 20%-عا جوعارى. ەكىنشى, ولار ءىرى مەملەكەتتىك سۋبسيديا مەن جەڭىل نەسيە, ءوندىرىس قۇرىلىسىن مەملەكەتتىك قولداۋ مەن ەكسپورتقا شىعارۋ ارقىلى قول جەتىمدى قار­جىلاندىرۋعا يە. بۇل يگى شارا كورشى ەلدەرگە ىشكى نارىقتى قامتاماسىز ەتۋگە جانە ەكسپورتقا بەلسەندى شىعۋعا مۇمكىندىك بەرەدى. ءبىز اسا قيىن جاعدايدا جاڭا زاۋىت قۇرىلىسىنا 50 ملن دوللار قاراجات سالدىق. ال سۋبسيديا تۇ­رىندە 1 ملن دوللاردان ءسال عانا اساتىن اقشا الامىز», دەدى ا.گريتسەنكو.

مەملەكەتتىك سۋبسيدياعا قا­تىس­تى تاعى ءبىر ماسەلە – تۇراق­سىز تولەم. كاسىپورىن كەيىنگى سۋبسيديانى 2023 جىلى قاراشادا العان. ال وسى ساتتە بەرەشەگى 2 ملرد تەڭگەدەن اسادى. ونىڭ شامامەن 1,5 ملرد تەڭگەسى – سۇتكە بەرىلەتىن سۋبسيديا بەرەشەگى. قالعان 500 ملن تەڭگەدەن استامى – نەسيەلەۋگە ارنالعان سۋبسيديا قارىزى. نەسيەدەگى تىم جوعارى مولشەرلەمە بيزنەستى دامىتۋعا مۇمكىندىك بەرمەيدى. بارلىق پايدانى قارجى سەكتورى الادى. مۇنداي جاعداي مەملەكەتكە ستراتەگيالىق تۇرعىدان ءتيىمدى بولۋى ەكىتالاي.

«ساپالى ءسۇت ءوندىرۋدى جىلدام ارتتىرۋ مۇمكىن ەمەس. سەبەبى زاۋىتتى پايدالانۋعا بەرگەندە بىردەن بار قۋاتقا جۇكتەۋگە بولمايدى. فەرمەرلەر زاۋىت ىسكە قوسىلعاننان كەيىن عانا دامي باستايدى. نارىقتىق ەمەس نەسيە مولشەرلەمەسى, سۋبسيديانىڭ بولماۋى, ءوندىرىس قالىپتاساتىن وسى ماڭىزدى كەزەڭدە زاۋىتتىڭ ەكونوميكالىق شىعىنىن جاھاندىق دەڭگەيدە ارتتىرادى», دەيدى كاسىپورىن باسشىسى.

ازىق-ت ۇلىك ءونىمىنىڭ ساپاسىنا شيكىزات ساپاسى نەگىز بولادى. وسىعان بايلانىستى دا ۇلكەن ماسەلە بار. كاسىپورىن ماماندارى اكەلىنگەن شيكىزاتقا تالداۋ جۇرگىزىپ, ءسۇت-تاۋار فەرمالارىنان الىنعان شيكى ءسۇتتىڭ 70%-ى ميكروبيولوگيالىق كورسەتكىش تالابىنا سايكەس كەلمەيتىنىن انىقتاعان. شاعىن عانا ەمەس, ءىرى فەرمالاردا دا ءسۇت ساپاسى وتە تومەن ەكەنى قىنجىلتادى دەيدى ديرەكتور.

ء«سۇت وڭدەۋشىلەر مەملەكەت مال ساپاسىن قاتاڭ باقى­لاۋى قاجەت ەكەنىن ايتادى. بۇل ءۇشىن اۋەلى فەرمەردى, زوو­تەحنيكتى, ۆەتەريناردى, اگرونومدى وقىتۋعا كومەكتەسەتىن ەۋروپالىق تاۋەلسىز ينستيتۋتتاردى تارتقان دۇرىس. وتاندىق مالشى مالدى ەۋروپادان ساتىپ العاندى ءجون كورەدى. سۋبسيديالاۋ باعدارلاماسى دا ەۋروپالىق نا­رىققا باعىتتالعان. سوندىقتان تۇقىم دامىتاتىنداردىڭ ۇسى­نىسىنا سايكەس جانۋارعا قام­قور­لىق جاساۋ كەرەك», دەيدى ا.گريتسەنكو.