عۇلاما عالىم, حيميك-مەتاللۋرگ, پروزاشى, سىنشى, اۋدارماشى ەبىنەي بوكەتوۆتىڭ تۋعانىنا 100 جىل تولۋىنا وراي قىزىلجاردىڭ زيالى قاۋىم وكىلدەرى ونىڭ قالا ورتاسىنداعى ەسكەرتكىشىنە گۇل شوقتارىن قويىپ, س.مۇقانوۆ اتىنداعى وبلىستىق امبەباپ, عىلىمي كىتاپحانادا «ە.بوكەتوۆتىڭ بىرەگەي مۇراسى» اتتى دوڭگەلەك ۇستەل ءماجىلىسىن وتكىزدى.
ەبىنەي بوكەتوۆتىڭ ەل عىلىمىنا سىڭىرگەن ەڭبەگى ۇشان-تەڭىز. ول 9 مونوگرافيا, جالپى سانى 242 عىلىمي ەڭبەك جازىپ, جۇزدەن ارتىق عىلىمي جاڭالىعىنا اۆتورلىق قۇقىق العان. اشقان جاڭالىقتارى اقش, فرانتسيا, كانادا, انگليا, اۋستراليا, گەرمانيا, جاپونيا سياقتى دامىعان ەلدەردە پاتەنت ارقىلى قولدانىلادى. ءبارى دە وندىرىسكە ەنگىزىلىپ, تابىس اكەلگەن. ە.بوكەتوۆ 24 عىلىم دوكتورىن, 61 عىلىم كانديداتىن دايارلاعان. «اتان قومىندا تۋعان ادام», «التى حات», «شوقاننىڭ شۇعىلالى ىستەرى», «جاس قانىش», ۋ.شەكسپيردەن اۋدارعان «ماكبەت», «يۋلي تسەزار» پەسالارى, ۆ.ماياكوۆسكيدەن اۋدارعان «قاندالا» ولەڭدەرى جانە ت.ب. اۋدارمالارى قازاق ادەبيەتىنىڭ التىن قورىنان ورىن العان. ە.بوكەتوۆ اتىنداعى قاراعاندى مەملەكەتتىك ۋنيۆەرسيتەتى عالىمنىڭ 6 تومدىق تولىق شىعارمالار جيناعىن باسىپ شىعاردى.
قازىرگى شال اقىن اۋدانىنداعى باعاناتى اۋىلىندا دۇنيەگە كەلگەن عالىمنىڭ ۇجىمداستىرۋ جىلدارىندا اتالارى قۋعىنعا ۇشىراپ, رەسەيدىڭ موكروۋسوۆ اۋدانىنا كوشۋگە ءماجبۇر بولادى. ەبىنەي سول جاقتا ورىس مەكتەبىنىڭ ەسىگىن اشىپ, ارتىنان ەلگە كەلگەندە اۋدانداعى جالعىز مارەۆ ورتا مەكتەبىن ورىسشا وقىپ, بىتىرەدى.
1950 جىلى ول الماتىداعى قازاقتىڭ تاۋ-كەن ينستيتۋتىن ءتامامدايدى. اسپيرانتۋراعا قالدىرىلادى. 1954 جىلى موليبدەن الۋ مەن ونىڭ حيميالىق قۇرامىنا ساراپ جاساۋ پروبلەمالارى جونىندە كانديداتتىق ديسسەرتاتسياسىن قورعاعان. 1960 جىلى جاس عالىمدى عىلىم اكادەمياسى حيميا-تەحنولوگيا ينستيتۋتىنىڭ قاراعاندىدا اشىلعان فيليالىنا ديرەكتور ەتىپ جىبەرەدى. 1967 جىلى عىلىم دوكتورى اتانادى. 1969 جىلى بالقاش تاۋ-كەن كومبيناتىندا وتتەگىن قولدانۋ ارقىلى مىس كونتسەنتراتتارىن وڭدەۋدىڭ تەحنولوگيالىق كەشەنىن تابۋ مەن ەنگىزۋ ادىستەرىن تابۋعا قاتىسقانى ءۇشىن كسرو مەملەكەتتىك سىيلىعىن الادى. 1972 جىلى قاراعاندىدا اشىلعان ۋنيۆەرسيتەتتىڭ رەكتورى قىزمەتىنە تاعايىندالادى.
قارمۋ-دى قۇرىپ, ونى ەلىمىزدەگى قازمۋ-دەن كەيىنگى بەدەلدى جوو-عا اينالدىرۋ جولىنداعى ونىڭ ەڭبەگى وتە زور. ول تۋرالى كوپتەگەن ەڭبەك جازىلدى, جۇزدەگەن ارىپتەستەرى مەن شاكىرتتەرى ەمىرەنە ەسكە الادى. عالىمنىڭ وراسان زور ەڭبەگىن, شارىقتاپ بارا جاتقان بەدەلىن كورە الماۋشىلار دا تابىلعان. سولاردىڭ ۇيىمداستىرۋىمەن 1979 جىلى «لەنينسكايا سمەنا» گازەتىنە سىن ماقالا جازىلىپ, ونداعى بولماشى فاكتىلەرگە بولا بىرنەشە كوميسسيا كەلىپ, ۋنيۆەرسيتەت تەكسەرىستەن كوز اشقىزبايدى. بۇعان شىداماعان عالىم 1980 جىلى ءوزى ارىز بەرىپ, قىزمەتتەن كەتەدى. اتاعى بۇكىل وداققا ءماشھۇر بولعان اكادەميككە ەشقايدان جۇمىس بەرگىزبەي, ءوزى ديرەكتورى بولعان حيميا-تەحنولوگيالىق عزي-گە زەرتحانا مەڭگەرۋشىسى بولىپ قانا ورنالاسادى. وسىنداي اۋىر سوققىلار ونىڭ ءومىرىن 58 جاسىندا قيىپ كەتكەن.
ەبىنەيدىڭ شىن ەسىمى يبن-عابيدەن ەكەن, اجەسى «عابيدەندى» ۇمىتىپ, «ەبەنجان, ەبنەيجان» اتالۋىمەن ەۆنەي بولىپ كەتكەن. ارتىندا ەكى قىزى مەن باۋىرىنا باسقان ەكى ۇلى قالعان.
عالىمنىڭ كوزىن كورگەن, قاراعاندى وبلىستىق گازەتىندە ءبولىم مەڭگەرۋشىسى بولىپ ىستەپ جۇرگەندە ونىڭ كەيبىر ماقالالارىن قورىتقان جۋرناليست, پروفەسسور زارقىن تايشىباي كوپ اڭگىمە ايتتى. سونىڭ ىشىندە ول ءورىستىلدى قۇجات تولتىرۋشىلار «بۋكەتوۆ» دەپ تولتىرعان تەگىن ءوزى «بوكەتوۆ» دەپ كورسەتكەنىن ەسكە الدى. گازەتكە جاقسى ماقالا شىقسا حابارلاسىپ, پىكىرىن ايتىپ وتىرادى ەكەن. زاكەڭنىڭ «ج ۇلىنقۇرت» دەگەن ءبىر سىن ماقالاسىن قاتتى ۇناتىپ, ريزاشىلىعىن ءبىلدىرىپتى. «ۋنيۆەرسيتەتتىڭ عىلىمي دەڭگەيىن كوتەرۋدە ۇنەمى ىزدەنىستە ءجۇرۋشى ەدى. بىردە ەستونيانىڭ تارتۋ ۋنيۆەرسيتەتىمەن بايلانىس جاساپ, ۇزدىك وقيتىن بىرنەشە ستۋدەنتتى سوندا جىبەرگەنىن بىلەمىن. عىلىم جانە ادەبيەت وكىلدەرىمەن جاقسى ارالاستى. اقسەلەۋ سەيدىمبەكپەن دوس بولدى. ولاردىڭ ەڭبەكتەرىنە دە ءوز تاراپىنان ءۇن قوسىپ وتىراتىن», دەدى ول.
ە.بوكەتوۆتىڭ ادەبي مۇراسى بويىنشا كانديداتتىق ديسسەرتاتسيا قورعاعان سقۋ دوتسەنتى داناگۇل قۋاندىقوۆا عالىمنىڭ بىرنەشە ەڭبەگىنە شولۋ جاسادى. ال تاريح عىلىمدارىنىڭ كانديداتى زىليحا بيماقانوۆا ەبىنەي بوكەتوۆكە سولتۇستىك قازاقستان ۋنيۆەرسيتەتىندە العاش رەت مۋزەي اشىلۋىنىڭ تاريحىن ايتىپ بەردى. سولتۇستىك قازاقستان وبلىسى ءارحيۆىنىڭ ديرەكتورى ساۋلە مالىكوۆا عالىمنىڭ شوقانتانۋ بويىنشا جۇرگىزگەن زەرتتەۋلەرى تۋرالى باياندادى.
ەبىنەي بوكەتوۆ تۋعان باعاناتى اۋىلىندا بىرنەشە جىل مەكتەپ ديرەكتورى بولعان, قارت ۇستاز عابيت قوڭىرباەۆ تۇلعانىڭ تۋعان جەرگە كەلۋىنەن, جەرلەستەرىمەن ارالاسۋداعى قاراپايىمدىلىعى مەن قايىرىمدىلىعى تۋرالى قىزىقتى اڭگىمەلەر ايتتى.
پەتروپاۆل