حيميا ونەركاسىبى دەسە, جۇرتتىڭ جادىنا جامبىل وبلىسى ورالاتىنى انىق. قازىنالى قاراتاۋدىڭ قويناۋىنان وندىرىلگەن سارى فوسفور مەن وزگە دە ونىمدەر ەلىمىزدىڭ ءار قيىرىنان بولەك, جىلدار بويى وزگە مەملەكەتتەرگە ەكسپورتتالىپ كەلگەنى ءمالىم. «قازفوسفات» جشس ونىمدەرىمەن اتى شىققان وڭىردە «مينەرالدى تىڭايتقىشتار زاۋىتى», «جاڭا جامبىل فوسفور زاۋىتى» سەكىلدى ءوندىرىس وشاقتارىنىڭ دا ورنى بولەك.
سارىسۋ اۋدانىندا ورنالاسقان تاۋ-كەن وڭدەۋ كومبيناتىنداعى تىنىمسىز تىرشىلىك ىلكى ساتكە دە توقتاعان ەمەس. سەكسەن جىلعا جۋىق تاريحى بار ءوندىرىس وشاعىندا فوسفور شيكىزاتى ۇزدىكسىز ءوندىرىلىپ جاتىر. 900-گە جۋىق ازاماتتى جۇمىسپەن قامتىپ وتىرعان كاسىپورىندا وندىرىلەتىن ۇساقتالعان فوسفورعا دەگەن سۇرانىس قاي كەزدە دە جوعارى. كومبينات باسشىلىعى جۇمىسشىلارعا قولدان كەلگەنشە قولايلى جاعداي قاراستىرادى.
«قارت قاراتاۋدىڭ قويناۋىنان فوسفوريت كەنىنىڭ وندىرىلە باستاعانىنا 80 جىلعا جۋىق ۋاقىت ءوتتى. تاريح ءۇشىن 80 جىل دەگەنىمىز از ۋاقىت شىعار. ال ءبىزدىڭ وڭىردەگى ءوندىرىس وشاعى ءۇشىن بۇل ۇزاق مەرزىم سانالادى. تاۋ-كەن وڭدەۋ كومبيناتىندا قازىر 859 ادام جۇمىسپەن قامتىلعان. ورتاشا جالاقى – شامامەن 417 مىڭ تەڭگە. ودان بولەك, الەۋمەتتىك كومەكتەر كورسەتىلەدى», دەيدى سارىسۋ اۋداندىق ونەركاسىپ جانە كاسىپكەرلىك ءبولىمىنىڭ باسشىسى دانيار ەرمەكباەۆ.
ءبولىم باسشىسى كەلتىرگەن دەرەككە سۇيەنسەك, 2023 جىلدىڭ باسىنان باستاپ, «كوكسۋ» كەنىشى قىزمەتكەرلەرىنە جولاقى رەتىندە 21 000 تەڭگەدەن بەرىلسە, تسەح قىزمەتكەرلەرىنە اي سايىن 10 500 تەڭگە تولەنەدى ەكەن. ال 2023 جىلدىڭ ءساۋىر ايىنان بەرى كارەردە ەڭبەك ەتەتىن ازاماتتارعا اي سايىن 15 000 تەڭگە قاراستىرىلسا, اۆتوكولىك تسەحىنىڭ كارەر ماڭىندا جۇمىس ىستەيتىن ەڭبەككەرلەرگە 7 500 تەڭگە قارجى ءبولىنىپتى.
«ۇجىمدا جۇمىسشىلاردىڭ دەنساۋلىعىن جاقسارتۋ ماسەلەسى ءار كەز نازاردا. ولاردىڭ ۋاقتىلى ەم-دوم الۋى ءۇشىن «كوكتال» ەمدەۋ-ساۋىقتىرۋ كەشەنى جۇمىس ىستەپ تۇر. زەينەتكە شىققان ارداگەرلەرگە «كوكتال» ەمدەۋ-ساۋىقتىرۋ كەشەنىنە بەررەتتىك تەگىن جولداما بەرىلەدى. ءبىر سوزبەن ايتقاندا, تاۋ-كەن وڭدەۋ كومبيناتىنىڭ باسشىلىعى قىزمەتكەرلەرگە قولدان كەلگەنشە قولداۋ كورسەتىپ وتىر», دەيدى د.ەرمەكباەۆ.
قولدا بار مالىمەتكە سۇيەنسەك, كاسىپورىن باسشىلارى جىل سايىن حيميا قىزمەتكەرلەرى كۇنى جانە شاحتەرلەر كۇنى مەرەكەسىندە جۇمىسشىلارعا قارجىلاي سىياقى ۇلەستىرسە, ناتيجەلى جۇمىسىمەن كوزگە تۇسكەن وزات قىزمەتكەرلەرگە توڭازىتقىش, تەلەديدار, نوۋتبۋك سەكىلدى وزگە دە باعالى سىيلىقتار تابىستاپ, ولاردىڭ جۇمىسىنا لايىقتى قۇرمەت كورسەتەدى. سونداي-اق مۇندا ءتۇرلى مەرەكەدە سپورتتىق جانە مادەني ءىس-شارالار تۇراقتى ۇيىمداستىرىلادى.
«80 جىلعا جۋىق تاريحى بار كاسىپورىن جۇمىسى جىل وتكەن سايىن قارقىن الا ءتۇستى. ماسەلەن, وتكەن جىلى فوسفوردىڭ «فكت – 11» ماركاسىنىڭ 839 452 تونناسى وندىرىلسە, «فكت – 9» ماركالى فوسفوردىڭ 199 861 تونناسى, ال «فكت – 5» ماركالى فوسفوردىڭ 84 987 تونناسى ءوندىرىلدى. جالپى العاندا, وندىرىلگەن ءونىم كولەمى (ۇساقتالعان فوسفور شيكىزاتى) 1 124 300 توننانى قۇرادى. بۇل باعىتتاعى جۇيەلى جۇمىس ءبىر ساتكە دە توقتامايدى», دەيدى د.ەرمەكباەۆ.
كاسىپورىن باسشىلىعى 2022 جىلدىڭ تامىزىنان باستاپ وندىرىستە ەڭبەك ەتەتىن قىزمەتكەرلەردىڭ بارلىعىن تۇراقتى تۇردە تۇسكى اسپەن قامتۋدى قولعا الىپتى. بۇدان بولەك, الەۋمەتتىك سەرىكتەستىك نەگىزىندە اۋدانعا قاراستى ەلدى مەكەندەرگە قاجەت كەزدە تەحنيكا بەرىپ, كومەك كورسەتىپ ءجۇر.
«2023 جىلعى جەلتوقساندا جارۋ جۇمىسىنا ارنالعان جارىلعىش ەمەس زاتتاردى دايىندايتىن پورەميت زاۋىتى قايتادان تسەح رەتىندە ىسكە قوسىلدى. كۇردەلى جوندەۋدەن كەيىن جۇمىسى قايتا جاندانعان تسەحتا قازىر 15 ازامات تۇراقتى جۇمىسپەن قامتىلعان. پورەميت تسەحىنىڭ كومەگىمەن كەشەن كارەرىنىڭ تاۋ-كەن جىنىستارىن جارۋ جۇمىسى جۇيەلى تۇردە جۇزەگە اسىرىلىپ جاتىر», دەيدى جاۋاپتى ءبولىم باسشىسى.
بىزدە بار دەرەككە سۇيەنسەك, وتكەن جىلى كاسىپورىنداعى قىزمەتكەرلەردىڭ جالاقىسى 10%-عا كوتەرىلىپتى. ال 2024 جىلى 831,308 توننا تاۋ ماسساسى وندىرىلگەن. وسى جىلى كاسىپورىن جەتەكشىلەرى كورسەتكىشتى 1 100 000 تونناعا دەيىن جەتكىزۋدى جوسپارلاپ وتىر. جىل باستالعالى بەرى ۇساقتالعان فوسفور شيكىزاتىنىڭ ءۇش ماركاسى بويىنشا 167 278 توننا ءونىم وندىرىلگەنىن دە ايتا كەتكەن ءجون.
جامبىل وبلىسى,
سارىسۋ اۋدانى