بابا مۇراسىن بارلاعان

كورمە كۆانتتىق في­زيكا ارقىلى الەمدە تۇڭعىش رەت ەسىك قورعانىنداعى التىن ادام مۇراسى بويىنشا پروتو داۋىردەگى العاشقى ادامزات ءتىلىنىڭ راسشيفروۆكاسىن جاساپ, 25 توم كىتاپ جازعان جاراتىلىستانۋشى عالىمنىڭ شىعارماشىلىق جولى مەن ءومىر ونەگەسى تۋرالى سىر شەر­تەدى.

ول – ادامزاتتىڭ كونە تاريحىنا بويلاپ, بايىرعى جاھاندىق تۇلعالار ءومىرىن سۋرەتتەپ, ەجەلگى وركەنيەتتەر­دىڭ عاجايىپ قۇپياسىن بۇگىنگە جەتكىزگەن تۇلعا. عىلىمي ورتا ماعريپا جىلقىباەۆانى وپ­تيكالىق كريستالدارعا را­دياتسيانىڭ اسەرى جايىندا كەشەندى زەرتتەۋ جۇرگىزگەن تۇڭعىش عالىم رە­تىندە بىلەدى. وسى عىلىمي ەڭ­بەك قور­عالعان كەزدەن بەرگى ۋاقىت ارالىعىندا ۆ.فەدوروۆ, ت.پلۋجنيكوۆا, ر.كيريللوۆ, و.ماتۆەەۆا, ي.نەفەدوۆا, ە.پو­ليسادوۆا, ۆ.كورەپانوۆ, ت.ب. جاراتىلىستانۋ سالالا­رىن­­داعى عالىمدار ماعري­پا جىلقىباەۆانىڭ ەڭبەگى نەگىزىندە زەرتتەۋلەر جۇر­گىزىپ, وزدەرىنىڭ عىلىمي جۇمىس­تارىنا, ديسسەرتاتسيالارىنا عالىم ەڭبەگىن ارقاۋ ەتكەن.

كورمەگە عالىمنىڭ تىرشى­لىگىندە تۇتىنعان جەكە زاتتارى مەن عىلىمي ەڭبەكتەرى قويىلدى. ءىس-شارانىڭ اشىلۋ سالتاناتىندا ء«ۇش قيان» باسپاسىنىڭ ديرەكتورى ماح­مۋت قوسمامبەتوۆ جاراتىلىستانۋشى عالىم ماعريپا جىلقىباەۆانىڭ التىن ادام­نىڭ كۇمىس زەرەنشەسىندەگى 26 تاڭباسىن راسشيفروۆكالاۋ ناتيجەسىندە جازىپ شىققان «التىن ادامنىڭ اماناتى», «التىن ادامنىڭ مۇراسى», «قۇپيا كۇشتەر قۇدىرەتى» كىتاپ­­تارىن تانىستىردى.

«ماعريپا جىلقىباەۆا – ەسىك قورعانىنان تابىلعان التىن ادام جازۋلارىن 30 جىل زەرتتەپ, قۇپياسىن في­زيكا-ماتەماتيكالىق ادىسپەن اشقان الەمدەگى تۇڭعىش فيزيك. 1989 جىلدان باس­تاپ التىن ادامنىڭ كۇمىس زەرەن­شەسىندەگى 26 تاڭباسىن وپتيكا ءىلىمى ارقىلى زەرتتەۋمەن اينالىسقان عالىم ەلىمىزدەگى جانە شەتەلدەردەگى 1000-نان استام جارتاس جازۋلارى­نىڭ, كونە كالليگرافيالىق سۋ­رەت­تەردىڭ شيفرىن اشتى. پەت­رو­گليفتەردى, كونە زامان جادى­گەرلەرىندەگى شيفرلى جازۋلاردى كۆانتتىق وپتيكانىڭ كومەگىمەن وقۋ ءəدىسى – ماعريپا جىلقىباەۆاعا تيەسىلى. وتىز جىلدان استام ۋاقىت بويى جار-ت­استارداعى گەومەتريالىق فيگۋرالاردى زەرتتەپ, جەر بەتىن­دەگى گەوگرافيالىق اتاۋ­لاردىڭ, ەتنو­­­­نيمدەردىڭ ەتي­مولوگيالىق كودىن تاپقان عالىم وپتيكالىق əدىستەرمەن اراسانداعى جانە ىلە بويىن­داعى بۋددا جازۋلارىن, جەتى­سۋ جارتاستارىنداعى كونە تاڭبالار مەن پەتروگليفتەردى راسشيفروۆكالاپ, قاعازعا ءتۇ­سىردى» دەيدى كورمەنى ۇيىم­داس­تىرۋشىلار.

سانالى عۇمىرىن قازاق عى­لىمىنا ارناعان عالىم­نىڭ ءومىر تىنىسىنان, شىعار­ماشىلىق جولىنان مول ماعلۇمات بەرەتىن كورمە ناۋ­رىز مەرەكەسىنە دەيىن جالعا­سادى.

الماتى