سولتۇستىك قازاقستان وبلىسىندا بىلتىر ءبىرىنشى رەت قازاق ايەلى اۋدان باسقارۋعا تاعايىندالدى. ول – اققايىڭ اۋدانىنىڭ اكىمى جانار پوسەلكەقىزى قۇسايىنوۆا.
جانار قۇسايىنوۆا – شال اقىن اۋدانىنىڭ افاناسەۆكا اۋىلىنىڭ تۋماسى. وتباسىنداعى التى بالانىڭ ۇلكەنى جانار جاستايىنان ەڭبەكقور, كىشى ىنىلەرى مەن سىڭلىلەرىنە قامقور, ولاردىڭ ساباقتارىنا كومەكتەسىپ, اتا-اناسىنىڭ كومەكشىسى بولىپ وسەدى. اكەسى پوسەلكەنىڭ جۇمىستان قاجىماي, تاڭ اتپاي ۇيدەن كەتىپ, تۇندە ءبىر-اق ورالاتىن ەڭبەكقورلىعى قاتتى اسەر ەتەدى.
كەزىندە وسى توڭىرەكتە ەڭبەك, اقسۋ, جاڭاسۋ دەگەن قازاق اۋىلدارى بولعان. سولتۇستىك وڭىردەگى باسقا قازاق اۋىلدارى سياقتى, بۇلارعا دا جول سالىنباعان, سۋ تارتىلماعان, تۇرعىن ۇيلەردىڭ ساپاسى تومەن. سوندىقتان ولاردى جەرگىلىكتى بيلىك بولاشاعى جوق اۋىلداردىڭ قاتارىنا قوسىپ قويعان. دەگەنمەن بۇل اۋىلداردىڭ تاريحى تەرەڭدە. باسقا تاريحىن بىلاي قويعاندا, مۇندا ءدۇلدۇل اقىن, مەملەكەت جانە قوعام قايراتكەرى كاكىمبەك سالىقوۆ تۋعان. سول كىسىنىڭ ىقپالى, الدە باسقا سەبەبى بولدى ما, ايتەۋىر 1979 جىلى وسى ءۇش اۋىلدان كىلەڭ قازاق تۇراتىن «ەڭبەك» كەڭشارى قۇرىلادى. جان-جاقتا جۇرگەن وسى اۋىلداردان شىققان ماماندار شاقىرىلىپ, «تۋعان اۋىلدارىمىزدى كوركەيتەيىك» دەگەن ۇران دا تاستالعان. وبلىس ورتالىعىنداعى قاتتاي كەنشىنباەۆ دەگەن بەلگىلى ادام باسقاراتىن وداقتىق «سويۋزتسەلينۆود» ترەسى كەڭشاردى قامقورلىعىنا الىپ, ونىڭ بارلىق قاجەتتىلىگىن وتەيدى. ترەست اۋىلدارعا تاماشا تۇرعىن ۇيلەر, مەكتەپ, ساۋدا, مادەنيەت ورتالىعىن, سپورت الاڭدارىن تۇرعىزىپ بەرەدى. ءۇش اۋىلعا دا جول سالىپ, تازا اۋىزسۋ جەتكىزەدى. ءسويتىپ, كەشەگى دەپرەسسيۆتى دەگەن قازاق اۋىلدارى جايناپ سالا بەرەدى.
جاناردىڭ اكەسى دە «افاناسەۆ» كەڭشارىنداعى زووتەحنيك قىزمەتىن تاستاپ, «اۋىلدارىمىزدى كوركەيتەيىك» دەگەن ۇراندى قولداپ, تۋعان جەرى «جاڭاسۋ» اۋىلىنا كوشىپ كەلىپ, وسىندا بولىمشە باسقارۋشىسى بولىپ قىزمەتكە تۇرادى. بولىمشە باسقارۋشىسىنىڭ جۇمىسى كەڭەس جىلدارىندا شەتسىز-شەكسىز جاۋاپكەرشىلىكتەن تۇراتىن تىنىمسىز ەڭبەك ەدى. ول اۋىلدىڭ بارلىق ەكونوميكالىق, الەۋمەتتىك, مادەني-تۇرمىستىق, دەنساۋلىق, ءتىپتى ءبىلىم مەن قوعامدىق تارتىبىنە دەيىن باقىلاپ, بارلىق ىستەرىنە جاۋاپ بەرەتىن. بالالارى اكەسىن تۇسكى اسقا كەلگەندە, ۇيدە بولسا عانا كورىپ قالاتىن, ايتپەسە اپتالاپ كورە الماعان كەزدەرى دە بولعان. جانار اكەسىنە جانى اشىپ, وعان ءبىر كومەگىن تيگىزۋدى ىشىنەن ۇنەمى ويلاپ جۇرەتىن. كەيدە ءتىپتى ەسەپ-قيساپ قاعازدارىن دا قاراسىپ, ولاردى تۇسىنۋگە, ەسەپتەرىن شىعارۋعا تىرىساتىن. انالارى ماعريپا دا بالالار مەن ءۇي شارۋاسىنىڭ تىنىمسىز تىرلىگىنەن, اكەسىن كۇتىپ, ونىڭ اس-سۋىن جاساۋدان قولى تيمەيتىن. وسىنداي وتباسىنان شىققان بالالار تەگىس ەڭبەكقور بولىپ ءوسىپ, كەيىن ءبارى دە ءبىر-ءبىر سالانىڭ مامانى اتاندى.
جانار «افاناسەۆكا» سەلوسىندا تۇرعاندا ورىس مەكتەبىنىڭ ەسىگىن اشقاندىقتان, وقۋىن جاقىن ماڭداعى نوۆوپوكروۆكاعا بارىپ جالعاستىرۋعا ءماجبۇر بولادى. جاسىنان ەڭبەكقورلىق پەن جاۋاپكەرشىلىكتى بويىنا سىڭىرگەن جاس مەكتەپتى جاقسى بىتىرەدى. سول جىلى اكەسىنىڭ اقىلىمەن الماتىعا بارىپ, حالىق شارۋاشىلىعى ينستيتۋتىنىڭ بۋحگالتەرلىك ەسەپ جانە شارۋاشىلىق جۇمىسىن تالداۋ ماماندىعىن دايىندايتىن فاكۋلتەتكە قۇجات تاپسىرادى. ءبىر كەزدەرى ەلىمىزدەگى ەڭ ۇزدىك ەكونوميكالىق جوعارى وقۋ ورنى سانالاتىن بۇل بىرەگەي ينستيتۋتقا ءتۇسۋ اسا قيىن بولاتىن. جانار تالماي تالاپتانىپ, دايىندالىپ, ەمتيحاندى ويداعىداي تاپسىرىپ, وقۋعا تۇسەدى.
مەكتەپتە العان ءبىلىمى نىعىز, ەڭبەكقورلىعى ەرەن, مىنەزى سالماقتى قىز وقۋ ورنىن جاقسىعا ءبىتىرىپ, 1988 جىلى تۋعان جەرىنە ورالادى. بىردەن تيميريازەۆ اۋداندىق ءبىلىم ءبولىمىنىڭ باس بۋحگالتەرى قىزمەتىنە بەكىتىلىپ, جاس مامان بۇل قىزمەتتى از ۋاقىتتا شىرق ءۇيىرىپ الىپ كەتەدى. بىرنەشە جىلدان كەيىن كورشى شال اقىن اۋدانىنداعى زەينەتاقى قورىن باسقارۋعا شاقىرىلادى. اۋدان اكىمى جانار پوسەلكەقىزىنىڭ ىسكەرلىگىن, الىمدىلىعىن, بىلىمدىلىگىن, ادامدارمەن جۇمىس ىستەي الاتىن قوعامدىق بەلسەندىلىگىن باعالاپ, ونى اۋدان اكىمىنىڭ ەكونوميكالىق ماسەلەلەر جونىندەگى ورىنباسارى ەتىپ تاعايىندايدى. وسى قىزمەتتە ءجۇرىپ
اۋدان ەكونوميكاسىنىڭ قىر-سىرىن تانىپ, ءبىرشاما جىل ابىرويلى قىزمەت اتقاردى. ءبىلىمىن دە ۇزدىكسىز جەتىلدىرىپ, م.قوزىباەۆ اتىنداعى سولتۇستىك قازاقستان ۋنيۆەرسيتەتىن سىرتتاي وقىپ, قۇقىقتانۋ ماماندىعىن الادى.
ودان ءارى ج.قۇسايىنوۆا ماعجان جۇماباەۆ اۋدانى اكىمىنىڭ ورىنباسارى, وبلىستىق اۋىل شارۋاشىلىعى باسقارماسى باستىعىنىڭ ورىنباسارى, وبلىس اكىمىنىڭ مەملەكەتتىك ساتىپ الۋ باسقارماسىنىڭ باسشىسى سياقتى قىزمەتتەردەن ءوتىپ, بىلىگىن شىڭداپ, تاجىريبەسىن مولايتادى. بىلتىرعى تامىز ايىندا وبلىس اكىمى ونى پرەزيدەنت اكىمشىلىگى مەن اۋداندىق ءماسليحاتتىڭ كەلىسىمىمەن اۋدان اكىمى ەتىپ تاعايىندادى.
اۋدان ۇلكەن جولدىڭ ۇستىندە, ينفراقۇرىلىمى دامىعان, ەكونوميكاسى تۇراقتى بولسا دا, بىلتىر الەۋمەتتىك-ەكونوميكالىق دامۋى جونىنەن ونىنشى ورىنعا قۇلدىراعان ەدى. جانار پوسەلكەقىزىنا بۇل بىردەن زور سىناق بولدى. الايدا مول تاجىريبەلى مامان مىزعىمادى. «قۇتتى قوناق كەلسە, قوي ەگىز تابادى» دەگەندەي, بىلتىرعى جىلدىڭ قورىتىندىسىندا اۋدان استىق ورۋدان وبلىستا ءبىرىنشى ورىنعا شىعىپ, 410 مىڭ توننا استىق باستىردى.
«الدا ۇلان-عايىر مىندەت تۇر. اۋدان ەكونوميكاسى مەن الەۋمەتتىك ماسەلەلەرىن شەشۋدە «دايىندىق اگرو», «زەنچەنكو ي ك», «وبلىستىق تاجىريبە ستانساسى», «گەردت ۆ.ۆ.» شق سياقتى وزىق شارۋاشىلىقتارعا سۇيەنەمىز. ولاردىڭ تاجىريبەسىن باسقالارعا تاراتۋعا تىرىسامىز. بيىل ەگىس القابىن 2,7 مىڭ گەكتارعا ۇلعايتىپ, بارلىعى 217 مىڭ گا جەرگە استىق سەپپەكپىز. بىرنەشە شارۋاشىلىقتىڭ بورداقىلاۋ الاڭدارىن اشۋىنا دا قولۇشىن بەردىك. كوپتەگەن الەۋمەتتىك ماسەلەلەردى شەشۋدى دە بەلگىلەپ قويدىق. قىسقاسى, اۋدان اكىمىنىڭ جۇمىسى ەشقاشان بىتپەيدى. تەك جاۋاپكەرشىلىكتەن قاشپاي, ولاردى باتىل قولعا الا ءبىلۋ كەرەك», دەيدى ج.قۇسايىنوۆا. ىسكەر جان موينىنا العان مىندەتتەرىن تىڭعىلىقتى دا تياناقتى اتقارارىنا سەنىم مول.
بوس ۋاقىتىندا اكىم قولىنداعى نەمەرەسى ساراعا كوڭىل ءبولۋدى, قازاق اندەرىن تىڭداۋدى, دەنە شيراتۋ امالدارىن جاساپ, فيتنەسكە بارعاندى جاقسى كورەدى ەكەن. «كىتاپ, گازەت قاراپ, كۇندەلىكتى جاڭالىقتاردى دا قۇر جىبەرمەۋگە تىرىسامىن», دەيدى ول.
سولتۇستىك قازاقستان وبلىسى,
اققايىڭ اۋدانى