ايەل ءۇشىن كاسىپ – تەك تابىس كوزى ەمەس, جۇرەك قالاۋىمەن ۇندەسكەن ءىس. داريعا يساباەۆا – وسىنىڭ جارقىن ۇلگىسى. ول كاتونقاراعايدىڭ كوركەم تابيعاتىندا مارال ءوسىرىپ, پانتىمەن ەمدەۋدى دامىتىپ, ادامدارعا شيپا سىيلاپ كەلەدى.
پانتىنىڭ پارقىن بىلگەن جان
مارال شارۋاشىلىعىن ءداستۇرلى كاسىپ دەپ ەسەپتەگەنىمىزبەن, ونى جۇرگىزۋ وڭاي ەمەس. ءبىر شيپاجايدىڭ جۇمىس ىستەۋ مەرزىمى – جىلىنا نەبارى ءۇش اي. قالعان توعىز ايدا مارالداردى كۇتىپ-باعۋعا, قورشاۋلاردى جاڭارتۋعا, جەمشوپ دايىنداۋعا قوماقتى قارجى جۇمسالادى. تابىس نەگىزگى ماۋسىمدا عانا تۇسەتىندىكتەن, كاسىپكەر كەيدە وزگە بيزنەس كوزدەرىنەن الىنعان قاراجاتتى وسى سالاعا قۇيۋعا ءماجبۇر. سول قيىندىقتىڭ بارىنە تەمىردەي توزىمدىلىك تانىتىپ جۇرگەن داريعا «مارال شارۋاشىلىعى – تۋريزم مەن ەكونوميكانى توعىستىراتىن سالا» دەيدى.
– ەگەر تەك قارجىلىق تابىس كوزىن ويلاساق, پانتىنى شەتەلگە ەكسپورتتاۋ الدەقايدا ءتيىمدى بولار ەدى. قىتاي مەن وڭتۇستىك كورەيا نارىعىندا مارال مۇيىزىنە سۇرانىس جوعارى. بىراق بۇل كاسىپتىڭ نەگىزىندە تۋريزم مەن اۋىل شارۋاشىلىعىن ۇشتاستىرۋ يدەياسى تۇرعاندىقتان, تابىس كولەمىن ۇلعايتۋ – باستى ماقسات ەمەس. ءبىر ماۋسىمدا شيپاجاي 50 ادامعا دەيىن قابىلدايدى. بۇل ساندى كوبەيتۋگە مۇمكىندىك بولعانىمەن, قىزمەت ساپاسىنا نۇقسان كەلمەۋى ءۇشىن سولاي قالدىردىق. قىزمەتكەرلەر نەگىزىنەن ماۋسىمدىق جۇمىس ىستەيدى: مارال شارۋاشىلىعىندا – 10 ادام, زاۋىتتا – 13 ادام تۇراقتى ەڭبەك ەتەدى. تۋريزم ماۋسىمى كەزىندە بۇل كورسەتكىش 30-دان اسادى. 2015 جىلى جوبا شىعىس قازاقستان وبلىسىنىڭ برەندتەر تىزىمىنە ەنگىزىلدى. بۇگىندە ول ايماقتىڭ تۋريستىك الەۋەتىن دامىتۋعا ۇلەس قوسىپ, تۇراقتى جۇمىس ورىندارىن ۇسىناتىن كاسىپورىنعا اينالدى, – دەيدى.
دەرتكە شيپا, جانعا داۋا
مارالدى كاسىپكە اينالدىرعان داريعا اتا-اناسىنىڭ باستاعان ءىسىن زامانعا ساي كەڭەيتىپ, تۋريستەردى كوبىرەك تارتۋ ماقساتىندا ناقتى جوسپار قۇرعان. 2010 جىلى وسكەمەندە «شىعىس تۋر» تۋريستىك كومپانياسىن اشىپ, شيپاجاي جارناماسىن قولعا العان. دەمالۋشىلار سانى كۇن ساناپ ارتىپ, كەيدە ءتىپتى ولارعا ورىن تابۋ قيىنعا سوقتى. سۇرانىسقا ساي مارال شارۋاشىلىعى جانىنان جاڭا اعاش ۇيلەر تۇرعىزىلدى. 2013 جىلى پانتى ءوندىرۋ زاۋىتى ىسكە قوسىلدى. قازىر پانتى مەن دارىلىك شوپتەردەن 16 ءتۇرلى ءونىم وندىرىلەدى.
– «بايان» دەپ اتالاتىن شيپاجايىمىز التاي تاۋىنىڭ باۋرايىندا ورنالاسقان. ەمدەۋ كۋرسى 5 نەمەسە 7 كۇنگە سوزىلادى, ءار كەزەڭدە جاڭا دەمالۋشىلار كەلىپ-كەتىپ وتىرادى. بۇل تەك كاسىپ ەمەس, دەموگرافيالىق وسىمگە دە اسەر ەتەتىن يگى ءىس. ءبىرىنشى جىلدان باستاپ-اق ادامدار بەدەۋلىكتەن ەمدەلىپ, ءسابيلى بولا باستادى, جول اپاتىنان كەيىن جۇرە الماي قالعاندار قايتا اياققا تۇردى. ادامدار سىرقاتىنان ساۋىعىپ شىقتى. وسىلايشا, پانتىمەن ەمدەۋ مەن مارال شارۋاشىلىعى تۇتاس ءبىر ءوڭىردىڭ جاڭا مۇمكىندىكتەرىن اشا الاتىنىن ءتۇسىندىم, – دەپ ءسوزىن جالعاستىردى ول.
بازا استىنان شىققان بۇلاق
تاۋلى ايماقتا ينفراقۇرىلىمدىق قيىندىقتار از ەمەس. العاشقى جىلدارى مۇندا دا ەلەكتر جارىعى مەن اۋىزسۋ تاپشىلىعى قۇرىلىسقا ەلەۋلى كەدەرگى كەلتىرىپتى. جالعىز سۋ كوزى مارالدار سۋسىنداپ جۇرگەن تاۋ وزەنى ەدى. بىراق بۇل جاعداي كاسىپتى دامىتۋعا دەگەن سەنىمدى السىرەتە الماعان. ەكى جىل بويى بۇلاقتىڭ سۋىن كولىكپەن تاسىپ, بوشكەلەرگە قۇيعان. جۇيەلى ەڭبەك پەن تاباندىلىقتىڭ ارقاسىندا 2013 جىلى ءدال بازانىڭ استىنان بۇلاق اتقىلاپ شىققان دەسەدى. ينفراقۇرىلىم, مارالداردى قىستا ازىقتاندىرۋ, جەمشوپ قورىن دايىنداۋ, ۆاكتسينالاۋ – مۇنىڭ ءبارى ءتۋريزمدى دامىتۋ جولىندا ەڭسەرىلگەن قيىندىقتىڭ ءبىر پاراسى عانا. بىراق باستى ماقسات – تۋريستەر ءۇشىن بارىنشا جايلى جاعداي جاساۋ بولعان. وسى جولدا ءوز قاراجاتىن ينۆەستيتسيالاۋدان دا تارتىنباعان.
– بۇگىندە ايماقتاعى تۋريستىك ينفراقۇرىلىم ايتارلىقتاي جاقساردى. كەلۋشىلەر جىل ساناپ كوبەيۋدە. ۇلكەن تاۋەكەل قاشان دا بار. ەگەر مارالداردى دۇرىس باعىپ-كۇتپەسەك نەمەسە قورشاۋلاردى ۋاقتىلى جاڭارتپاساق, ولار قاشىپ كەتۋى نەمەسە قىرىلىپ قالۋى مۇمكىن. الايدا ءبىز اۋىلدا ءومىر ءسۇرىپ جاتقاندىقتان, مۇندا ءبارى ءبىر-ءبىرىن جاقسى تانيدى, سول سەبەپتى قيىندىق اسا قاتتى سەزىلگەن جوق, – دەيدى مارال باعۋشى.
التايعا اسىعاتىن جاپون اقساقالى
ايتپاقشى, التاي مارالدارىنىڭ قادىرىن بىزدەن گورى جاقسى باعالايتىن شەتەلدىكتەر دە كوپ ەكەن. مىسالى, كەيىنگى 16 جىل بويى جاپونيادان ۇزبەي كەلىپ تۇراتىن تۋريست اقساقال بار. ءار كەلگەن سايىن التايدى, وسىنداعى قازاقتاردى, مارالدى ساعىندىم دەيدى ەكەن. گەرمانيا, رەسەي, شۆەيتساريا, يزرايل, قىتايدان جىل سايىن تۇراقتى تۋريستەر كەلەدى. ولارمەن ىلەسە كەلەتىن جاڭا تۋريستەر قانشاما.
– قازىر مۇندا تەك ەمدەلۋ ءۇشىن ەمەس, دەمالۋ ءۇشىن كەلەتىن حالىقتىڭ سانى كوپ. سوندىقتان شيپاجاي قىزمەت تۇرلەرىن مۇمكىندىگىنشە كوبەيتىپ جاتىر. پانتى ۆانناسىندا ەمدەۋدىڭ جولىن جاقسى يگەردىك. وعان 15 كۇن بويى تۇسەدى. ءار جولى 15 مينۋت وتىرادى. بۇدان بولەك, فيتو بوشكەگە سالۋ, پانتى بوشكەمەن بۋلاۋ, پانتى ينگالياتسياسى, پانتى سورپاسىنا وراۋ, پانتى-بار, فيتو-بار ارقىلى ەمدەۋ, پانتى ماسكاسى ارقىلى بەت-الپەتتى ارلەۋ, اياق ۆانناسىندا بۋىن-بۋىنى اۋىرعان جانداردى تەرلەتۋ, جەلقۇزىنان ايىقتىرۋ, پانتى مايى ارقىلى ماسساج جاساۋ – ءبارى وزىندىك قاعيداسى بار ەمدەۋ تاسىلدەرى. ەت پەن قىمىز, سارى ماي, بال قوسىلعان تاعام تۇرلەرى, دارىلىك شوپتەردەن دايىندالعان تابيعي ەمدىك دارۋمەندەردىڭ ءتۇر-ءتۇرى بار, – دەيدى كاسىپكەر.