وقۋشىلاردىڭ وبالى كىمگە؟

«ينتەرناتتا وقىپ ءجۇر, تالاي قازاق بالاسى» دەپ اباي اتامىز جىرلاعانداي, جىلى ۇياعا اينالعان مەكتەپ-ينتەرناتتىڭ بۇگىنگى سىيقى ادام شوشىرلىق. الماتى قالاسىنىڭ قاق ورتاسىندا ورنالاسقان عيماراتتىڭ توز-توزى شىعىپ, بەرەكەسى قاشقانىن كوزبەن كوردىك. باسىنان باعى تايعان وقۋ ورنىنىڭ جاعا ۇستاتار جاي-كۇيىن بالالار قۇقىقتارى جونىندەگى ۋا­كىل دينارا زاكيەۆا تەكسەرىس بارىسىندا انىق­تاعان.

وبلىستىق مەكتەپ-ينتەرناتتا وسى كۇنى باستاۋىش سىنىپتا 63 بالا ءبىلىم الىپ جاتسا, 5 پەن 9-سىنىپ ارالىعىندا 95, ال 10 مەن 11-سىنىپتا بار-جوعى 14 وقۋشى وقيدى. 320 ورىندىق جاتاقحانا كۇردەلى جوندەۋگە جابىلعالى بەرى, بالالاردىڭ جاتىن ورىندارى وقۋ كورپۋسىنا ورنالاستىرىلعان. سىنىپ كابينەتتەرىنە جايعاسقان بالا­لار­دىڭ جاعدايىن تالاپقا ساي دەۋ قيسىنسىز. توسەگى بار دەگەنى بولماسا, جۋىنۋى­­نا, تىنىعۋىنا, كيىم-كەشەكتەرىن ءىلىپ قويۋىنا, ءبىر سوزبەن ايتقاندا, ۇيدەگىدەي جايلىلىقتى سەزىنۋىنە ەشقانداي مۇم­كىندىك جوعى بىردەن بايقالادى. ەڭ سورا­قى­سى, بالالاردىڭ ءدال وسىنداي جايسىز كۇيدە وقىپ كەلە جات­قان­دارىنا ءۇشىنشى جىل ەكەن.

ء«بىلىم شاڭىراعىندا 12 سىنىپ كومپلەكتىسى بويىنشا 35 مۇعالىم, 12 تاربيەشى جۇمىس ىستەيدى. كۇردەلى جون­دەۋ جۇمىستارىنىڭ اياقتالماۋىنا بايلا­نىستى وقۋشىلاردى سىنىپتارعا قابىل­داي الماي جاتىرمىز. ويتكەنى جاتىن بولمەلەر تار. ەكى قاباتتى وقۋ كورپۋسىنىڭ ءبىر جاعىنا جاتىن ورىندارى ورنالاسسا, ەكىنشى جاعىندا وقۋ سىنىپتارى جۇمىس ىستەيدى. سوعان قارا­ماستان ءبىلىم ستاندارتى ساقتالۋدا. تار­بيە جۇمىستارى دا باعدارلاما بويىنشا ءوز دەڭگەيىندە جۇزەگە اسىپ جاتىر. ءبىلىم ساپاسىنا كەرى اسەرىن تيگىزىپ جاتقان جوق. قيىن جاعدايعا قاراماستان جىلدا التىن بەلگىگە ۇمىتكەر شىعىپ وتىر. الدىڭعى جىلى ءۇش وقۋشى, بىلتىرعى جىلى ەكى وقۋشى قورعاپ, جوعارى وقۋ ورىندارىنا گرانتقا ءتۇستى. بيىل ءبىر وقۋشىمىز التىن بەلگىگە ۇمىتكەر. وبلىستىق وليمپياداعا قاتىسىپ, ۇزدىكتەر قاتارىنان كورىنىپ جۇرگەندەرى دە جوق ەمەس. وقۋشىلار بەس كۇن وقىپ, جۇما كۇنى ۇيلەرىنە تاراتىلادى. بۇل ماسەلەگە شىدامدىلىق تانىتىپ جۇرگەن اتا-انالارىنا العىس بىلدىرەمىز», دەيدى مەكتەپ-ينتەرنات ديرەكتورىنىڭ تاربيە ءىسى جونىندەگى ورىنباسارى جاقسىگۇل دوسباەۆا.

دەسە دە, سىنىپ بولمەلەرىنىڭ جاتىن ورىنعا اينالىپ, قىسقارۋى سالدارىنان جاڭادان الىنعان ينتەراكتيۆتى تاقتالار تولىقتاي قۇرىلماي تۇرعان كورىنەدى. وعان قوسا, حيميا, فيزيكا پاندەرىنەن لابوراتوريالىق ساباق وتكىزۋدىڭ دە مۇمكىندىگى قالماعان. 9 وقىتۋ سىنىبىنا بالالار سىيماعاندىقتان باستاۋىشتىڭ كەي سىنىپتارى تۇستەن كەيىن, ەكىنشى اۋى­سىمدا وقۋعا كوشكەن.

«ي.نۇسىپباەۆ اتىنداعى الماتى وبلىس­تىق مەكتەپ-ينتەرناتى الماتى قالا­سىندا ورنالاسقان. جالپى, قارجى­لان­دىرۋ قاراساي اۋداندىق ءبىلىم ءبولىمى ارقىلى جۇرگىزىلەدى. مەكتەپ-ينتەرناتتىڭ وقۋ كورپۋسىنا 2011 جىلى كۇردەلى جوندەۋ جۇمىسى جاسالىنعان. 2022 جىلى جاتاقحاناسىنا كۇردەلى جوندەۋ جاساۋ ءۇشىن جەرگىلىكتى بيۋدجەتتەن قارجى ءبولىندى. كونكۋرس ارقىلى ۇتىپ العان مەردىگەر كومپانيا «GRAND STROY SERVICE» جشس-مەن كەلىسىمشارت جاسالدى. ولار قۇرىلىس مونتاجداۋ جۇمىسىنا 2022 جىلدىڭ 22 قىركۇيەگىندە رۇقسات الىپ, باستاعان بولاتىن. كە­لىسىم­شارت بويىنشا سول جىلدىڭ 25 جەلتوقساندا ءبىتىرۋ كەرەك بولعان. بىراق ۋادە ورىندالماي, 2023 جىلدىڭ قاڭتار ايىنىڭ سوڭىنا دەيىن ۇزارتۋعا ءوتىنىش تاستادى. وكىنىشكە قاراي, قاڭتاردا دا قۇرىلىس جۇمىستارىن اياقتامادى. سوندىقتان دا قاراساي اۋداندىق ءبىلىم ءبولىمى مەردىگەر كومپانيانى سوتقا بەردى. ءۇش رەت سوتقا بەرىلدى. اپەللياتسيالىق سوت بولدى. سىبايلاس جەمقورلىققا قارسى كۇرەس جونىندەگى اگەنتتىككە, پروكۋراتۋراعا جوسىقسىز كومپانيا بالا­لاردىڭ قۇقىعىن بۇزىپ جاتقانى جونىندە حابارلاندى. وتكەن جىلدىڭ ناۋرىز ايىندا عانا سوت شەشىمىمەن «GRAND STROY SERVICE» كومپانيا­سى جوسىقسىز مەردىگەر رەتىندە تانىلىپ, قارا تىزىمگە ءىلىندى. ولارعا بەرىلگەن اقشانى ءوندىرىپ الامىز جانە تۇراقسىزدىق ايىپپ ۇلىن قوسىپ الامىز. جاتاقحانانى كۇردەلى جوندەۋگە 596 ملن تەڭگە بولىنگەن, ونىڭ 150 ملن تەڭگەسى, ياعني 30 پايىزى اۆانس رەتىندە بەرىلدى», دەيدى الماتى وبلىستىق ءبىلىم باسقارماسى باسشىسىنىڭ ورىنباسارى گۇلسارا يساعۇلوۆا.

ءسويتىپ, «كۇردەلى جوندەۋدى ءۇش ايدا بىتىرەمىز» دەگەن مەردىگەردىڭ ۋادەسى ورىندالماي, ونىڭ زاردابىن بالالار ءۇشىنشى جىل تارتىپ كەلەدى.

«وسى كۇنى جاتاقحانادا جاسالعان جۇمىستار 50 پايىزدى قۇرايدى. سون­دىق­تان قازىرگى تاڭدا جوبالىق-سمەتالىق قۇجات­تاما قايتا قارالىپ جاتىر. بۇل ماقساتتا جەرگىلىكتى بيۋدجەتتەن 350 ملن تەڭگە ءبولىنىپ تۇر. بىراق بۇل ماسەلەمەن جەتە تانىس وبلىس باسشىسى م.سۇلتانعازيەۆ قازىر جەكە ينۆەستور تاۋىپ, قوناەۆ قالاسىنا جاڭا مەكتەپ-ينتەرنات سالۋدى ۇسىنعان. وسى كۇنى ينتەرنات سالىپ, سىيعا تارتۋعا نيەتتى جەكە كاسىپكەر دە تابىلدى. جاڭا ينتەرنات قۇرىلىسى بيىل باستالىپ, 2026 وقۋ جىلىندا پايدالانۋعا بەرىلەدى. وعان دەيىن وقۋشىلار باسقا ينتەرناتتاردا ۋاقىتشا تۇراتىن بولادى. يبراگيم نۇسىپباەۆتىڭ ەسىمى وزگەرمەيدى, وسىلاي اتالىپ, بۇل نىسان وبلىس ورتالىعىنا كوشىرىلەدى. سول سەبەپتى, مۇنداعى باس­تاۋىش سىنىپتا وقيتىن 63 بالانى ەكى-ءۇش كۇندە باسقا ينتەرناتتارعا ورنالاستىرىپ, جاعدايىن جاسايمىز. ال جوعارى سىنىپ وقۋشىلارى بيىلعى وقۋ جىلىن وسىندا اياقتايتىن بولادى», دەيدى گۇلسارا تاستاندىقىزى.

قازىرگى تاڭدا 171 بالا وقۋ كورپۋسىندا جاتىپ, سپورت زالدا تاماقتانادى. ارنايى جاساق­تالعان ورىن بولماعاندىقتان ەش­قانداي سانيتارلىق تالاپ ساقتال­ماي­تىنى ايتپاسا دا تۇسىنىكتى. ءجۇز پا­يىز مەملەكەتتىك تىلدە وقىتىلاتىن مەكتەپتىڭ ورىسشا تۇزىلگەن اس ءمازىرى دە سپورت زال قابىرعاسىنا ىلىنگەن ەكەن. ءبىر بۇرىشىنا تاماق قۇياتىن ىدىس­تار جيۋلى تۇر. «سوندا تاماق قايدا ازىرلەنەدى؟» دەپ كوكەيگە قوناقتاعان سۇراق مەنى سپورتزالدان 200 مەتر شاماسىندا سىرتتاعى عيماراتقا الىپ باردى. تەحنولوگيا پانىنە ارنالعان ءتۇرلى ستانوكتار مەن اساي-مۇسەي تۇراتىن قويما ىسپەتتى ورىندا بالالاردىڭ تاماعى ءپىسىپ جاتىر. مۇنداعى سانيتارلىق نورما تۋرالى ايتۋ ارتىق. تاماق جاسالاتىن ىدىستاردىڭ دا تىم كونە ەكەنى كوزگە ۇرىپ تۇر. ينتەرناتتىڭ اسحاناسىندا شيرەك عاسىردان بەرى, ياعني 25 جىل باس اسپاز بوپ كەلە جاتقان گۇلجان وماروۆا قيىندىققا قاراماستان بالالاردىڭ ءتورت مەزگىل تاماعى ۋاقتىلى جاسالىپ, تاسىمالدانىپ بەرىلىپ كەلە جاتقانىن العا تارتتى. ايتسە دە 171 بالانىڭ تاماعىن دايىنداپ, ونى اق قار, كوك مۇزدا, جاۋىن-شاشىندا ىستىق كۇيدە سپورتزالعا جەتكىزۋدى ەلەستەتە المادىق. بۇل ءۇش كۇن, ءۇش اي ەمەس, ءۇشىنشى جىلعا سوزىلعان سوراقى تىرلىك. قىرۋار قارجى بولىنسە دە جاتاقحانانىڭ كۇردەلى جوندەۋىن جاساپ بىتىرمەگەن مەردىگەر كومپانيانىڭ بالالار الدىن­داعى جاۋاپكەرشىلىكتى سەزىنبەگەنى قىن­جىلتادى. «مۇمكىندىگىنشە تازالىق ساق­تاپ, ادال اس ازىرلەۋگە تىرىسامىز» دەگەن اسپازدار «اسحانا» دەۋگە اۋىز بارمايتىن بۇل ورىننىڭ جىلۋعا قوسىلماعانىن, قىستاي توق باتارەياسىمەن جىلىتقان بولىپ, ءىلدالدالاپ كەلە جاتقاندارىن جاسىرمادى. جىلۋى جوق ورىندا بۇرسەكتەپ ءجۇرىپ جاسالىپ, كۇنىگە 4 رەت تاسىمالدانىپ بەرىلەتىن استا قانداي قۇنار مەن بەرەكە بارىن باعامداۋ قيىن.

الىپ شاھار الماتىنىڭ ورتاسىندا ورنالاسقان ي.نۇسىپباەۆ اتىنداعى ال­ماتى وبلىستىق مەكتەپ-ينتەرناتتىڭ ادام نانعىسىز بۇل احۋالى وبلىستىق ءبىلىم باسقارماسى باسشىسىنىڭ ورىنباسارى گ.تاستاندىقىزى جوعارىدا ايتىپ وتكەندەي, بيىلعى وقۋ جىلىندا ءتامام­دالىپ, تاريحي مەكتەپ «تىرشىلىگىن» توق­تاتپاق.

ال بۇل جاڭالىق 60 جىل ارالىعىندا وسى مەكتەپ-ينتەرناتتا وقىعان سان مىڭ­داعان تۇلەكتەرى مەن ۇستازدارىن, بۇگىن­گى وقۋشىلار مەن اتا-انالارىن قۋانتا قويمادى. سەبەبى تاريحى تەرەڭدە جاتقان مەكتەپ-ينتەرناتتا اۋەل باس­تان كوپبالالى ەڭبەك ادامدارىنىڭ, مالشىلاردىڭ, تۇرمىسى تومەن وتبا­سى­لاردىڭ, جارتىلاي جەتىم جانە جەتىم بالالار قابىلدانىپ, ءبىلىم العان. بۇگىندە وسى مارتەبەگە يە مەكتەپ-ينتەرناتتا بالالارى وقىپ جاتقان اتا-انالار مەن مۇنداعى مۇعالىمدەر تاريحي نىساننىڭ ورنىندا قالۋىن, بالالاردى جىلى ورنىنان جىلجىتپاي, جاتاقحانا قۇرىلىسىن اياقتاپ بەرۋىن تالاپ ەتۋدە.

ء«بىزدىڭ بالالارىمىزدىڭ قالادا وقى­عا­نىن قالايمىز. مۇندا ولاردى وقىتۋمەن قاتار, مادەني-تاريحي ورىندارعا, مۋزەي مەن تەاتر, كىتاپحانالارعا الىپ بارىپ, وي-ءورىسىنىڭ دامۋىنا, رۋحاني تولىسۋىنا زور ۇلەس قوسىپ كەلەدى. سوندىقتان قوناەۆ قالاسىنا كوشىرىلۋىنە قارسىمىز», دەيدى اتا-انالار.

«بالالارىمدى جان-جاقتاعى ينتەر­نات­تارعا تاراتسا, بەس بالامنىڭ قايسى­سى­نا جۇگىرەمىن؟ تۇراقتى جۇ­مى­سىم دا, تابىسىم دا جوق», دەگەن بەس بالانىڭ اكەسى ەرجان عالىم دا الاڭ­داۋلى كۇيدە.

وسىلايشا, اتا-انالار مەن ۇستازدار كوڭىلىن كۇپتى قىلىپ قويعان بۇل ماسە­لە­نىڭ نەمەن جانە قالاي شەشىم تابارى الداعى ۋاقىتتىڭ ەنشىسىندە.

الماتى وبلىسى