قاتەر قاپەردە بولسىن

وبلىس اۋماعىندا ەسىل­دەن باسقا شاعا­لالى, سىلەتى, قامى­ساقتى اتتى ءتورت وزەن بار. بۇلار­دان باسقا اقانبۇرلىق, بابىق­بۇرلىق, شارىق, جەمباراق, يمان­بۇرلىق سياقتى كەيبىر جازدا قۇرعاپ قالاتىن وزەنشىكتەر بار. «قازگيدرومەت» فيليالى ديرەكتورىنىڭ ورىنباسارى ناتاليا لەۆينانىڭ ايتۋىنشا, وسى سالالاردىڭ تاسۋىنىڭ, كولدەردىڭ ارناسىنان اسىپ كەتىپ جايىلۋىنىڭ سالدارىنان سۋ ۇلكەن وزەندەرگە قۇيىلىپ, تاسىتادى. وبلىستا گيدرولوگيالىق مونيتورينگ جاسايتىن 22 گيدروبەكەت بار. سولاردىڭ مالىمەتتەرىنە قاراعاندا, بيىل دا ەسىلدىڭ تاسۋ قاۋپى جوعارى. سەرگەەۆكا سۋ­قويماسىنداعى بۇگىنگى تاڭداعى سۋ دەڭگەيى 802 سم, بۇل بوگەننەن اساتىن سۋ قازىردىڭ وزىندە 2 سم جوعارى شىعادى دەگەن ءسوز. 2024 جىلدىڭ سايكەس مەرزىمىمەن سا­لىس­­­­تىرعانداعى ەڭ بيىك دەڭگەي – 88 سم, ول «كرەششەنكا» اۋىلىنىڭ ماڭىندا تىركەلگەن. سەرگەەۆ قالا­سىنىڭ ماڭىنداعى دەڭگەي بىل­تىرعىدان 87 سم جوعارى.

«2024 جىلعى تاسقىننىڭ سەبەپ­تەرىن زەردەلەگەنىمىزدە, وزەن­نىڭ تاسۋىنا نەگىزگى سەبەپ – سەڭ­دەردىڭ سوقتىعىپ, ارنانى بىتەپ تاس­تا­عان­دىعى. سوندىقتان وزەن ارناسىن تازالاۋ – باستى مىندەت», دەيدى مامان. قازىر ەسىل مۇزىنىڭ قالىڭدىعى – ورتا ەسەپپەن 72 سم.  قار سۋىنىڭ كولەمى قازىرگى بولجاممەن نورمادان ارتىق بولمايدى. وبلىستىڭ بارلىق اۋدانىن­داعى قار كولەمى قا­لىپتى, تەك ع.مۇسىرەپوۆ اۋدانىندا عانا نورمادان 30-40%-داي ارتىق.

گيدرومەتتىڭ بولجامى بو­يىن­شا, وبلىس اۋماعىنا ناۋرىز­دىڭ العاشقى ون كۇندىگىندە قالىڭ قار تۇسەدى. الايدا ءۇشىنشى ون كۇن­دىك­تەن باستاپ قار ەرىپ, جاڭبىر جاۋا باستايدى. 

وبلىستىق توتەنشە جاعدايلار دەپارتامەنتى باستىعىنىڭ ورىنباسارى دميتري ءراستيحيننىڭ مالىمدەۋىنشە, قالاداعى جانە قالا ىرگەسىندەگى بەسكول اۋىلىنىڭ تۇبىندەگى بارلىق 8 دامبا جون­دەلىپ, بىلتىرعى شايىلعان تۇس­تارى تەگىس بىتەلگەن. توپىراق ءۇيۋ جۇمىستارى اياقتالعان. قالانىڭ ۋششەۆ كوشەسىندەگى دامباسى بەتون پليتالارىمەن قاپتالعان.

وبلىس اۋماعىندا 4 791 ۇيدە تۇراتىن, 14 811 ادامى بار 116 ەلدى مەكەندى سۋ باسۋ قاۋپى بار. سونىڭ ىشىندە 24 ەلدى مەكەن بۇل قاۋىپتى ايماققا بىلتىرعى تاسقىننان كەيىن قوسىلدى. 40 ەلدى مەكەنگە وزەننىڭ, 13 اۋىلعا كولدەردىڭ سۋى تاسۋىنان, 63 ەلدى مەكەنگە قار سۋىنىڭ كوپ بولۋىنان سۋ كىرۋى مۇمكىن. بىلتىرعى سۋ تاسقىنىن ەسكەرە وتىرىپ, وبلىس­تا 2025 جىلعى تاسقىنعا توسقىن جاساۋ جوسپارى جاسالعان. بۇگىنگە دەيىن 109 شارا اتقارىلعان. سونىڭ ىشىندە ەلدى مەكەندەردى قورعايتىن ۆالداردى جوندەۋ, جاڭادان تۇرعىزۋ جونىندە 40, رەسپۋبليكالىق, وبلىستىق, جەر­گىلىكتى ماڭىزى بار اۆتوجولداردا سۋ وتكىزەتىن قۇبىرلار ورناتۋ جونىندە 41 جۇمىس اتقارىلعان. جاڭادان 38 شاقىرىمدىق دامبا تۇرعىزىلدى. 41 شاقىرىمداي دامبالار جوندەلىپ, بەكىتىلدى. وبلىستا قۇقىق قورعاۋ, تجد, ۇلتتىق ۇلان, جەرگىلىكتى اتقارۋشى بيلىك وكىلدەرىنەن قۇرالعان, جەدەل كومەك بەرەتىن 1904 ادامدىق توپ قۇرىلعان. ولاردىڭ قاراماعىنا 1347 بىرلىك تەحنيكا بەرىلگەن.

قوسىمشا 27,8 مىڭ توننا ينەرتتى ماتەريالدار, 51 مىڭ قاپ, 130,5 توننا جانار-جاعارماي دايىندالىپ قويعان. ولاردىڭ سانىن, كولەمىن كوبەيتۋ ءالى دە جالعا­سىپ جاتىر. ەۆاكۋاتسيالانا­تىن تۇرعىنداردى قابىلدايتىن, 17 مىڭداي ادامعا ارنالعان 249 بەكەت ازىرلەندى.

وبلىستاعى پەتروپاۆل, سەر­گەەۆ, ع.مۇسىرەپوۆ اۋدانىنداعى شارىق سۋقويمالارى «قاز­سۋشار» رمك سولتۇستىك قازاق­ستان وبلىستىق فيليالىنا قا­رايدى. فيليالدىڭ ديرەكتورى شۇعايىپ ءيباتۋلليننىڭ ايتۋىن­شا, سەرگەەۆ سۋقويماسى – ەسىل وزەنى بويىنشا سۋ رەتتەۋدەگى ەڭ ماڭىزدى ستراتەگيالىق سۋ تورابى. ول پەتروپاۆل سۋقويماسى­مەن بىرگە سولتۇستىك قازاقستان وبلىسىن تۇتاستاي, قوستاناي, اقمولا وبلىستارىنىڭ ءبىراز بولىگىن اۋىزسۋمەن قامتاماسىز ەتەتىن ءبىرتۇتاس سۋ شارۋاشىلىعى كەشەنى. سونىمەن بىرگە سەرگەەۆ سۋقويماسىنان ەلەكتر قۋاتى دا وندىرىلەدى.

«بىلتىرعى تاسقىندا وسى سۋ تورابىنىڭ سول جاعالاۋىنداعى 2 مىڭ تەكشە مەتردەي توپىراقتى سۋ شايىپ كەتتى. ونى جوندەۋگە, بەكىتۋگە رەسپۋبليكالىق بيۋدجەتتەن 194 ملن تەڭگە ءبولىندى. قۇرىلىس-مونتاجداۋ جۇمىستارى ەكى كەزەڭمەن جۇرگىزىلىپ, قازىر تولىق اياقتالدى. الدىمەن 1176 تەكشە مەتر تاس ءۇيىلدى, ەكىنشى كەزەڭدە ول ءتۇيىلىپ, تەگىس بەتوندالدى. قازىر وزەننىڭ ارناسىن تازالاۋ جۇمىستارى جالعاسىپ جاتىر», دەدى ول.

ءۇشىنشى – شارىق سۋ تورابى اپاتتى جاعدايدا, سوندىقتان 2016 جىلدان بەرى ول سۋدى بوگەمەي, تەك ترانزيتتىك ءرول اتقارادى. ونى جوندەۋ 2028 جىلعا جوسپارلانعان.

سولتۇستىك قازاقستان وبلىسى