ءبىلىم مەن عىلىمدى تسيفرلاندىرۋ: باستاما مەن ىزدەنىس

بىرىڭعاي پلاتفورما ىسكە قوسىلدى

عىلىم جانە جوعارى ءبىلىم مي­نيسترلىگى وتكەن جىلدان باستاپ قار­قىندى تۇردە سالانى تسيفرلاندىرۋعا كوشكەن. بىلتىر جوعارى ءبىلىم بەرۋدىڭ بىرىڭعاي پلاتفورماسى ىسكە قوسىلعان. مينيسترلىك ازىرلەگەن پلاتفورما جوعارى ءبىلىم جۇيەسىنە قاتىستى بارلىق ماڭىزدى مالىمەتتى جيناۋعا, ساقتاۋعا, وڭدەۋگە, ۇسىنۋعا ارنالعان. ونىڭ نەگىزگى قىزمەتتەرى: ءبىلىم مونيتورينگىن جۇرگىزۋ, زاڭدا بەلگىلەنگەن مەرزىمدە قاجەتتى ەسەپتەردى دايىنداۋ, ءبىلىم باعدارلامالارىنىڭ بىرىڭعاي ءتىزىمىن قالىپتاستىرۋ, جوعارى ءبىلىم سالاسىنداعى مەملەكەتتىك قىزمەتتەردى اۆتوماتتاندىرۋ, ستۋدەنتتەرگە ستيپەنديا تولەۋ ۇدەرىسىن جەڭىلدەتۋ, بارلىق جو­عارى وقۋ ورىندارىنىڭ اقپاراتتىق جۇيە­لەرىن مەملەكەتتىك جۇيەلەرمەن بىرىكتىرۋ.

تسيفرلاندىرۋ جانە مەم­لەكەتتىك قىزمەت كورسەتۋ دەپار­تا­­مەنتىنىڭ ديرەكتورى نۇرسۇلتان ماحاتوۆتىڭ ايتۋىن­شا, پلاتفورما جوعارى وقۋ ورىن­دارى مەن ستۋدەنتتەرگە ارنالعان قىز­مەت­تەردىڭ ساپاسىن ارتتىرىپ, اشىق­تىقتى قامتاماسىز ەتەدى. ول بايانداماسىندا تسيفرلاندىرۋدىڭ ءبىلىم ساپاسىنا تي­گىزەتىن اسەرىن ەرەكشە اتاپ ءوتتى. «جوعارى ءبىلىم بەرۋدىڭ بىرىڭعاي پلات­فور­ما­سى – جۇمىس بارىسىن اۆتوماتتاندىرۋ قۇرالى عانا ەمەس, ۇلكەن تسيفرلىق ەكوجۇيە. ول اشىقتىق پەن قولجەتىمدىلىكتىڭ ساپالى جاڭا دەڭ­گەيىنە شىعۋعا مۇمكىندىك بەرەدى», دەدى ول.

بۇگىنگى تاڭدا پلاتفورماعا 700 مىڭعا جۋىق ستۋدەنت, 44 مىڭنان استام وقىتۋشى, 2,6 ميلليون تۇلەك تۋرالى اقپارات ەنگىزىلگەن. مەملەكەتتىك قىزمەتتەر ءمودۋلى اياسىندا بەس قىزمەت اۆتو­مات­تان­­دى­­رىلعان. نۇرسۇلتان ماحا­توۆتىڭ ايتۋىنشا, ەندى ستۋدەنت­تەر ستيپەنديا الۋ, قۇجات راسىم­دەۋ سەكىلدى جۇمىستار ءۇشىن ۋني­ۆەرسيتەتتىڭ قابىلداۋ بولىمىنە جۇگىرمەيدى. بارلىعى ەلەكتروندى ىسكە اسادى.

بيىل جوعارى ءبىلىم بەرۋدىڭ بىرىڭعاي پلاتفورماسى اياسىندا بىرنەشە جاڭا باستاما قولعا الىنادى. اتاپ ايتساق, مەملەكەتتىك ءبىلىم بەرۋ تاپسىرىسىنىڭ جۇ­مىس بارىسىن تسيفرلاندىرۋ, گرانت­­تاردى ءبولۋ جۇيەسىن جەتىل­دىرۋ, جوعارى وقۋ ورىندارى تۇلەك­تەرىنىڭ ەڭبەك نارىعىنداعى موني­تو­رينگى, جۇمىسقا ورنالاسۋ ديناميكاسىن باقىلاۋ, ستۋدەنتتەر ءۇشىن وندىرىستىك تاجىريبەدەن ءوتۋ جۇيەسىن اۆتوماتتاندىرۋ, جۇ­مىس بەرۋشىلەرمەن بايلانىس ور­ناتۋ, جوو-نىڭ ۇزدىك وقىتۋ­شىسى بايقاۋىن تسيفرلاندىرۋ, ۇزدىك پروفەسسورلاردى ىرىك­تەۋ, ۇلتتىق رەيتينگتى ەنگىزۋ, ۋني­ۆەر­سيتەتتەردى حالىقارالىق ستاندارت­تارعا ساي­كەس­تەندىرۋ جوسپارلانعان.

عىلىم سالاسىندا دا ماڭىزدى جۇمىستار تولىعىمەن تسيفرلىق فورماتقا كوشەدى. وسى ماقساتتا مينيسترلىك ۇلتتىق عىلىمي-تالدامالىق جۇيەنى ىسكە قوس­قان. بۇل جۇيە عالىمدارعا قاجەت­تى اقپاراتتى اۆتوماتتى تۇر­دە ۇسى­نۋعا مۇمكىندىك بەرە­دى. سون­د­اي-اق «عالىمنىڭ بەيىنى» مەن «عىلىمي-زەرتتەۋ ينستي­تۋتتارىنىڭ تسيفر­لىق پاسپورتى» ەنگىزىلىپ, زەرت­تەۋشىلەردىڭ جەتىستىكتەرى مەن جوبالارى بى­رىڭ­عاي بازادا ساقتالادى. مەم­لە­كەتتىك قىزمەتتەر دە اۆتو­مات­تاندىرىلعان. عىلىمي جوبالاردى قارجىلاندىرۋ, زەرتتەۋ ينستيتۋتتارىن اككرەديت­تەۋ, ستيپەنديالار بەرۋ جۇمىستارى تسيفرلىق فورماتقا كوشكەن. «ۇلتتىق مەملە­كەتتىك عىلىمي-تەح­نيكالىق ساراپتاما ورتالىعى» جۇيەسىن­دە عىلىمي جوبالاردىڭ موني­تورينگىن جۇرگىزەتىن مودۋل ىسكە قوسىلىپ, شەشىم قابىلداۋ ۇدە­رىسى وڭتايلاندىرىلدى.

يندۋسترياعا ىقپال ەتەتىن تەحنولوگيا

نۇرسۇلتان ماحاتوۆتىڭ بايانداۋىنشا, عىلىم جانە جوعارى ءبىلىم مينيسترلىگى جي سالاسىندا مامان دايارلاۋ بويىنشا دا اۋقىمدى جۇمىستار اتقارۋ ۇستىندە. بىلتىر «جاساندى ينتەللەكت نەگىزدەرى» ءپانىنىڭ مازمۇنى انىقتالىپ, جوعارى جانە جوعارى وقۋ ورنىنان كەيىنگى ءبىلىم بەرۋدە جي قولدانۋ بويىنشا جوو ارالىق ستاندارت بەكىتىلگەن. سون­داي-اق مەملەكەتتىك جالپىعا مىندەتتى ءبىلىم ستاندارتىنا وز­گەرىس ەنگىزىلىپ, جاساندى ينتەللەكت قۇزىرەتتەرىن يگەرۋگە با­عىتتالعان پاندەر بارلىق ءبىلىم باعدارلاماسىنا قوسىلعان. وسى وزگەرىستەردىڭ ناتيجەسىندە 20 جوعارى وقۋ ورنى بازاسىندا جاساندى ينتەللەكت بويىنشا 20 ءبىلىم باعدارلاماسى وقىتىلادى. قازىرگى ۋاقىتتا ماگيسترانتتار مەن دوكتورانتتاردى قوسا ال­عاندا, 2196 ستۋدەنت جي بويىنشا ءبىلىم الادى.

سونىمەن قاتار ەلدىڭ جوعا­رى تەحنولوگيالار سالاسىندا­عى باسەكەگە قابىلەتتىلىگىن قامتاماسىز ەتۋ ماقساتىندا جاساندى ينتەللەكت سالاسىندا ءبىلىم بەرۋگە باعىتتالعان «AI-Sana» يننوۆا­تسيا­­لىق باع­دار­لا­ماسى ىسكە قوسىلدى. باع­دار­لاما اياسىندا 100 مىڭ ستۋ­دەنت وقىتىلادى. بۇل جوبا جاس تالانتتاردى قول­داۋعا جانە «DeepTech» ستارتاپتارىن قۇرۋعا باعىتتالعان. ستۋدەنتتەر جاساندى ينتەللەكتىنى قولدانۋ ارقىلى ءوز يدەيالارىن دامىتىپ, ستارتاپتار جاسايدى. باعدارلامانىڭ باستى ەرەكشەلىگى – جوعارى وقۋ ورىندارىنىڭ ءبىلىم بەرۋدەن عىلىمي زەرتتەۋ تاسىلىنە كوشۋىنە ىقپال ەتۋى. ايتا كەتەيىك, باعدارلامانى ازىرلەۋگە الەمنىڭ جەتەكشى ساراپشىلارى قاتىسىپ, جوبا جەتەكشىسى رەتىندە ستەنفورد ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ كاسىپكەرلىك باع­دار­لامالارىنىڭ اۆتورى پول كيم تاعايىندالعان.

«عىلىم قورى» اق باسقارما توراعاسى كاميل ەرعالي ۇلىنىڭ ايتۋىنشا, «AI-Sana» – ەلىمىزدىڭ جاساندى ينتەللەكت سالاسىنداعى مۇم­كىندىكتەرىن ارتتىرۋعا ار­نالعان اۋقىمدى جوبا. «بۇل باعدارلاما ستۋدەنتتەردىڭ جاساندى ينتەللەكتىنى تەوريا جۇزىندە عانا ەمەس, تاجىريبە جۇزىندە مەڭ­گەرۋىنە باعىتتالعان. ولار ءوز جوبا­لارىن جاساۋعا مۇمكىندىك الادى. باستاما بىلىكتى مامانداردى دايارلاۋمەن قاتار, ەلىمىزدىڭ تەحنولوگيالىق نارىقتاعى ورنىن نىعايتادى. ءبىز بۇل باعدارلامانى تەك IT سالاسىنا ەمەس, ەكونوميكا, ەنەرگەتيكا, مەديتسينا سياقتى ءتۇرلى سالا­لارعا ەنگىزۋدى جوسپارلاپ وتىرمىز. سەبەبى جاساندى ينتەللەكت – بارلىق يندۋسترياعا ىقپال ەتەتىن تەحنولوگيا. بىزگە بۇل باعىتتا امبەباپ ماماندار قاجەت», دەيدى ول.

ۇبت-عا جاساندى ينتەللەكت ارالاسادى

جاساندى ينتەللەكتىنى ءبىلىم سالاسىنا ەنگىزۋ تەك تەوريا­مەن شەكتەلمەيدى. مەملەكەت باسشى­سىنىڭ تاپسىرماسى بويىنشا عىلىم جانە جوعارى ءبىلىم مينيسترلىگى تسيفرلىق دامۋ, يننوۆاتسيالار جانە اەروعارىش ونەركاسىبى مينيسترلىگىمەن بىرلەسىپ, ۇلتتىق جي پلاتفورماسىندا بەس جوبانى جۇزەگە اسىرۋدى جوسپارلاپ وتىر. سونىڭ ىشىندە وسى جىلى ۇبت وتكىزۋدىڭ نورماتيۆتىك ەرە­جەلەرى, ستاتيستيكالىق اقپا­رات, گرانتقا ءتۇسۋ كەزىندەگى سۇراق­تار بويىنشا كەڭەس بەرەتىن «AI Talapker» چات-بوتىن قۇرۋ قاراستىرىلعان. ينتەللەكتۋالدى كومەكشى تالاپكەرلەرگە ۇبت تۋرالى تولىق اقپارات بەرىپ, تەستىلەۋ بارىسى, گرانتقا ءتۇسۋ شارتتارى, وقۋ باعدارلامالارى, باسقا دا ماڭىزدى مالىمەتتەر بويىنشا كەڭەس بەرەدى. سونىمەن قاتار مينيسترلىك وكىلدەرى اكادەميالىق ادالدىقتى ارتتىرۋ ماقساتىندا ۇبت تاپسىرۋ كەزىندە جاساندى ينتەللەكتىنى پايدالانۋ, تەست تاپسىرمالارىن ازىرلەۋگە جي ەنگىزۋ جوسپارلانىپ وتىرعانىن ايتتى. بۇگىنگى تاڭدا تەست سۇراقتارى ارنايى ساراپشىلار توبى ارقىلى دايىندالىپ, وڭدەلەدى. ال جاساندى ينتەللەكت بۇل ۇدەرىستى وڭتايلاندىرىپ, سۇراقتاردى اۆتوماتتى تۇردە تالداپ, كۇردەلىلىك دەڭگەيىن رەتتەۋگە كومەكتەسەدى. «ۇبت-عا جاساندى ينتەللەكتىنى ەنگىزۋ – تەك تەستىلەۋدى اۆتوماتتاندىرۋ ەمەس, ونىڭ وبەكتيۆتىلىگىن ارتتىرۋعا مۇمكىندىك بەرەتىن ماڭىزدى قادام. بۇعان دەيىن تەس­تىلەۋ ورتالىقتارىندا باقى­لاۋ­شىلاردىڭ قاتىسۋىمەن عانا جۇزەگە اسقان قاداعالاۋ بارىسى ەندى پروكتورينگ جۇيەسى ارقىلى اۆتوماتتاندىرىلادى. جاساندى ينتەللەكت بەينەباقىلاۋ ارقىلى تەست تاپسىرۋشىلاردىڭ ارەكەتىن تالداپ, كۇدىكتى جاعدايلاردى تىر­كەپ وتىرادى. ءبىز بۇل تەحنولوگيا ارقىلى تەستىلەۋ بارىسىندا ادىلەتسىزدىككە جول بەرمەۋدى كوزدەيمىز», دەدى نۇرسۇلتان ماحاتوۆ.

حالىقارالىق ىنتىماقتاستىق

ەلىمىز حالىقارالىق ىنتىماق­تاستىق اياسىندا جوعارى ءبىلىم مەن عىلىم سالاسىندا جەتەكشى ترانسۇلتتىق كومپانيالارمەن سەرىكتەستىكتى دامىتىپ كەلەدى. مەملەكەت باسشىسى قاسىم-جومارت توقاەۆ جوعارى بىلىكتى مامان­داردى دايارلاۋ ماقساتىندا حالىقارالىق كومپانيالارمەن ىنتىماقتاستىقتى كۇشەيتۋ قاجەت­تىگىن اتاپ وتكەن ەدى. وسى باعىت­تا عىلىم جانە جوعارى ءبىلىم مينيسترلىگى «Google», «NVIDIA», «Huawei» سەكىلدى الەم­دىك تەحنو­لوگيالىق كورپوراتسيا­لارمەن ارىپتەستىك ورناتىپ, وتاندىق ۋنيۆەرسيتەتتەردىڭ مۇمكىندىگىن كەڭەيتىپ وتىرعانىن جەتكىزدى.

«Google» كومپانياسىمەن بىرلەسكەن جۇمىستار اياسىندا «GenAI» كۋرسى ىسكە قوسىلعان. بۇل باعدارلاما ەلىمىزدىڭ 15 جوعارى وقۋ ورنىنان 5000 ستۋدەنتتى قامتيدى. سونىمەن قاتار «Google Workspace for Education» قاناتقاقتى جوباسى اباي اتىنداعى قازاق ۇلتتىق پەداگوگيكالىق ۋني­ۆەر­سيتەتىندە باستالىپ, ستۋدەنتتەرگە بۇلتتىق تەحنولوگيالاردى مەڭگەرۋگە مۇمكىندىك بەرىپ وتىر.

ال «NVIDIA» كومپانياسىمەن سەرىكتەستىك اياسىندا «DLI Ambassador» جوباسى جۇزەگە اسىرىلىپ, 12 ۋنيۆەرسيتەتتەن 12 وقىتۋشى ارنايى دايىندىقتان وتكەن. ءۇش ۋنيۆەرسيتەتتىڭ وقىتۋ­شى­لارى «DLI» سەرتيفيكاتىن الىپ, ستۋدەنتتەردى وقىتۋ جانە سەرتيفيكاتتاۋ قۇقىعىنا يە بولدى.

«Huawei» كومپانياسىمەن ىنتىماقتاستىق شەڭبەرىندە 43 اكادەميا اشىلىپ, 1000 ستۋدەنت ارنايى كۋرستان وتكەن. سونداي-اق جاساندى ينتەللەكت بويىنشا ءۇش كۋرس قازاق تىلىنە اۋدارىلعان.

ن.ماحاتوۆ ەلىمىزدە اكادە­ميا­لىق كلاستەر قۇرۋ باعى­تىن­دا دا جۇمىستار اتقارى­لىپ جات­­قانىن اتاپ ءوتتى. ونىڭ سو­زىن­­شە, ق.ي.ساتباەۆ اتىنداعى قازاق ۇلتتىق تەحنيكالىق زەرت­­تەۋ ۋنيۆەرسيتەتىندە, ل.ن.گۋ­ميلەۆ اتىنداعى ەۋرازيا ۇلت­تىق ۋنيۆەرسيتەتىندە, ءال-فارا­بي اتىنداعى قازاق ۇلتتىق ۋنيۆەر­سيتەتىندە 3 سۋپەركومپيۋتەر جۇمىس ىستەپ تۇر. ەندىگى كەزەكتە «Huawei» كومپانياسىنان سۋپەركومپيۋتەرلەر الۋ جوسپاردا بار. «بىلتىر كۇزدە عىلىم جانە جوعارى ءبىلىم ءمينيسترى ساياسات نۇربەك «Huawei» كومپا­نياسىنىڭ شتاب-پاتەرىنە ساپارى بارىسىندا عىلىمدى تسيفرلاندىرۋ جانە جوعارى ءبىلىم بەرۋ سالاسىن­دا­عى ىنتىماقتاستىق تۋرالى مەموراندۋمعا قول قويدى. وسى كەلىسىم اياسىندا «Huawei Atlas 900 AI» سۋپەركومپيۋتەرىن ەلىمىزگە جەتكىزۋ قاراستىرىلىپ جاتىر», دەدى تسيفرلاندىرۋ جانە مەملەكەتتىك قىزمەت كورسەتۋ دە­پار­تامەنتىنىڭ ديرەكتورى.